Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye'de jeolojik olarak "yaşlı" kabul edilen masif kütlelerin (örneğin Yıldız Dağları) ortalama yükseltisi yer yer oldukça düşükken, "genç" oluşumlu Alp kıvrım sistemine dahil olan Toroslar'ın zirveleri 30003000 metreyi aşmaktadır. Öte yandan, Doğu Anadolu'daki bazı yüksek platoların temelinde hem I.I. Zaman'a ait kristalin şistler hem de III.III. Zaman sonlarına ait volkanik örtüler bir arada bulunur. Bu durum, Türkiye arazisinin bugünkü ortalama yükseltisinin ve genel morfolojik yapısının belirlenmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisini daha net bir şekilde ortaya koymaktadır?

  1. A
    Farklı jeolojik zamanlarda gerçekleşen yan basınçların şiddetinin her bölgede aynı olması
  2. Arazinin oluşum yaşından ziyade, en son etkili olan dikey yönlü tektonik hareketlerin (epirojenez) belirleyici olmasıAnswer
  3. C
    Eski kütlelerin (masifler) esnek yapıda oldukları için dış kuvvetler tarafından daha kolay aşındırılması
  4. D
    Yer şekillerinin gelişiminde dış kuvvetlerin etkisinin iç kuvvetlerden daha baskın olması
  5. E
    Volkanizmanın Türkiye'nin her bölgesinde ortalama yükseltiyi artıran tek ana faktör olması

Answer

Türkiye'nin bugünkü yüksekliğinin belirlenmesinde, arazinin jeolojik yaşından ziyade en son etkili olan dikey yönlü tektonik hareketlerin (epirojenez) belirleyici olması
Türkiye arazisinin bugünkü yüksek engebeli görünümü, esas olarak Alp Orojenezi sonrası (Neojen sonu - Kuvaterner başı) gerçekleşen epirojenik yükselmelere dayanır. Bu süreçte Anadolu bir bütün olarak yükseldiği için, I.I. Zaman'da oluşmuş masifler de III.III. Zaman'da oluşmuş kıvrım dağları da bugünkü yüksek konumlarına taşınmıştır. Dolayısıyla belirleyici olan unsur, arazinin ne zaman oluştuğu değil, en son ne zaman yükseldiğidir.

Step-by-Step Solution

1
Arazilerin jeolojik yaşı ile yükseltisi arasındaki ilişkiyi analiz et.
Yıldız Dağları (I.I. Zaman) alçak, Toroslar (III.III. Zaman) yüksek; ancak Doğu Anadolu'da her iki yaştan birim de yüksektir.
Yalnızca yaşın yüksekliği belirlemediğini fark etmek gerekir.
2
Dış kuvvetlerin (aşındırma) ve iç kuvvetlerin (yükseltme) rollerini değerlendir.
Türkiye III.III. Zaman sonunda deniz seviyesine yakın bir düzlük (peneplen) haline gelmiştir.
Bu durum tüm eski ve genç birimlerin bir dönem alçak seviyede olduğunu gösterir.
3
Son jeolojik dönemdeki tektonik olayları hatırla.
Kuvaterner başında Anadolu levhası toptan yükselmeye (epirojenez) uğramıştır.
Bu son hareket, önceki tüm aşınım ve kıvrımlanma süreçlerinin üzerine dikey bir etkide bulunarak mevcut yüksekliği yaratmıştır.

Key Concept

Epirojenik Yükselme ve Peneplenleşme

Hints

1
Türkiye'nin ortalama yükseltisinin neden bu kadar fazla olduğunu ve bu yüksekliğin son jeolojik zamanda gerçekleşen bir 'toptan' hareketle ilişkisini düşünün.
2
Eski bir arazi (masif) ile genç bir arazinin aynı anda yüksekte bulunabilmesi için, her ikisini de birden etkileyen geniş çaplı bir kuvvet gerekir.
3
Peneplen haline gelmiş bir arazinin tekrar yükselmesine 'rejuvenasyon' (gençleşme) denir ve bu dikey tektonik hareketlerin (epirojenez) bir sonucudur.

Practice More

Epirojenezin sonuçları arasında yer alan 'akarsuların derin vadiler açması' ve 'kıyı taraçalarının oluşması' kavramlarını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

More questions from this topic