Türkiye'nin yer şekillerinin gelişim sürecinde etkili olan dış kuvvetler ve kütle hareketleri incelendiğinde; erozyonun (toprak süpürülmesi) daha çok yüzeysel ve uzun süreli bir aşınım süreci olduğu, heyelanın (kütle hareketi) ise derin tabakaları kapsayan ani bir yer değiştirme olduğu görülür. Bu iki doğa olayının oluşum mekanizmaları ve önleme stratejileri arasındaki temel farklar göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Bitki örtüsü, toprağın üst katmanını dış kuvvetlerin doğrudan etkisinden koruyarak erozyonu önemli ölçüde engeller; ancak heyelan, çoğu zaman bitki köklerinin inmediği derin tabakalardaki dengenin bozulmasıyla oluştuğundan ağaçlandırma tek başına yeterli bir çözüm değildir.Answer
- BEğimli arazilerde yapılan ağaçlandırma çalışmaları, toprağın gözenekliliğini ve su tutma kapasitesini artırdığı için hem rüzgar erozyonunu hem de killi tabakanın kayganlaşmasıyla oluşan heyelanları aynı oranda ve kesin olarak engeller.
- CHeyelan olaylarında sadece yer şekilleri ve litolojik özellikler (geçirimsiz killi yapı) etkiliyken, erozyon süreci tamamen Türkiye'nin enlemine (matematik konum) bağlı olarak gelişen bir fiziksel ufalanma sonucudur.
- DTürkiye'de heyelan olaylarının tamamı sadece Akdeniz'deki karstik (eriyebilen) arazilerde kütlesel çökmeler şeklinde görülürken, erozyon sadece kıyı bölgelerindeki delta ovalarının oluşumuyla sınırlı bir süreçtir.
- EErozyonun önlenmesinde meraların ıslahı ve nöbetleşe ekim bitki örtüsünü korurken, heyelan riskini azaltmak için sadece tarım ürünlerinin yetişme ve hasat dönemlerinin ayarlanması yeterli bir önlemdir.
Answer
Bitki örtüsü erozyonu yüzeyde durdurabilirken, heyelanın derin tabakalardaki hareketini engellemede kök derinliği yetersiz kaldığı için tek başına çözüm değildir.
Doğru ifade, erozyonun yüzeyden süpürülme özelliği nedeniyle bitki örtüsüyle (ağaçlandırma, mera ıslahı vb.) büyük oranda kontrol altına alınabileceğini, ancak heyelanın kütlesel ve derin bir hareket olması sebebiyle ağaç köklerinin bu hareketi durdurmaya yetmeyeceğini vurgulamaktadır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Erozyon yüzeysel bir aşınım iken, heyelan derin tabakaları kapsayan kütlesel bir yer değiştirmedir; bu yüzden bitki örtüsünün koruyuculuğu erozyonda çok yüksek, heyelanda ise düşüktür.
Hints
1
Erozyon yavaş ve yüzeyseldir, heyelan ise ani ve kütleseldir.
2
Bir ağacın kökleri kaç metre derine inebilir? Heyelanda kayan kütle kaç metre derinliktedir? Bu farkı düşünün.
3
Ağaçlandırma toprağı tutar ama killi tabakadaki kayganlaşmayı ve derinlerdeki kütle ağırlığını durduramaz.
Practice More
Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerindeki erozyon/heyelan dağılımını etkileyen iklim ve yer şekli farklarını incelemek bu konuyu pekiştirecektir.
Alternative Method
Erozyonu önlemek için 'biyolojik' (bitki örtüsü), heyelanı önlemek için ise daha çok 'mekanik/mühendislik' (istinat duvarı, drenaj kanalları) önlemlerin gerektiği üzerinden mantık yürütebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s