Türkiye'de karstlaşma süreci, üzerinde şekillerin geliştiği kayacın kimyasal ve fiziksel özelliklerine (litoloji) bağlı olarak farklılıklar gösterir. Batı Toroslar'daki geniş alanlarda kalker (kireç taşı) karstı hakimken; Sivas, Erzincan ve Çankırı çevresinde jips (alçı taşı) üzerinde gelişen karstik yapılar yaygındır.
Buna göre, jips karstını Akdeniz'deki kalker karstından ayıran en temel karakteristik özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- Kayaç yapısının suda çözünme hızının çok yüksek olması nedeniyle oluşan şekillerin daha mikro boyutta ve kısa ömürlü olmasıAnswer
- BÇözünme sürecinin daha yavaş gerçekleşmesi sonucunda yer üstü şekillerinin (lapyaların) daha derin ve keskin hatlı gelişmesi
- CSadece yer altı sularının etkisiyle kapalı mağara sistemleri oluşturması ve yüzeyde aşınım şekillerine rastlanmaması
- DOluşan karstik ovaların (polye) tabanlarında terra-rossa tipi toprakların en geniş yayılım alanına sahip olması
- EKayaç yapısının çok sert olması sebebiyle oluşan obrukların tavanlarının çökmeye karşı daha dirençli olması
Answer
Jips karstında kayaçların çözünme hızının yüksek olması sebebiyle şekillerin daha küçük ve kısa ömürlü olması
Doğru cevap olan ifade, jipsin (alçı taşı) kimyasal doğasına odaklanır. Jips, suya karşı direnci en düşük kimyasal tortul kayaçlardan biridir. Bu durum, yer şekillerinin oluşum hızını artırırken, dayanıklılığını azaltır. Sonuç olarak Sivas-Çankırı çevresindeki jips karstı, Toroslar'daki kireç taşı karstına göre daha küçük ölçekli (mikro) ve dayanıksız (kısa ömürlü) şekillerle karakterize edilir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstik Şekiller ve Litoloji İlişkisi
Hints
1
Türkiye'de karstik şekiller sadece kireç taşı (kalker) üzerinde oluşmaz; alçı taşı (jips) da önemli bir karstik kayaçtır.
2
Bir kayacın suda ne kadar hızlı çözündüğü, üzerinde oluşan şekillerin büyüklüğünü ve ne kadar süre sağlam kalacağını belirler.
3
Alçı taşı (jips), kireç taşına göre çok daha yumuşak ve suda hızla eriyen bir maddedir; bu özelliği Sivas çevresindeki şekilleri nasıl etkiler?
Practice More
Konya Havzası'ndaki obruk oluşumlarının son yıllarda artmasının nedenlerini yer altı suyu kullanımıyla ilişkilendirerek çalışabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s