I. Dünya Savaşı sürecinde Çanakkale Cephesi'nin açılması ve burada yaşanan askerî mücadeleler; yalnızca Osmanlı Devleti'nin başkentini ve varlığını değil, küresel güç dengelerini, İtilaf Devletleri arasındaki diplomatik mutabakatları ve savaşın genel seyrini derinden etkilemiştir.
Bu bağlamda Çanakkale Muharebeleri'nin askerî, siyasi ve uluslararası boyutları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi tarihsel açıdan doğru bir tahlildir?
- AÇanakkale Cephesi'ndeki savunma karşısında müttefiklerinden askerî yardım alamayan Çarlık Rusyası, İttifak Devletleri ile derhâl Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak Gelibolu Muharebeleri devam ederken savaştan tamamen çekilmiştir.
- İtilaf donanmasının Boğazlar'a taarruz etmesi üzerine müttefiklerinin İstanbul'u ele geçirmesinden endişe duyan Çarlık Rusyası'nın diplomatik baskısı, İtilaf Devletleri arasında Boğazlar ve Marmara kıyılarını Rusya'ya bırakan 1915 İstanbul (Boğazlar) Gizli Antlaşması'nın imzalanmasını sağlamıştır.Answer
- Cİtilaf güçlerinin Gelibolu'daki kara ve deniz harekâtında ağır mağlubiyetler alması üzerine İtalya, İttifak bloğundaki yerini koruyarak Osmanlı Devleti'nin yanında savaşa girme kararı almıştır.
- DGelibolu Yarımadası'ndaki İtilaf birliklerinin tahliyesinin hemen ardından Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında I. Dünya Savaşı'nın tüm cephelerini sona erdiren Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.
- EÇanakkale'de çok uluslu Osmanlı ordusunun kazandığı zafer, Osmanlıcılık fikrini devletin tek hâkim ideolojisi hâline getirmiş ve Türk milliyetçiliği (Türkçülük) düşüncesinin tamamen terk edilmesine yol açmıştır.
Answer
İtilaf donanmasının Boğazlar'a taarruzu üzerine müttefiklerinin tek başına İstanbul'a hâkim olmasından çekinen Çarlık Rusyası'nın diplomatik girişimiyle, Boğazlar bölgesini Rusya'ya vadeden 1915 İstanbul (Boğazlar) Gizli Antlaşması imzalanmıştır.
İtilaf Devletleri'nin 1915 yılı başında Çanakkale Boğazı'na yönelik başlattığı deniz harekâtı, müttefikleri olan Çarlık Rusyası'nda büyük bir diplomatik kaygı yaratmıştır. İngiltere ve Fransa'nın Boğazlar'ı ve İstanbul'u tek başlarına ele geçirmesinden çekinen Rusya, bu bölgelerin geleceğini garanti altına almak için müttefiklerine baskı yapmış ve Mart-Nisan 1915'te 'İstanbul (Boğazlar) Gizli Antlaşması' imzalanarak Boğazlar ve Marmara çevresi savaş sonrasında Rusya'ya vadedilmiştir. Dolayısıyla Çanakkale harekâtı İtilaf içi gizli paylaşım antlaşmalarını doğrudan tetikleyen bir diplomatik hamledir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Çanakkale Cephesi'nin Askerî-Diplomatik Nedenleri ve Gizli Antlaşmalara (1915 İstanbul Antlaşması) Etkisi
Hints
1
Çanakkale Boğazı'na yönelik İtilaf harekâtının sadece Osmanlı'yı değil, aynı zamanda müttefikleri olan Çarlık Rusyası'nın Boğazlar üzerindeki tarihsel emellerini ve diplomasisini nasıl etkilediğini düşününüz.
2
İngiltere ve Fransa'nın Boğazlar'a yönelmesi üzerine Rusya'nın hissettiği 'başkent ve boğazların müttefiklerce tek taraflı paylaşılması' endişesine ve bu süreçte imzalanan gizli antlaşmalara odaklanınız.
3
1915 yılı ilkbaharında İtilaf Devletleri arasında imzalanan ilk gizli paylaşım antlaşması olan İstanbul (Boğazlar) Antlaşması'nın Çanakkale deniz harekâtı ile doğrudan bağlantısını değerlendiriniz.
Practice More
I. Dünya Savaşı sırasında yapılan diğer gizli antlaşmaları (Londra, Sykes-Picot, Saint-Jean de Maurienne) ve bunların Çanakkale-Kafkas-Kanal cephelerindeki gelişmelerle olan kronolojik bağını inceleyiniz.
Alternative Method
Kronolojik eleme yöntemiyle çözülebilir: Brest-Litovsk (1918), Mondros (1918) ve İtalya'nın İtilaf safına geçişi (Londra Antlaşması 1915) gibi açık olguları tespit edip eleyerek doğrudan diplomatik neden-sonuç bağına ulaşabilirsiniz.
Estimated Time:1m 40s