Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye arazisi III.III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) Alp-Himalaya orojenezi ile büyük ölçüde şekillenmiş olmasına rağmen; günümüzde geniş düzlüklerin (platoların) deniz seviyesinden oldukça yüksekte bulunması ve akarsuların genel olarak derin "V" profilli çentik vadilerde akması, arazinin yakın jeolojik geçmişteki dikey hareketlerine işaret eder.

Bu morfolojik özelliklerin ortaya çıkmasındaki temel jeolojik süreç aşağıdakilerden hangisidir?

  1. III.III. Jeolojik Zaman sonlarında dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesine yaklaşan Anadolu kütlesinin, IV.IV. Jeolojik Zaman'da epirojenik hareketlerle toptan yükselmesiAnswer
  2. B
    Tersiyer döneminde meydana gelen şiddetli kuzey-güney yönlü yan basınçların etkisiyle kıvrımlı dağ kuşaklarının ve antiklinal yapıların oluşması
  3. C
    Mezozoik boyunca Tethys Denizi tabanında biriken kalın tortul tabakaların levha hareketleri sonucunda yükselerek karalaşması
  4. D
    Kuvaterner'de Egeid karasının çökmesiyle birlikte İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşarak denizel rejimin değişmesi
  5. E
    Paleozoik'te oluşmuş sert kütleli masiflerin, genç tabakaların baskısıyla kırılmaya uğrayarak horst ve graben sistemlerini meydana getirmesi

Answer

Anadolu'nun III.III. Jeolojik Zaman sonunda peneplen (yontukdüz) haline gelmesi ve IV.IV. Jeolojik Zaman'da epirojenik olarak toptan yükselmesi, yüksek platoları ve derin vadileri oluşturmuştur.
Türkiye'nin bugünkü yüksek görünümünün temel sebebi, Tersiyer sonunda aşınarak alçalan (peneplenleşen) arazinin, Kuvaterner'de epirojenik olarak toptan yükselmesidir. Bu yükselme, düzlükleri yüksek platolara dönüştürmüş ve akarsuların kaide seviyesinden uzaklaşarak yataklarını derine doğru şiddetle kazmasına (çentik vadiler) neden olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Yer şekli ve süreç analizi
Geniş düzlüklerin (platoların) yüksekte olması ve akarsuların derin vadilerde akması, arazinin "gençleştiğini" ve toptan yükseldiğini gösterir.
Orojenez sadece dağları yükseltirken, epirojenez tüm kütleyi etkiler.
2
Jeolojik zaman eşleştirmesi
Anadolu III.III. zaman (Tersiyer) sonuna doğru dış kuvvetlerle aşınarak hafif dalgalı bir düzlük (peneplen) halini almıştır.
Sürecin kronolojik gelişimini belirlemek.
3
Sonuç belirleme
IV.IV. zaman (Kuvaterner) başlarında Anadolu epirojenik olarak yükselmiş, yüksekte kalan düzlükler platolara, yükselti farkıyla gücü artan akarsular ise derin vadilere yol açmıştır.
Anadolu'nun genç ve dinamik bir yapıya sahip olmasının temel nedenini açıklamak.

Key Concept

Epirojenik Yükselme ve Peneplenleşme

Hints

1
Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla olması sadece dağlarla değil, kütlesel bir yükselmeyle ilgilidir.
2
Akarsuların derin vadilerde akması, arazinin deniz seviyesine göre yukarı çıktığını gösterir.
3
Anadolu'nun bir zamanlar aşınarak düzleştiği (peneplen) ve sonra toptan yükseldiği (epirojenez) bilgisini hatırlayın.

Practice More

Epirojenez ve orojenez farklarını kavradıktan sonra, Türkiye'deki platoların oluşum tiplerini (aşınım, lav, tabaka düzlüğü) inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

More questions from this topic