Examkin

Question

Difficulty: HardBuzul Şekilleri

Bir coğrafya öğretmeni, Türkiye'nin yer şekillerini anlatırken tahtaya 'Sirk gölü, Hörgüç kaya, Moren, Buzul vadisi' kavramlarını yazmıştır. Ardından öğrencilerine şu açıklamayı yapmıştır:

'Bu yeryüzü şekilleri, Türkiye'de dış kuvvetler arasında etki alanı en dar olan kuvvete aittir. Ülkemizde bu şekillerin hem Kuvaterner'den (Pleistosen) kalma izlerine hem de yüksek dağlarımızda günümüzde aktif olanlarına rastlamak mümkündür. Ancak bu durum, ülkemizin dünya üzerindeki standart koordinat konumuyla bir çelişki oluşturur gibi görünse de, aslında sahip olduğumuz başka bir yerel coğrafi avantajın sonucudur.'

Öğretmenin 'çelişki oluşturur gibi görünse de' şeklinde ifade ettiği durum ile 'coğrafi avantaj' olarak nitelendirdiği özellik, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak açıklanmıştır?

  1. Mutlak konumun orta kuşak özellikleri yansıtması — Göreceli konumun ortalama yükseltiyi artırmasıAnswer
  2. B
    Göreceli konumun yarımada özelliği taşıması — Mutlak konumun dönenceler dışında yer alması
  3. C
    Üçüncü Jeolojik Zaman'da toptan yükselme yaşanması — Karstik süreçlerin şekillendirici etkisinin sınırlı kalması
  4. D
    Matematik konumdan dolayı yerel saat farklarının oluşması — İklim çeşitliliğinin dar bir alanda görülmesi

Answer

Doğru cevap, çelişkinin mutlak konumun orta kuşak özelliklerinden kaynaklandığını, avantajın ise göreceli konumun sağladığı yüksek rakım olduğunu belirten seçenektir.
Türkiye'de buzul şekillerinin etki alanının dar olması, ülkenin orta kuşakta bulunmasından, yani mutlak (matematik) konumundan kaynaklanır; bu durum teorik olarak buzulların görülmemesi gerektiği beklentisini (çelişkiyi) doğurur. Ancak Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun bir sonucu olan yüksek rakımlı dağlara sahip olması, günümüzde aktif buzulların ve geçmiş jeolojik dönemlerden (Kuvaterner) kalma buzul şekillerinin yüksek kesimlerde var olmasını sağlayan temel avantajdır.

Step-by-Step Solution

1
Öğretmenin bahsettiği 'etki alanı en dar olan kuvvet' ve 'Sirk gölü, Moren, Buzul vadisi' kavramlarının hangi dış kuvvete ait olduğunu belirle.
Bu kavramlar buzul topoğrafyasına (buzullara) aittir.
Türkiye'de buzullar, etki alanı en dar olan dış kuvvettir.
2
'Çelişki oluşturur' ifadesinin altındaki coğrafi kuralı analiz et.
Türkiye, Ekvator ile Kutuplar arasında (Orta Kuşakta) yer aldığı için normalde buzulların etkili olmaması beklenir. Bu durum 'Mutlak (Matematik) Konum' ile ilgilidir.
Enleme bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısı, orta kuşakta buzulların deniz seviyesine inmesini engeller.
3
Bu çelişkiyi ortadan kaldıran 'coğrafi avantaj'ın ne olduğunu tespit et.
Türkiye'nin ortalama yükseltisi çok fazladır. Yüksek dağların zirvelerinde sıcaklık düştüğü için buzul şekilleri görülebilir. Bu durum 'Göreceli (Özel) Konum' ile ilgilidir.
Yükselti, karasallık ve denizellik gibi özellikler göreceli konumun sonuçlarıdır.

Key Concept

Türkiye'de buzul şekillerinin mutlak konum (enlem) ve göreceli konum (yükselti) bağlamında değerlendirilmesi.

Hints

1
Öğretmenin bahsettiği çelişki, Türkiye'nin Ekvator ile Kutuplar arasındaki yeriyle, yani bulunduğu enlemlerle ilgilidir.
2
Coğrafi avantaj ise, Türkiye'nin deniz seviyesinden oldukça yüksek dağlara sahip olmasıdır. Yükseklere çıkıldıkça sıcaklığın düşmesi buzulların tutunmasını sağlar.
3
Enlem etkisini ifade eden coğrafi konum türü ile yükselti, karasallık gibi özellikleri ifade eden konum türünü sırasıyla düşünmelisiniz.

Practice More

Buzulların dış kuvvetler içerisindeki etkisinin en dar olmasının nedenlerini ve Türkiye'de aktif buzulların bulunduğu başlıca dağları (Ağrı, Cilo, Kaçkar vb.) harita üzerinden inceleyiniz.

Alternative Method

Soruyu çözerken eleme yöntemi kullanabilirsiniz: Buzulların görülmemesi 'enlem/sıcaklık' ilişkisidir (Matematik Konum). Yükseklerde görülmesi ise 'yükselti/sıcaklık' ilişkisidir (Özel Konum). Sadece bu iki anahtar kelime eşleştirmesiyle doğru seçeneğe ulaşılır.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Buzul Şekilleri

More questions from this topic