Examkin

Question

Difficulty: HardBuzul Şekilleri

Türkiye'de Kuvaterner (Dördüncü Jeolojik Zaman) buzullaşmasına ait izlerin (sirk, buz yalağı, moren) görüldüğü alt sınır, bölgeler arasında belirgin farklılıklar sergiler. Örneğin; Doğu Karadeniz Dağları’nın (Kaçkarlar) denize bakan kuzey yamaçlarında buzul izlerine 2000−22002000-2200 metrelerde rastlanabilirken, benzer enlemlerdeki iç kesim dağlarında veya daha güneydeki Toroslar'da bu sınırın 2500−28002500-2800 metrenin altına pek inmediği gözlemlenmiştir. Doğu Karadeniz kıyı kuşağında buzul alt sınırının diğer bölgelere göre daha aşağıda (deniz seviyesine daha yakın) oluşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Enlem etkisine bağlı olarak kuzeydeki dağların güneydeki dağlara göre daha düşük sıcaklıklara sahip olması
  2. B
    Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki dağların ortalama yükseltisinin diğer bölgelerdeki dağlardan daha fazla olması
  3. Nemlilik ve bol yağışın kalıcı kar (toklutaş) sınırını ve buzullaşma etkisini deniz seviyesine doğru yaklaştırmasıAnswer
  4. D
    Dağların kuzey yamaçlarında bakı etkisinin ortadan kalkmasıyla güneşlenme süresinin çok kısa olması
  5. E
    Kuzey Anadolu Dağları'nın kalkerli ve karstik yapısı nedeniyle buzul sularının yer altına sızarak aşındırmayı hızlandırması

Answer

Nemlilik ve yağış miktarının fazla olması, kalıcı kar sınırını ve dolayısıyla geçmişteki buzul aşındırma sınırını aşağı çekmektedir.
Türkiye'de kalıcı kar ve buzul sınırını belirleyen iki temel faktör vardır: Enlem ve Nemlilik. Kuzeye doğru gidildikçe enlem etkisiyle buzul sınırı deniz seviyesine yaklaşır. Ancak Doğu Karadeniz'de bu sınırın diğer bölgelere göre ekstra bir düşüş göstermesi, bölgenin aşırı nemli olması ve bol yağış almasıyla (özel konum) açıklanır. Nem, karın birikmesini kolaylaştırır ve erimesini geciktirerek buzul şekillerinin daha alçak seviyelerde (2000−22002000-2200 m) oluşmasına imkan sağlar.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'de buzul sınırını etkileyen faktörleri (enlem ve özel konum) analiz et.
Matematik konum (enlem) gereği buzulların kuzeye gidildikçe deniz seviyesine yaklaşması beklenir.
Kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daralır ve sıcaklık düşer.
2
Doğu Karadeniz ve Toroslar arasındaki 500−700500-700 metrelik sınır farkını karşılaştır.
Doğu Karadeniz'deki sınırın (21002100 m), Toroslar'daki sınırdan (27002700 m) çok daha aşağıda olduğu görülür.
Bu durum sadece enlemle açıklanamayacak kadar büyük bir farktır.
3
Özel konum faktörlerinden nemliliğin etkisini değerlendir.
Denizel ve nemli olan Doğu Karadeniz'de bol kar yağışı, kalıcı kar sınırını matematik konumun öngördüğünden daha aşağı çekmiştir.
Nemli bölgelerde kar birikimi daha fazla ve erime daha yavaştır, bu da buzullaşmanın daha alçak seviyelerde başlamasını sağlar.

Key Concept

Buzul Alt Sınırı ve Nem İlişkisi

Hints

1
Buzullaşma sınırını etkileyen temel faktörlerin enlem ve özel konum (nemlilik, yükselti) olduğunu hatırlayın.
2
Bir yer ne kadar çok yağış alıyorsa, kar birikimi o kadar fazla olur ve erime o kadar zorlaşır; bu da buzulların daha aşağılara inmesini sağlar.
3
Enlem etkisine göre kuzey soğuktur, ancak Doğu Karadeniz'de sınırın İç Anadolu'ya göre çok daha aşağıda olması 'denizellik ve nem' ile ilgilidir.

Practice More

Buzul aşındırma şekilleri ile biriktirme şekillerini (moren, sander) ayırt etmeye yönelik soruları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Buzul Şekilleri

More questions from this topic