Türkiye'de yer şekillerinin gelişim sürecinde erozyon ve heyelan olayları sıklıkla birbirine karıştırılsa da oluşum mekanizmaları ve önleyici faaliyetlere verdikleri tepkiler bakımından temel farklılıklar gösterir. Özellikle eğimli ve killi tabakaların bulunduğu alanlarda yapılan bazı müdahaleler, beklenen faydanın aksine sonuçlar doğurabilmektedir.
Buna göre, dik bir yamaçta gerçekleştirilen yoğun ağaçlandırma faaliyetinin erozyon ve heyelan süreçleri üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
- Yüzeydeki toprağın süpürülmesini (erozyon) kökleri yardımıyla büyük oranda engellerken; yağış sularının yer altına sızmasını kolaylaştırıp toprağı ağırlaştırarak derin kütle hareketlerini (heyelan) tetikleyebilir.Answer
- BBitki köklerinin ana kayaya kadar uzanarak bir 'çivi' etkisi yapması sayesinde, hem yüzeysel aşınmayı hem de derin tabakaların kaymasını kesin olarak durdurur.
- CAğaçlandırma faaliyetleri sadece rüzgarın hızını keserek süpürmeyi engellediği için, eğim ve yağışın belirleyici olduğu su erozyonu ve heyelan olayları üzerinde herhangi bir değişime yol açmaz.
- DToprağın üst tabakasını sıkıca tutan bitki örtüsü, yer altına sızan suların killi tabakayı kayganlaştırmasını engelleyerek heyelan riskini erozyondan daha hızlı azaltır.
- EBitki örtüsü yalnızca kimyasal çözünmeyi hızlandırdığı için, fiziksel birer süreç olan erozyon ve heyelan olayları üzerindeki doğrudan etkisi oldukça kısıtlıdır.
Answer
Yoğun ağaçlandırma faaliyeti yüzeydeki erozyonu engellerken, toprağın su sızdırma kapasitesini ve toplam kütle ağırlığını artırarak heyelan riskini tetikleyebilir.
Doğru seçenek, erozyon ve heyelan olaylarının doğasını doğru bir şekilde ayırt eder. Ağaçlar, yüzey akışını engelleyerek toprağın üst kısmının taşınmasını (erozyon) durdurur. Ancak aynı ağaçlar, yağış sularının toprağa süzülmesini artırarak (sızma) alt kısımdaki killi tabakaların kayganlaşmasına ve yamacın toplam ağırlığının artmasına neden olarak heyelan riskini tetikleyebilir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Erozyon (yüzeysel aşınım) ve Heyelan (kütle hareketi) arasındaki mekanizma farkı ve bitki örtüsünün bu süreçlerdeki çift yönlü etkisi.
Hints
1
Erozyon toprağın sadece üst kısmının süpürülmesidir, heyelan ise çok daha derin bir kütle hareketidir.
2
Ağaçların kökleri toprağı tutar ama aynı zamanda toprağın su emmesini de kolaylaştırır. Killi toprak su emince ne olur?
3
Ağaçlandırma erozyonu kesin çözer ancak heyelan olan dik yamaçlarda ağaçların ağırlığı yamaca binen yükü artırabilir.
Practice More
Heyelanı önlemek için ağaçlandırmadan ziyade istinat duvarı, drenaj kanalları ve eğim basamaklandırma (taraçalama) gibi mühendislik yöntemlerinin neden daha etkili olduğunu araştırabilirsiniz.
Alternative Method
Olayı ölçek farkıyla düşünebilirsiniz: Erozyon mikroskobik/yüzeysel bir taşınma iken, heyelan makroskobik/bütünsel bir yer değiştirmedir. Bitki örtüsü küçük parçaları (erozyon) tutabilir ama devasa kütleleri (heyelan) her zaman tutamaz.
Estimated Time:2m 0s