Türkiye'de erozyon ve heyelan olayları, hem oluşum nedenleri hem de korunma yöntemleri açısından sıklıkla birbirine karıştırılabilmektedir. Bu iki doğal afet süreci ve bunlara karşı alınacak önlemler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu iki süreç arasındaki temel farklardan birini doğru bir şekilde açıklamaktadır?
- Ağaçlandırma çalışmaları toprağın üst tabakasını sabitleyerek erozyonu önlemede oldukça etkiliyken, tabakaların derinlemesine kütle halinde kaydığı heyelan olaylarını engellemede etkisi oldukça sınırlıdır.Answer
- BErozyon sadece bitki örtüsünden yoksun İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülürken, heyelan olayları yalnızca eğimin ve yağışın fazla olduğu Doğu Karadeniz bölümünde gerçekleşir.
- CErozyon dış kuvvetlerin (rüzgâr, akarsu) etkisiyle meydana gelen beşerî bir süreçken, heyelan yalnızca iç kuvvetlerin etkisiyle oluşan tamamen doğal bir olaydır.
- DNadas uygulaması ve meraların aşırı otlatılması heyelan riskini doğrudan artıran temel faktörlerken, taraçalama (sekileme) yöntemi yalnızca rüzgâr erozyonuna karşı bir önlem olarak tercih edilir.
- EErozyon sürecinde ana kayanın kimyasal yollarla çözünmesi ve aşınması söz konusuyken, heyelan olaylarında yalnızca toprağın en üstündeki organik (humuslu) katman yer değiştirir.
Answer
Ağaçlandırma çalışmalarının erozyonu önlemede etkili olmasına rağmen, kütlesel bir hareket olan heyelanı engellemede etkisinin sınırlı olması bu iki süreç arasındaki temel farktır.
Erozyon, toprağın dış kuvvetler (su, rüzgâr) tarafından yavaş yavaş süpürülmesi işlemidir ve bitki örtüsü bu süreci toprağı tutarak büyük oranda engeller. Heyelan ise, yer çekimi ve aşırı suya doygunluk gibi nedenlerle yamacın bir kısmının kütle halinde aşağı kaymasıdır. Heyelan genellikle bitki köklerinin ulaştığı derinlikten daha aşağıda gerçekleştiği için, yüzeydeki ağaçlar bu kütleyi durduramaz; hatta bazen ağaçların ağırlığı heyelanı tetikleyebilir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Erozyon yüzeysel bir aşındırma süreciyken, heyelan derin tabakaları kapsayan kütlesel bir yer değiştirme hareketidir.
Hints
1
Erozyonun toprağın en üst kısmının süpürülmesi, heyelanın ise bir yığının toptan kayması olduğunu hatırlayın.
2
Bitki örtüsü (ağaçlandırma) toprağı yüzeyden korur. Heyelanın gerçekleştiği tabaka derinliğini düşünün.
3
Heyelanlarda kayma düzlemi genellikle bitki köklerinin çok daha altındadır; bu yüzden ağaçlandırma heyelanı durdurmakta yetersiz kalır.
Practice More
Karadeniz'de bitki örtüsü gür olmasına rağmen heyelanların çok sık görülmesinin nedenlerini (eğim, killi yapı, aşırı yağış) inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s