Türkiye'de dış kuvvetler içerisinde etki alanı en dar olan buzulların yer şekilleri üzerindeki etkisi incelendiğinde; buzullaşmanın deniz seviyesine kadar inememesi "matematik konum"un bir sonucuyken, yüksek dağ zirvelerinde buzul aşınım ve biriktirme şekillerine rastlanması "özel konum" (yükselti) şartlarıyla ilgilidir.
Buna göre, Türkiye'deki buzul şekillerinin dağılışı ve sınırlarıyla ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisi "matematik konum" (enlem) faktörüyle ilişkilendirilemez?
- AKalıcı kar sınırının Toros Dağları'ndan Karadeniz Dağları'na doğru gidildikçe deniz seviyesine yaklaşması
- BBuzul aşındırma ve biriktirme şekillerinin kıyı bölgelerinde ve alçak sahalarda hiçbir zaman görülmemesi
- CDağların kuzeye bakan yamaçlarında buzul izlerinin güney yamaçlara göre daha düşük yükseltilere kadar inmesi
- Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki dağlarda buzul aşınım şekillerinin Batı Anadolu'ya göre çok daha geniş alan kaplamasıAnswer
- EAkdeniz kıyısındaki dağlarda kalıcı kar alt sınırının Marmara Denizi çevresindeki dağlara göre daha yüksek olması
Answer
Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki dağlarda buzul etkisinin Batı Anadolu'ya göre çok daha belirgin olması
Doğu Anadolu'daki dağlarda buzul şekillerinin Batı Anadolu'ya göre daha yaygın ve belirgin olması, bölgenin ortalama yükseltisinin çok yüksek olması ( metre üzeri zirveler) ve şiddetli karasallık nedeniyle karın yerde kalma süresinin uzun olmasıyla ilgilidir. Bu faktörlerin tamamı 'özel konum' şartlarıdır. Enlem (matematik konum) etkisi olsaydı, kuzeydeki dağlarda güneydekine göre daha fazla buzul olması gerekirdi; ancak Doğu Anadolu daha güneyde olmasına rağmen yüksekliği sebebiyle daha fazla buzul barındırır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Buzul şekillerinin dağılışında matematik (enlem/bakı) ve özel (yükselti/nemlilik) konum etkileri.
Hints
1
Türkiye'de güney-kuzey yönlü değişimler genellikle enlem (matematik konum) ile, batı-doğu yönlü değişimler ise yükselti (özel konum) ile açıklanır.
2
Bakı etkisi ve Orta Kuşak'ta yer alma gibi özellikler matematik konumun birer sonucudur.
3
Doğu Anadolu'da buzulların daha etkili olması, oradaki dağların zirvelerinin Batı Anadolu'dakilere göre çok daha yüksek olmasından kaynaklanır.
Practice More
Buzul şekillerinin türlerini (Sirk, Moren, Hörgüç Kaya) ve bunların Türkiye haritası üzerindeki spesifik yerlerini (Kaçkar, Aladağlar, Cilo vb.) tekrar edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s