Question

Difficulty: MediumTürkiye'de Bitki Örtüsü: Çalı Formasyonu

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'nin farklı bölgelerinde yürüttüğü arazi çalışmalarında aşağıdaki çalı formasyonlarını gözlemlemiş ve raporlamıştır:

I. Gözlem Alanı: Yazların sıcak ve kurak geçtiği kıyı kuşağında; kermes meşesi, sandal, zakkum ve defne gibi yıl boyu yeşil kalan, sert ve cilalı yapraklara sahip bitkiler tespit edilmiştir.
II. Gözlem Alanı: Birinci alandaki bitkilerin aşırı otlatma veya yangınlar ile ortadan kalktığı sahalarda; funda, lavanta, kekik ve abdestbozan gibi daha cılız ve kısa boylu çalı türleri yayılış göstermiştir.
III. Gözlem Alanı: Nem ve yağış isteği yüksek olan kuzey kıyılarımızda, yaprak döken ormanların tahrip edildiği yamaçlarda; kızılcık, yabani fındık ve şimşir gibi türlerden oluşan nemcil çalılar gözlemlenmiştir.

Araştırmacının raporladığı bu bitki formasyonları ve coğrafi dağılışları dikkate alındığında, aşağıda yapılan değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    I. alandaki bitkilerin su kaybını önlemek amacıyla tüylü ve kalın yapraklara sahip olması, bulundukları bölgenin iklim şartlarına yönelik fizyolojik bir adaptasyondur.
  2. B
    II. alanda gözlemlenen formasyon, kızılçam ormanlarının ve maki topluluklarının insan etkisiyle tahribatı sonucu oluşmuş ikincil (sekonder) bir bitki örtüsüdür.
  3. I. alandaki çalı formasyonunun yetişme üst sınırının Akdeniz kıyılarından Marmara'ya doğru gidildikçe deniz seviyesine yaklaşması, ülkemizin göreceli (özel) konumuyla açıklanır.Answer
  4. D
    III. alanda görülen bitki topluluğu, Karadeniz ikliminin nemli şartlarına uyum sağlamış olup geniş yapraklı ormanların tahribiyle kendini gösterir.
  5. E
    Ülkemizin iklimsel geçiş özellikleri göz önüne alındığında, araştırmacının raporladığı bu üç farklı çalı formasyonunun tamamına Marmara Bölgesi'nde rastlanması mümkündür.

Answer

I. alandaki çalı formasyonunun (maki) yetişme üst sınırının Akdeniz'den Marmara'ya doğru gidildikçe deniz seviyesine yaklaşmasının göreceli (özel) konumla açıklandığını belirten seçenek.
Maki formasyonunun yetişme üst sınırı Akdeniz Bölgesi'nde 800-1000 metre, Ege Bölgesi'nde 500-600 metre, Marmara Bölgesi'nde ise 300-400 metre civarındadır. Bu sınırın ülkemizin güneyinden kuzeyine doğru deniz seviyesine yaklaşmasının temel nedeni, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklığın azalmasıdır. Bu azalma, enlem etkisinin bir sonucudur. Dolayısıyla bu durum Türkiye'nin göreceli (özel) konumuyla değil, matematik (mutlak) konumuyla açıklanır. Bu nedenle değerlendirme yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Gözlem alanlarında tarif edilen bitki türlerini ve yetişme şartlarını analiz ederek formasyon isimlerini belirleme.
I. Alanın Maki, II. Alanın Garig, III. Alanın ise Psödomaki formasyonunu tarif ettiği tespit edilir.
Seçeneklerdeki yargıları doğru değerlendirebilmek için öncelikle bitki topluluklarının coğrafi literatürdeki karşılıklarını bulmak gerekir.
2
Seçeneklerde verilen botanik ve coğrafi bilgilerin doğruluğunu Türkiye'nin iklim ile konum özellikleri bağlamında sorgulama.
Maki, garig ve psödomaki hakkındaki ekolojik özellikler, oluşum süreçleri (sekonder olma durumları) ve Marmara Bölgesi'ndeki varlıkları ile ilgili ifadelerin doğru olduğu görülür.
Yanlış olan ifadeyi bulmak için diğer tüm seçeneklerin coğrafi gerçeklerle örtüştüğünü doğrulamak gerekir.
3
Bitki örtüsü üst sınırının enlemle olan ilişkisini konum (matematik/özel) kavramları üzerinden analiz etme.
Maki üst sınırının güneyden kuzeye doğru alçalmasının özel konum değil, matematik (mutlak) konumun bir sonucu olduğu tespit edilerek yanlış ifade bulunur.
KPSS'de matematik ve özel konum kavramlarının bitki örtüsüne etkileri sıklıkla test edilir, bu nedenle aradaki farkın net bir şekilde bilinmesi şarttır.

Key Concept

Çalı formasyonlarının (Maki, Garig, Psödomaki) tür özellikleri ve coğrafi dağılışlarını etkileyen mutlak/göreceli konum faktörleri

Hints

1
Öncelikle gözlem alanlarında tarif edilen çalı formasyonlarının isimlerini (maki, garig, psödomaki) belirleyerek işe başlayın.
2
Seçeneklerdeki coğrafi bilgileri Türkiye'nin iklim şartları ve konumu çerçevesinde değerlendirin. Maki üst sınırının güneyden kuzeye doğru nasıl değiştiğini ve bu değişimin temel nedenini hatırlayın.
3
Maki üst sınırının Akdeniz'den Marmara'ya doğru gidildikçe düşmesi, sıcaklığın Ekvator'dan kutuplara doğru azalmasıyla ilgilidir. Sıcaklığın enleme bağlı olarak azalması, ülkemizin göreceli konumuyla mı yoksa mutlak (matematik) konumuyla mı açıklanır?

Practice More

Çalı formasyonlarından sonra 'Ağaç Formasyonu' altındaki ormanların dikey ve yatay dağılışını da mutlak/göreceli konum bağlamında inceleyen sorular çözmeniz Türkiye'nin bitki örtüsü konusunu bütünüyle pekiştirecektir.

Alternative Method

Soru kökündeki bitki türlerini (kermes meşesi, zakkum vs.) net olarak hatırlayamasanız bile, 'göreceli konum' ifadesinin yer aldığı seçenekteki enlem/matematik konum ilişkisini (kuzeye gidildikçe sınırın deniz seviyesine inmesi) temel fiziki coğrafya prensipleriyle analiz ederek yanlış bilgiyi tespit edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question