Türkiye'nin jeolojik geçmişi incelendiğinde; arazinin ana iskeletinin III. Jeolojik Zaman'daki Alp orojenezi ile şekillendiği, ancak bu süreçte I. Jeolojik Zaman'da oluşmuş Masif kütlelerin (yaşlı temel) tektonik hatların uzanışını ve karakterini doğrudan etkilediği görülmektedir.
Buna göre, Masif arazilerin Alp orojenezi karşısındaki davranışı ve Anadolu'nun tektonik yapısına etkisi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- Sert ve kristalize yapıdaki bu kütleler, Alp-Himalaya orojenezinin yan basınçlarına karşı direnç göstererek kıvrımlı dağ kuşaklarının kendi çevrelerinde kavisler çizmesine ve kenar kesimlerinde şiddetli kırılmaların yaşanmasına neden olmuştur.Answer
- BGenç tortul tabakalardan daha esnek ve plastik bir yapı sergiledikleri için, Alp orojenezi sırasında bu kütleler üzerinde hiçbir kırılma veya faylanma meydana gelmemiştir.
- CMasifler, III. Jeolojik Zaman sonunda meydana gelen genel yükselme (epirojenez) sürecinden muaf kalarak günümüzde deniz seviyesinin altında kalmışlardır.
- DTürkiye'nin en aktif deprem kuşakları olan Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu Fay hatları, sadece bu masif kütlelerin tam merkezinden geçecek şekilde yönlenmiştir.
- EMasifler, oluşum zamanları gereği bünyelerinde linyit, bor ve petrol gibi III. Jeolojik Zaman kaynaklarını en yoğun şekilde barındıran alanlardır.
Answer
Sert ve kristalize yapıdaki masif kütleler, yan basınçlar altında kıvrılmak yerine direnç göstererek Alp-Himalaya kıvrım sisteminin yönünü değiştirmiş ve kavisli (yay) bir yapı kazanmasına neden olmuştur.
Masifler, metamorfizma geçirmiş yaşlı ve sert kütleler oldukları için Alp-Himalaya orojenezinin yarattığı şiddetli yan basınçlar karşısında plastik bir davranış (kıvrılma) gösteremezler. Bu direnç, çevredeki kıvrımlı dağ kuşaklarının masiflerin etrafından dolanarak yaylar çizmesine ve masiflerin kenarlarında tektonik stresin birikmesi sonucu şiddetli kırılma ve faylanmaların yaşanmasına neden olur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Masif arazilerin tektonik direnci ve Alp orojenezi üzerindeki yönlendirici etkisi.
Hints
1
Masif arazilerin jeolojik yaşlarını ve buna bağlı kazandıkları fiziksel sertliği düşünün.
Practice More
Türkiye'deki başlıca masiflerin (Yıldız, Menteşe, Bitlis, Mardin) harita üzerindeki konumlarını ve çevrelerindeki dağ uzanışlarını incelemek bu konuyu pekiştirir.
Estimated Time:1m 30s