Examkin

Question

Difficulty: Very hardBuzul Şekilleri

Türkiye'nin yüksek zirvelerinde geçmişteki soğuk iklim dönemlerine ait buzul aşındırma ve biriktirme şekillerine rastlanmaktadır. Yapılan araştırmalar, bu şekillerin görüldüğü en alt seviyenin kıyı bölgelerinden iç kesimlere ve doğuya doğru gidildikçe belirgin bir şekilde yükseldiğini (21002100 metreden 28002800 metrelere çıktığını) ortaya koymuştur.

Bu bölgesel yükselti farkını açıklayan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Nemliliğin azalması ve karasallığın şiddetlenmesiAnswer
  2. B
    Enlem etkisine bağlı olarak kuzeye gidildikçe sıcaklığın azalması
  3. C
    Ortalama yükseltinin batıdan doğuya doğru artış göstermesi
  4. D
    Dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusunun farklılaşması
  5. E
    Geçmiş jeolojik dönemlerde yaşanan epirojenik yükselme hareketleri

Answer

Nemliliğin azalması ve karasallığın şiddetlenmesi
Türkiye'de kar sınırı ve buzul izlerinin başladığı seviye; nemli bölgelerde (kıyılar) daha alçakta iken, kurak ve karasal iç bölgelerde daha yüksektedir. Nem, sıcaklığı dengeleyerek ve yağış miktarını artırarak buzullaşma sınırını aşağı çeker. Dolayısıyla kıyıdan iç kesime doğru sınırın yükselmesi doğrudan nemliliğin azalmasıyla ilgilidir.

Step-by-Step Solution

1
Kıyı ve iç kesimlerdeki buzul sınırlarını karşılaştırın.
Kıyıda (Karadeniz) buzul izleri 21002100 m civarındayken, iç kesimlerde 28002800 m civarındadır.
Bölgesel bir farklılık olduğu tespit edilir.
2
Nemlilik ve sıcaklık arasındaki ilişkiyi analiz edin.
Nemli hava kütleleri, havanın daha çabuk soğumasını ve yağışın kar şeklinde tutunmasını kolaylaştırarak kar sınırını aşağı çeker.
Nemlilik ve kar sınırı ters orantılıdır.
3
Özel konum şartlarını değerlendirin.
İç kesimlere gidildikçe nemin azalması (karasallık), kalıcı kar ve buzul izleri sınırının daha yüksek ve soğuk seviyelere çıkmasına neden olur.
Karasallık kar sınırını yükselten temel özel konum faktörüdür.

Key Concept

Türkiye'de kalıcı kar sınırı ve buzul izleri sadece enlemle (matematik konum) değil, yükselti ve nemlilik (özel konum) şartlarıyla da belirlenir. Buzullar, Türkiye'de dış kuvvetler içerisinde etki alanı en dar olan kuvvettir.

Hints

1
Kar sınırı sadece 'soğukluk' ile değil, aynı zamanda 'yağış ve nem' miktarı ile de belirlenir.
2
Nemli olan Karadeniz dağlarında karın daha alçaklarda durabilmesi ile iç kesimlerdeki kuraklık nedeniyle karın ancak çok yükseklerde durabilmesini kıyaslayın.
3
Bir yerin çok soğuk olması buzullaşma için yetmez; aynı zamanda nemli olması gerekir. Kuru hava, kar sınırını daha yükseğe iter.

Practice More

Buzul aşındırma şekillerinden 'Sirk Gölü' ve 'Hörgüç Kaya' kavramlarını inceleyerek bunların Türkiye'deki dağılışını harita üzerinde çalışabilirsiniz.

Alternative Method

Matematik konum (enlem) etkisini test edin: Eğer sadece enlem etkili olsaydı, Türkiye'nin en güneyindeki dağlarda sınır en yüksek, en kuzeyindekilerde en alçak olurdu; ancak kıyı-iç kesim farkı bu kuralın dışına çıkan bir 'özel konum' durumudur.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Buzul Şekilleri

More questions from this topic