Examkin

Question

Difficulty: HardBuzul Şekilleri

Türkiye'de dağların yüksek kesimlerinde görülen buzul aşınım ve birikim şekillerinin (sirk, buzul vadisi, moren vb.) alt sınırı, dağların güneşlenme durumu (bakı) ve nemli hava kütlelerine açık olma durumuna göre değişkenlik göstermektedir. Normal şartlarda Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de, bakı etkisine bağlı olarak kuzey yamaçların daha soğuk olması ve buzul sınırının güney yamaçlara göre daha aşağıda bulunması beklenir. Ancak bazı dağlarımızda bu durum sadece güneş ışınlarının geliş açısıyla değil, aynı zamanda yoğun yağış ve nemlilik faktörüyle de desteklenerek sınırın iyice alçalmasına neden olmuştur.

Buna göre, aşağıdaki dağların hangisinde buzul şekillerinin kuzey yamaçlarda güney yamaçlara göre daha alçak seviyelerden başlaması yalnızca enlem ve bakı faktörüyle açıklanamaz?

  1. A
    Aladağlar
  2. B
    Erciyes Dağı
  3. Kaçkar DağlarıAnswer
  4. D
    Mercan Dağları
  5. E
    Bolkar Dağları

Answer

Kaçkar Dağları'nda buzul sınırının kuzey yamaçlarda daha alçak olması hem bakı (matematik konum) hem de denizellik/nemlilik (özel konum) etkisinin bir sonucudur.
Kaçkar Dağları'nın kuzey yamaçları, Türkiye'nin en çok yağış alan yerlerinden biri olan Doğu Karadeniz kıyı kuşağına bakar. Bu yamaçlarda hava sıcaklığının bakı etkisiyle düşük olması, denizden gelen aşırı nemin yoğun kar yağışına dönüşmesiyle birleşir. Bu durum, buzul aşınım şekillerinin (sirklerin) diğer dağlara göre çok daha düşük yükseltilerden (27002700 metre civarı) başlamasına neden olur. Diğer seçeneklerdeki dağlarda kuzey yamaçların daha düşük sınırda olması büyük oranda sadece güneşlenme azlığıyla (bakı) açıklanırken, Kaçkarlar'da özel konumun sağladığı nemlilik faktörü belirleyici bir ek kuvvettir.

Step-by-Step Solution

1
Bakı etkisinin analiz edilmesi
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için dağların kuzey yamaçları daha az güneşlenir ve daha soğuktur.
Matematik konum gereği güneş ışınları güneyden daha dik açıyla gelir.
2
Nemlilik etkisinin buzul sınırına etkisinin belirlenmesi
Bir yamacın nemli hava kütlelerine açık olması, kar yağış miktarını artırarak kalıcı kar ve buzul sınırını alçaltır.
Daha fazla yağış, erimeyi zorlaştıran daha kalın bir kar örtüsü oluşturur.
3
Seçeneklerdeki dağların konumlarının karşılaştırılması
Kaçkar Dağları'nın kuzey yamaçları Karadeniz'e bakar ve yoğun nem alır. Aladağlar, Erciyes ve Mercan dağlarında ise kuzey yamaçlar nemli hava girişine Kaçkarlar kadar açık değildir.
Kaçkar Dağları'nın denize paralel uzanan ilk yüksek set olması, kuzey yamaçta hem bakı hem nem etkisini birleştirir.

Key Concept

Kalıcı kar ve buzul sınırını belirleyen matematik (enlem/bakı) ve özel (nemlilik/yükselti) konum faktörlerinin etkileşimi.

Hints

1
Bakı etkisi her zaman kuzey yamacı soğutur, ancak yağış miktarının fazla olması buzullaşmayı daha da kolaylaştırır.
2
Türkiye'nin en nemli bölgesi olan Doğu Karadeniz'deki dağların denize bakan yamaçlarını düşünün.
3
Kaçkar Dağları'nda buzulların 27002700 metreye kadar inebilmesi sadece enlemle değil, Karadeniz'den gelen yoğun nemin sağladığı kar yağışıyla ilgilidir.

Practice More

Türkiye'deki güncel (aktif) buzulların türleri (Vadi, Takke, Sirk) ve bulundukları spesifik dağlar üzerine bir çalışma yapılması konuyu pekiştirecektir.

Alternative Method

Matematik konum (Enlem/Bakı) ile Özel Konum (Denizellik/Nemlilik) arasındaki farkı sorgulayarak, 'Hangi dağın kuzey yamacı daha yağışlıdır?' sorusuna cevap aramak çözümü hızlandırır.
Estimated Time:1m 40s
Rate this question

Topics

Buzul Şekilleri

More questions from this topic