Türk-İslam devlet geleneğinde 'adalet' kavramı, sadece mahkemelerin işleyişiyle sınırlı kalmamış; devletin bekası, siyasi otoritenin denetimi ve kamu düzeninin korunmasıyla bütünleşik bir yapı arz etmiştir. Bu yapının zirvesinde yer alan Divan-ı Mezalim, sultanın başkanlığında toplanarak şer'î ve örfî hukukun yetersiz kaldığı veya yüksek siyasi iradenin müdahalesini gerektiren alanlarda nihai karar merci olmuştur.
Buna göre, Divan-ı Mezalim'in geniş yetki sahası ve toplumsal düzen üzerindeki 'üst denetim' fonksiyonu dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu kurumun yürüttüğü görevlerden biri olarak gösterilemez?
- AVakıfların idaresindeki yolsuzlukların incelenmesi ve vakıf gelirlerinin şartnamelere uygunluğunun denetlenmesi
- BŞer'î mahkemelerin verdiği kararların hukuki denetimden geçirilerek, zulüm veya hata tespit edilmesi durumunda bozulması
- CCuma namazı, bayram törenleri ve hac yollarının güvenliği gibi kamusal-dini hizmetlerin düzen ve intizamının sağlanması
- Ordunun lojistik ihtiyaçlarının tespiti ve askerlere ödenen 'biştegani' maaşlarının hazine kayıtlarıyla uygunluğunun onaylanmasıAnswer
- EÇarşı ve pazar denetçisi olan muhtesiplerin çözemediği ihtilafların veya muhtesibe karşı yapılan şikâyetlerin karara bağlanması
Answer
Askeri finansman, lojistik ihtiyaçların belirlenmesi ve maaş (biştegani) kayıtlarının hazine ile uyumunun denetlenmesi, Divan-ı Mezalim'in değil, Divan-ı Arz veya Divan-ı İstifa'nın görev alanına girmektedir.
Doğru yanıt olan seçenek, ordunun lojistik ve finansal yönetimiyle (biştegani ödemeleri) ilgilidir. Türk-İslam devletlerinde ordu maliyesi ve lojistiğiyle 'Divan-ı Arz' ilgilenirken, genel mali kayıtları 'Divan-ı İstifa' tutar. Divan-ı Mezalim ise bir yargı organıdır ve adli/idari zulümlerle ilgilenir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Divan-ı Mezalim'in İdari ve Adli Denetim Sınırları
Hints
1
Divan-ı Mezalim bir 'yargı' kurumudur. Seçeneklerden hangisi yargısal veya idari denetimden ziyade 'finansal-askeri' bir kayıt tutma işlemidir?
2
Türk-İslam devletlerinde ordunun maaşlarına 'biştegani' (Selçuklularda) denir. Maaşların hazine ile uyumunu denetlemek hangi divanın (Arz, İstifa, Mezalim) asıl işidir?
3
Divan-ı Mezalim; vakıf, ibadet düzeni ve kadı kararlarını denetlerken, ordunun doğrudan finansal yönetimi Divan-ı Arz'ın uzmanlık alanıdır.
Practice More
İkta sahiplerinin (mükta) hukuki ve askeri yetkilerinin sınırlarını araştırarak, neden yargı yetkisine sahip olmadıklarını merkezi otorite bağlamında inceleyiniz.
Alternative Method
Kelimelerin kökenlerinden gitmek: 'Mezalim' (Zulümler/Haksızlıklar) demektir. Seçeneklerde hangisi bir haksızlığın giderilmesi (yargı) değil de teknik bir bürokrasi (maaş kaydı) işlemidir diye bakıldığında cevap netleşir.
Estimated Time:2m 0s