Examkin

Question

Difficulty: Very hardTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Anadolu kara kütlesinin jeolojik geçmişi incelendiğinde, III.III. Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin uzun süreli aşındırma faaliyetleri sonucunda deniz seviyesine yakın bir düzlük olan "peneplen" (yontukdüz) karakteri kazandığı; ancak IV.IV. Zaman (Kuvaterner) başlarında epirojenik hareketlere bağlı olarak toptan yükseldiği bilinmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Anadolu'nun maruz kaldığı bu toptan yükselme (epirojenez) sürecinin günümüz coğrafi özellikleri üzerindeki doğrudan kanıtlarından biri olarak *değerlendirilemez*?

  1. A
    Akarsuların yüksek düzlükler (platolar) içerisinde derine aşındırma yaparak dar ve derin 'V' profilli vadiler oluşturması
  2. B
    Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar'ın yüksek kesimlerinde, eski dönemlere ait aşınım yüzeylerinin (yaylaların) geniş yer tutması
  3. C
    Kıyı bölgelerinde, deniz seviyesinden oldukça yüksekte bulunan ve eski kıyı çizgilerini temsil eden taraçaların (sekilerin) varlığı
  4. D
    İç Anadolu'daki yüksek platolarda ve Toroslar'ın zirve kısımlarında denizel canlılara ait fosillerin bulunması
  5. Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar'ın, levha hareketlerine bağlı olarak birbirine paralel bir şekilde doğu-batı yönlü uzanmasıAnswer

Answer

Dağların uzanış yönünün levha sıkıştırmalarına bağlı olarak doğu-batı ekseninde şekillenmesi, epirojenik yükselme ile değil, orojenik (dağ oluşumu) süreçlerle ilgilidir.
Kuzey Anadolu ve Toros dağ kuşaklarının birbirine paralel uzanması, Alp-Himalaya orojenezindeki kuzey-güney yönlü tektonik sıkışmanın bir sonucudur. Bu durum arazinin dikey yöndeki toptan yükselmesini (epirojenez) değil, yatay kuvvetlerin yönünü ve kıvrım eksenlerini gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Epirojenez ve Orojenez ayrımını yapın.
Epirojenez dikey yönde toptan yükselme veya çökmeyi, orojenez ise yatay sıkışma sonucu kıvrılma veya kırılmayı ifade eder.
Soruda istenen 'toptan yükselme' (epirojenez) kanıtı olmayan seçeneği bulmaktır.
2
Peneplenleşme ve yükselme ilişkisini analiz edin.
Anadolu III. Zaman sonunda düzleşmiş (peneplen), IV. Zaman başında yükselmiştir. Bu durum akarsuların yatağını derine kazmasına (A), yüksekte düzlükler kalmasına (B) ve kıyıların yükselmesine (C) neden olmuştur.
Yükselen bir kütlede akarsu aşındırması ve morfolojik değişimler bu yönde gelişir.
3
Dağların uzanış yönünü belirleyen temel kuvveti sorgulayın.
Türkiye'deki dağların genel olarak doğu-batı uzanımlı olması, Avrasya ve Arap levhalarının kuzey-güney yönlü sıkıştırmasının bir sonucudur.
Bu durum yapısal bir özelliktir ve peneplenleşme sonrası gerçekleşen toptan yükselme ile doğrudan bir illiyet bağı kurmaz.

Key Concept

Epirojenez ve Orojenez Süreçlerinin Morfolojik Kanıtları

Hints

1
Epirojenez (toptan yükselme) ve orojenez (dağ oluşumu/sıkışma) arasındaki temel farkı hatırlayın: Biri dikey, diğeri yatay kuvvetlerle ilişkilidir.
2
Peneplen haline gelmiş bir arazinin toptan yükselmesi, o arazideki eski düzlüklerin neden yüksekte kaldığını ve akarsuların neden derine gömüldüğünü açıklar.
3
Dağların uzanış yönü, o dağların oluşumu sırasındaki levha sıkıştırma yönüyle belirlenir. Bu, peneplenleşme sonrası gerçekleşen epirojenik yükselmeden çok daha önce başlayan yapısal bir özelliktir.

Practice More

Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla olmasının nedenlerini epirojenez ve volkanizma bağlamında tekrar gözden geçirin.
Estimated Time:2m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

More questions from this topic