Türk-İslam devletlerinde adalet mekanizması sadece şer'î ve örfî mahkemelerle sınırlı kalmamış; devletin bekasını ilgilendiren ağır siyasi suçların, yüksek rütbeli memurların görev suistimallerinin ve vakıfların denetimi gibi meselelerin görüşüldüğü, bizzat hükümdarın başkanlık edebildiği en üst düzey yargı organı olan Divan-ı Mezalim tesis edilmiştir. Bu kurumun işleyişi ve yetki alanı dikkate alındığında, Divan-ı Mezalim'in Türk-İslam devlet yapısındaki rolü hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- Sadece ordu mensupları arasındaki disiplin suçlarını ve askeri ihtilafları çözüme kavuşturmakla görevli olan ihtisas mahkemesidir.Answer
- BHükümdarın yargı yetkisini doğrudan kullanarak siyasi otoritesini ve halk nezdindeki meşruiyetini pekiştirmesine imkân tanır.
- CAlt mahkemelerde (şer'î ve örfî) çözülemeyen veya itiraza uğrayan kararlar için bir üst merci (temyiz) işlevi görür.
- DKamu görevlilerinin halka uyguladığı haksızlıkları (zulmü) engelleyerek bir idari denetim mekanizması vazifesi üstlenir.
- ESiyasi nüfuz sahibi kişilerin yargılanabilmesini sağlayarak hukukun üstünlüğünü ve sosyal adaleti korumayı amaçlar.
Answer
Divan-ı Mezalim'in sadece ordu mensupları arasındaki disiplin suçlarını çözmekle görevli olan askeri bir ihtisas mahkemesi olduğu ifadesi yanlıştır.
Divan-ı Mezalim; hükümdarın başkanlığında toplanan, yüksek dereceli memurların yargılandığı ve halkın şikâyetlerinin dinlendiği bir kurumdur. Sadece ordu mensupları arasındaki disiplin ve hukuk işlerine bakan kurum ise Kadı-i Leşker'dir. Dolayısıyla askeri ihtisas mahkemesi vurgusu bu seçenek için yanlıştır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Türk-İslam Devletlerinde Yüksek Yargı ve Görev Ayrımı
Hints
1
Türk-İslam hukukunda askeri davalar ile sivil/siyasi davalar farklı yetkililerce görülür.
2
Soruda bahsedilen yüksek mahkeme 'mezalim' (zulümler) kökünden gelir ve idari denetim ağırlıklıdır.
3
Ordudaki adalet işlerinden sorumlu olan 'Kadı-i Leşker' ile Divan-ı Mezalim arasındaki farkı düşünün.
Practice More
Büyük Selçuklu Devleti'ndeki 'Emir-i Dad' görevlisinin örfî hukuktaki yerini ve Kadıü'l-Kudat ile olan hiyerarşik farkını inceleyiniz.
Alternative Method
Eleme yöntemi kullanarak; hükümdarın başkanlık ettiği bir divanın sadece askerlerle sınırlı kalamayacağı, devletin genel işleyişini (idare, siyaset, vakıf) kapsaması gerektiği mantığı yürütülebilir.
Estimated Time:1m 40s