Türkiye'nin farklı bölgelerinde topoğrafya, iklim ve insan faaliyetlerine bağlı olarak kütle hareketleri (heyelan) ve toprak aşınması (erozyon) olayları yaşanmaktadır. Bir coğrafya araştırmacısı, İç Anadolu Bölgesi'ndeki tarım alanlarında yaşanan toprak kaybı ile Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yamaç dengesinin bozularak kütlenin yer değiştirmesi olaylarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir.
Araştırmacının bu iki süreci; nedenleri, etkili olan faktörler ve alınabilecek önlemler açısından değerlendirirken ulaştığı aşağıdaki sonuçlardan hangisi coğrafi açıdan doğrudur?
- AHarita üzerinde afet riskleri incelendiğinde; toprağın dış kuvvetlerce taşınması anlamına gelen erozyonun en fazla Doğu Karadeniz kıyılarında, kütle halindeki heyelanların ise İç Anadolu platolarında yoğunlaştığı görülür.
- BDoğu Karadeniz'de heyelana yol açan temel faktör, yaz aylarında sıkça görülen konveksiyonel (yükselim) yağışların killi toprakla birleşerek arazideki bitki örtüsünü rüzgâr erozyonuna karşı savunmasız bırakmasıdır.
- CDağlık alanlarda yol yapımı amacıyla topoğrafyaya müdahale edilip yamaç eteklerinin kazılması (şev açılması), her iki bölgede de arazinin eğimini sıfırladığı için kütle hareketleri ve erozyon riskini tamamen ortadan kaldırır.
- İç Anadolu'da erozyonu tetikleyen ana etken cılız bitki örtüsü ve yanlış arazi kullanımı gibi insan faaliyetleri iken; Doğu Karadeniz'deki heyelanların temelinde killi litolojik yapı ve eğim yatar, bu nedenle ağaçlandırma heyelanı tamamen durduramaz.Answer
- Eİç Anadolu'da tarım alanlarındaki erozyonu önlemenin en kesin yolu, tarlaları eğim doğrultusunda (yukarıdan aşağıya) sürmek ve nadasa bırakılan alanlara su isteği çok yüksek olan tarım ürünleri ekmektir.
Answer
İç Anadolu'da erozyonun cılız bitki örtüsü gibi insan müdahalesine açık faktörlerle tetiklendiğini; Doğu Karadeniz'deki heyelanın ise killi yapı ve eğim gibi doğal faktörlere dayandığını ve bu yüzden ağaçlandırmanın heyelanı tek başına engelleyemeyeceğini belirten yargı.
İç Anadolu'da rüzgâr ve yüzeysel akışla oluşan erozyonda, bitki örtüsünün cılız olması ve arazinin yanlış kullanımı gibi faktörler (insan etkisi) ön plandadır. Buna karşın, Doğu Karadeniz'de yaygın olan heyelan (kütle hareketi), killi toprağın suya doyarak kayganlaşması ve yüksek eğim gibi tamamen doğal litolojik ve jeomorfolojik şartlardan kaynaklanır. Ağaç kökleri sadece yüzeydeki toprağı tutabildiğinden, derinlerdeki devasa toprak kütlesinin ana kayayla birlikte kaymasını (heyelanı) durdurmakta tek başına yeterli olamaz. Bu durum her iki afetin temel karakterini ve çözüm sınırlarını en doğru şekilde özetler.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Erozyon ve Heyelan Arasındaki Neden-Sonuç ve Önlem Farklılıkları
Hints
1
Erozyon toprağın sadece en üst, verimli kısmının süpürülmesi iken; heyelan ana kaya ile birlikte metrelerce derinlikteki koca bir kütlenin yerinden koparak kaymasıdır.
2
İç Anadolu'da erozyonun temel sebebi bitki örtüsü eksikliğiyken, Karadeniz'de 'killi' toprağın suyu sünger gibi emerek kaygan bir zemin oluşturması heyelanı tetikler.
3
Ağaç köklerinin ne kadar derine inebileceğini düşünün; yüzeyi koruyan orman örtüsü erozyonu tamamen durdurabilirken, dağın derinlerinden kopan bir heyelanı tek başına tutması fiziksel olarak mümkün müdür?
Practice More
Karstik şekillerin yoğun olduğu Akdeniz Bölgesi'nde görülen obruk oluşumu ile Doğu Karadeniz'deki kütle hareketlerinin (heyelan) litolojik nedenlerini karşılaştıran soruları inceleyin.
Alternative Method
Olayları 'İnsan Müdahalesi' ve 'Doğal Yapı' ekseninde ikiye ayırarak düşünebilirsiniz. Erozyon, nadas ve aşırı otlatma ile hızlandırılabilen, ağaçlandırma ile durdurulabilen bir süreçtir. Heyelan ise büyük oranda litolojik yapıya (kil) bağlıdır ve doğanın kendi dengesinde gerçekleşir.
Estimated Time:1m 15s