Question

Difficulty: Very hardErozyon ve Heyelan

Türkiye'de kütle hareketleri ve dış kuvvetlerin aşındırma süreçleri üzerine yapılan bir araştırmada, jeomorfolojik özellikleri birbirinden farklı iki saha incelenmiştir:

I. Saha: Eğim değerlerinin oldukça yüksek olduğu, tabakaların eğim yönünde uzandığı ve bünyesinde bol miktarda kil barındıran geçirimsiz tabakaların bulunduğu, yıllık yağış miktarının 20002000 mm'nin üzerinde seyrettiği bir alandır.

II. Saha: Ortalama yükseltinin fazla olduğu ancak eğimin nispeten azaldığı, bitki örtüsünün cılız olduğu, ani ve şiddetli sağanak yağışların görüldüğü, gevşek dokulu tortul tabakaların yaygın olduğu bir alandır.

Yapılan bu araştırmanın sonuçlarına göre, söz konusu sahalarda görülen doğal olaylar ve bu olaylara karşı alınabilecek önlemlerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A
    I. sahada meydana gelen derin kökenli kütle hareketlerinin temel nedeni bitki örtüsünün tahrip edilmesidir; bu yüzden en etkin çözüm mera ıslahı ve ağaçlandırmadır.
  2. B
    II. sahada görülen erozyon şiddetinin temel belirleyicisi bölgenin dikey yönde (matematik konum) çok fazla güneş ışığı alması ve buna bağlı şiddetli buharlaşmadır.
  3. I. sahada suyun sızarak killi tabakayı kayganlaştırması ve yer çekiminin etkisiyle kütlesel yer değiştirme ön plandayken; II. sahada bitki örtüsünün yetersizliği ve yüzeysel akışla toprağın üst kısmının süpürülmesi belirleyicidir.Answer
  4. D
    Her iki sahadaki aşınım süreci de Türkiye'nin III. Jeolojik Zaman sonunda toptan yükselmesiyle (epirojenez) doğrudan bir bağlantısı olmayan, sadece iklimsel kökenli süreçlerdir.
  5. E
    II. sahadaki erozyonun önlenmesinde nadas uygulamasına geçilmesi, toprağın nem dengesini koruyarak süreci yavaşlatan en öncelikli ve teknik yaklaşımdır.

Answer

I. sahada killi yapının suyla doygun hale gelerek kayganlaşması heyelanı, II. sahada ise bitki örtüsü yoksunluğunun yüzeysel akışla toprağı süpürmesi erozyonu açıklar.
Doğru seçenek, her iki sahanın fiziksel coğrafya verilerini tam olarak karşılar. I. sahada 'kil' ve 'su' etkileşimi heyelanı (kütle hareketini) tetiklerken, II. sahada bitki örtüsünün koruyucu etkisinden yoksun olan üst toprağın sağanaklarla taşınması (erozyon) süreci doğru tanımlanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Saha özelliklerini analiz et
I. Saha heyelan (eğim, kil, yüksek yağış), II. Saha erozyon (cılız bitki örtüsü, gevşek doku) risklidir.
Her iki olay da farklı fiziksel ve jeolojik şartlar altında gerçekleşir.
2
Heyelan mekanizmasını doğrula
Killi tabakalar suyu emerek ağırlaşır ve kaygan bir zemin oluşturur, eğim yönünde kütlece kayma gerçekleşir.
I. sahada belirtilen 'geçirimsiz kil' ve 'eğim yönündeki tabakalar' heyelanın temel tetikleyicileridir.
3
Erozyon mekanizmasını doğrula
Bitki örtüsü olmayan yüzeyde sağanak yağışlar toprağın verimli üst kısmını akışla taşır.
II. sahada belirtilen 'ani sağanak' ve 'cılız bitki örtüsü' erozyonun temel nedenleridir.
4
Seçenekleri karşılaştır
Heyelan ve erozyonun ayrımını doğru mekanizmalarla yapan ifade kesinlikle doğrudur.
Yanlış seçenekler genellikle ağaçlandırmanın her şeyi çözdüğü veya jeolojik/iklimsel süreçlerin birbirini etkilemediği yanılgısına dayanır.

Key Concept

Heyelan ve Erozyon Arasındaki Mekanik Farklar

Hints

1
I. sahanın özelliklerine bakarak buranın Karadeniz, II. sahanın İç Anadolu gibi bir yer olduğunu düşünebilirsiniz.
2
Heyelan yerin derinliklerini kapsayan kütlesel bir harekettir, erozyon ise toprağın üst yüzeyinin süpürülmesidir.
3
Ağaçlandırma toprağı tutarak erozyonu önler ancak kil tabakası üzerinde kayan devasa bir toprak kütlesini (heyelanı) durdurmaya her zaman yetmez.

Practice More

Türkiye'de heyelanların en çok ilkbahar mevsiminde görülmesinin nedenini (kar erimeleri ve killi yapı) araştırınız.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question