Question

Difficulty: HardKıyı Tipleri ve Şekilleri

Türkiye'de kıyıların şekillenmesi ve mevcut kıyı tiplerinin dağılışı üzerinde; yer şekillerinin uzanış doğrultusu, epirojenik hareketler ve dördüncü (IV.IV.) jeolojik zamandaki deniz seviyesi değişimleri birincil derecede etkilidir.

Bu bilgiler ışığında, Türkiye'nin kıyı özellikleri ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

  1. A
    Orta Karadeniz bölümünde dağların kıyıya dik uzanması, kıta sahanlığını genişleterek Bafra ve Çarşamba gibi geniş delta ovalarının oluşmasına imkan sağlamıştır.
  2. B
    Antalya-Kaş kıyıları ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarında görülen ria tipi kıyılar, eski buzul vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşmuş derin kıyı tipleridir.
  3. C
    Ege Denizi kıyılarında enine kıyı tipinin görülmesi, dağların denize paralel uzanmasına bir istisna teşkil ederek falez oluşumunun Karadeniz'den daha fazla olmasını sağlamıştır.
  4. Türkiye'nin matematik konumu gereği kıyılarında fiyort ve skayer tipi kıyılar görülmezken; ria ve dalmaçya tipi kıyıların oluşumunda dördüncü jeolojik zamandaki deniz seviyesi değişimleri etkili olmuştur.Answer
  5. E
    Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında hakim olan boyuna kıyı düzeni, kıta sahanlığının her yerde dar kalmasına neden olduğu için bu bölgelerde delta ovası gelişimine rastlanmaz.

Answer

Türkiye'nin matematik konumu gereği fiyort ve skayer tipi kıyıların görülmediği, ria ve dalmaçya tipi kıyıların ise dördüncü jeolojik zamandaki deniz seviyesi değişimleriyle oluştuğu ifadesi doğrudur.
Doğru seçenek olan ifade, Türkiye'nin kıyı jeomorfolojisine dair iki temel gerçeği birleştirir: Birincisi, kutup kuşağına uzaklık (matematik konum) nedeniyle buzul kıyı tiplerinin bulunmaması; ikincisi ise ria ve dalmaçya gibi özel kıyı tiplerinin oluşumunun dördüncü jeolojik zaman olaylarına dayanmasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Matematik konum etkisini analiz etme
Türkiye orta kuşakta yer aldığı için kıyı seviyesine kadar inen buzulların oluşturduğu fiyort ve skayer tipi kıyılara sahip değildir.
Bu kıyı tipleri yüksek enlemlerde (kutba yakın) görülür; Türkiye'de buzullar sadece yüksek dağ zirvelerinde etkili olmuştur.
2
Özel kıyı tiplerinin oluşum zamanını ve sürecini belirleme
İstanbul-Çanakkale boğazları ve Menteşe kıyıları (ria) ile Kaş kıyıları (dalmaçya), dördüncü jeolojik zamandaki deniz ilerlemesi (transgresyontransgresyon) ile oluşmuştur.
Buzul sonrası deniz seviyesinin yükselmesi eski akarsu vadilerini ve kıyıya paralel dağlar arasındaki çukurları sular altında bırakmıştır.
3
Yer şekillerinin kıyı oluşumuna etkisini değerlendirme
Boyuna kıyı tipi (Karadeniz/Akdeniz) falez oluşumunu teşvik ederken delta oluşumunu zorlaştırsa da imkansız kılmaz.
Delta oluşumu için dağların uzanış yönünden ziyade kıta sahanlığı genişliği ve alüvyon miktarı kritiktir.

Key Concept

Türkiye'de Kıyı Tipleri ve Oluşum Faktörleri

Practice More

Türkiye'deki delta ovalarının yerlerini ve hangi akarsular tarafından oluşturulduğunu dilsiz harita üzerinde çalışarak pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question