Türkiye'de dış kuvvetlerin ve yer yapısının etkisiyle şekillenen erozyon ve heyelan olayları; gelişim hızları, etki derinlikleri ve bölgesel dağılışları bakımından belirgin farklar arz eder. Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerinde farklı şiddetlerde görülen bu jeomorfolojik süreçlerin karakteri, uygulanacak müdahale yöntemlerinin başarısını da doğrudan etkilemektedir.
Buna göre, Türkiye'deki erozyon ve heyelan süreçlerinin özellikleri ve bu süreçlerin yönetimiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- Heyelanlar, litolojik yapı ve eğim özellikleri nedeniyle toprağın derin katmanlarıyla birlikte kütle halinde hareket etmesi sonucu oluştuğu için ağaçlandırma ile kesin çözüm sağlanamazken; erozyon yüzeysel bir süpürülme süreci olduğundan bitki örtüsüyle büyük oranda önlenebilir.Answer
- BKaradeniz Bölgesi’nde heyelanların sonbahardan ziyade ilkbahar aylarında yoğunlaşması, bölgenin en yağışlı mevsiminin ilkbahar olması ve killi toprakların bu dönemde suya doygun hale gelerek şişmesiyle açıklanır.
- CDoğu Karadeniz Dağları’nın kuzey yamaçlarında heyelan riskinin güney yamaçlara göre çok daha yüksek olması, bakı etkisine bağlı olarak kuzey yamaçların daha fazla ısınması ve kar erimelerinin daha erken başlamasıyla ilgilidir.
- DKilli toprakların yaygın olduğu İç Anadolu platolarında erozyon şiddetinin yüksek olması, killi yapının suyu hızla sızdırarak yüzey akışını engellemesi ve rüzgarın toprağı taşıma kapasitesini artırmasından kaynaklanır.
- EErozyon ve heyelanla mücadelede en etkili yöntem, eğimli yamaçlarda tabakaların uzanış yönüne bakılmaksızın sadece basamaklandırma (sekileme) yaparak yüzeydeki suyun hızını kesmektir.
Answer
Heyelanlar derin kütle hareketleri olduğu için ağaçlandırma ile tamamen engellenemez, ancak yüzeysel bir süreç olan erozyon bitki örtüsüyle kontrol edilebilir.
Doğru ifade, heyelan ve erozyonun etki derinliği farkına vurgu yapmaktadır. Heyelan, ana kayanın üzerindeki tabakanın bir bütün olarak yer değiştirmesidir ve genellikle yer çekimi, eğim ve litolojik (killi) yapı tarafından tetiklenir. Bu kütle hareketi ağaç köklerinin tutunma derinliğinden çok daha derinde gerçekleşebilir. Erozyon ise su ve rüzgarın etkisiyle toprağın sadece en üst kısmının aşındırılmasıdır; bu nedenle bitki örtüsü toprağı korumada erozyona karşı çok daha etkilidir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Erozyon ve Heyelan Arasındaki Mekanizma Farklılıkları