Examkin

Question

Difficulty: Very hardTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye’de yer şekillerinin oluşum süreci incelendiğinde; Neojen (Tersiyer sonu) döneminde dış kuvvetlerce büyük ölçüde aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir hafif dalgalı düzlük (peneplen) haline gelen Anadolu kütlesinin, Kuvaterner (IV. Zaman) başlarından itibaren toptan (epirojenik) bir yükselmeye maruz kaldığı görülmektedir. Bu dikey hareket, Türkiye'nin bugünkü yüksek ve engebeli görünümünün temel nedenidir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Anadolu kütlesinin bu 'toptan yükselme' (epirojenez) sürecine bağlı olarak ortaya çıkan jeomorfolojik özellikler arasında gösterilemez?

  1. A
    Akarsuların menderesler çizerek aktıkları yataklarını derine kazması sonucu oluşan 'gömük menderesler'
  2. B
    III. Jeolojik Zaman'da göl tabanlarında biriken linyit, tuz ve bor yataklarının bugün 1000-2000 metre yüksekliklerde yer alması
  3. C
    Kuzey Anadolu ve Toros dağ kuşakları üzerinde, akarsuların yükselmeye ayak uydurarak kazdığı 'boğaz (antesedan) vadi' örnekleri
  4. Ege Denizi'nin oluşumu sürecinde dağların denize dik uzandığı alanlarda 'enine kıyı tipi'nin gelişmesiAnswer
  5. E
    İç ve Doğu Anadolu'daki eski aşınım yüzeylerinin parçalanarak ortalama yükseltisi fazla olan geniş platolara dönüşmesi

Answer

Enine kıyı tipinin gelişimi, Anadolu kütlesinin toptan yükselmesinin değil, Egeid karasının çökmesi ve deniz ilerlemesinin (transgresyon) bir sonucudur.
Doğru yanıt olan seçenek, yükselme değil alçalma ve deniz ilerlemesi sürecini ifade eder. Enine kıyı tipi, dağların uzanış doğrultusuyla ilgili olsa da bu kıyıların günümüzdeki halini alması Egeid karasının çökmesi ve Kuvaterner'deki deniz ilerlemesi (transgresyon) ile gerçekleşmiştir. Diğer seçeneklerin tamamı (gömük menderesler, yüksekteki madenler, boğaz vadiler ve yüksek platolar) Anadolu'nun dikey yönde toptan yükseldiğinin bilimsel kanıtlarıdır.

Step-by-Step Solution

1
Epirojenez ve Anadolu'nun yükselme süreci arasındaki ilişkiyi analiz etme
Anadolu kütlesi Tersiyer sonunda peneplenleşmiş, Kuvaterner'de ise Arap ve Avrasya levhalarının sıkıştırmasıyla toptan yükselmiştir.
Yükselme hareketi (epirojenik yükselme), akarsuların aşındırma gücünü artırır ve eski düzlükleri yukarı taşır.
2
Seçeneklerdeki yer şekillerinin oluşum mekanizmalarını dikey hareketle karşılaştırma
Gömük menderesler, boğaz vadiler, yüksekteki maden yatakları ve yüksek platolar yükselme (epirojenez) ile doğrudan ilişkilidir.
Bu şekillerin tamamı, arazinin deniz seviyesinden yukarı doğru hareket etmesi sonucu kinetik enerji kazanan dış kuvvetlerin veya konum değişiminin birer yansımasıdır.
3
Hatalı olan mekanizmayı tespit etme
Enine kıyı tipi, Egeid karasının çökmesi (subsidans) ve deniz seviyesinin yükselmesi sonucu vadilerin su altında kalmasıyla oluşur.
Soru kökü 'toptan yükselme'ye (epirojenik yükselme) dayalı sonuçları sormaktadır, oysa enine kıyı tipi epirojenik alçalma ve deniz ilerlemesiyle ilişkilidir.

Key Concept

Anadolu'nun Neotektonik evredeki epirojenik yükselmesinin jeomorfolojik kanıtları (antesedan vadiler, gömük menderesler, yüksek platolar).

Practice More

Türkiye'deki kıyı tiplerinin (Ria, Dalmaçya, Enine, Boyuna) oluşumunda epirojenik hareketlerin ve deniz seviyesi değişimlerinin (östatik hareketler) rolünü tekrar ediniz.
Estimated Time:2m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

More questions from this topic