Türkiye'nin arazi yapısı incelendiğinde; eğim, yağış, bitki örtüsü ve kayaç türü gibi faktörlere bağlı olarak erozyon (toprak aşınması) ve heyelan (kütle hareketi) olaylarının sıklıkla yaşandığı görülür. Toprağın sadece verimli üst kısmının su ve rüzgâr gibi dış kuvvetler tarafından aşındırılarak taşınması olayına erozyon; yer kabuğunu oluşturan ana kayanın üzerindeki toprak örtüsüyle birlikte yer çekiminin etkisiyle yamaç aşağı kaymasına ise heyelan denir.
Buna göre, erozyon ve heyelan olaylarının oluşum mekanizmaları ile bu afetlerden korunma yolları karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Erozyonu önlemede arazinin ağaçlandırılması oldukça etkili bir yöntemken; aşırı yağış alan, killi ve eğimli yamaçlardaki heyelanları durdurmada bitki örtüsünü gürleştirmek tek başına yeterli bir çözüm değildir.Answer
- BErozyon ve heyelan olaylarının her ikisi de en şiddetli şekilde, kalker ve jips gibi kolay eriyebilen kayaçların yaygın olduğu karstik arazilerde görülür.
- CHeyelan olayları, ilkbahar mevsiminde ısınan havanın aniden yükselmesiyle oluşan konveksiyonel yağışların ardından genellikle geniş ve düzlük alanlarda meydana gelir.
- DTürkiye'de erozyon ve heyelan olaylarının bölgesel dağılışı ile şiddeti, ülkenin özel konum özelliklerinden (yer şekilleri) ziyade matematik (mutlak) konumuna bağlı olarak değişir.
Answer
Erozyonu önlemede arazinin ağaçlandırılmasının oldukça etkili olduğu, ancak aşırı yağış alan killi yamaçlardaki heyelanları durdurmada bitki örtüsünün tek başına yeterli olmadığını belirten ifade doğrudur.
Verilen doğru ifadede erozyon ile heyelan arasındaki temel mekanizma farkı çok net bir şekilde vurgulanmıştır. Erozyon yüzeysel bir aşınma sürecidir ve bitki kökleri toprağı sıkıca tutarak rüzgâr ile suyun aşındırma gücünü önemli ölçüde kırar. Heyelan ise toprağın altındaki killi tabakanın suyu emip şişmesi ve kayganlaşması sonucu, üzerinde ne varsa (orman, ev, yol) eğim yönünde kütle hâlinde yer değiştirmesidir. Kökler, altındaki kaygan tabakadan kopan devasa bir kütleyi tutamaz. Bu nedenle heyelan riski yüksek alanlarda sadece ağaçlandırma yapmak kütle hareketini engellemek için yeterli bir mühendislik çözümü değildir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Erozyon ve Heyelan Arasındaki Oluşum ve Önlem Farklılıkları
Hints
1
Erozyon yüzeysel bir toprak kaybı iken, heyelan derinlerdeki tabakaları da içine alan bir kütle hareketidir.
2
Ağaç kökleri, toprağın üst yüzeyini korumada harika bir kalkandır; ancak tonlarca ağırlıktaki bir toprak kütlesi altındaki kil tabakasıyla birlikte yamaçtan koparsa ağaçlar bu devasa ağırlığı tek başına durdurabilir mi?
3
Ağaçlandırmanın erozyona karşı birincil ve en etkili silah olduğunu, ancak heyelan bölgelerinde ağaçlandırmanın yanında istinat duvarları ve drenaj kanalları gibi ekstra mühendislik çözümleri gerektiğini hatırlayın.
Practice More
Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerinin yer şekilleri, jeolojik yapısı (kil oranı) ve iklim özelliklerini erozyon ve heyelan potansiyelleri açısından tablo yaparak kıyaslayın.
Alternative Method
Olayları etki derinliğine göre ayırarak düşünün: Erozyon mikroskobik düzeyde (toprak tanecikleri) taşınmadır, bitki kökleri bu tanecikleri rahatça tutar. Heyelan ise makroskobik (dev kütleler) yer değiştirmedir, bitki kökleri tonlarca kütleyi taşıyan kaygan bir tabakaya karşı koyamaz.
Estimated Time:1m 0s