Examkin

Question

Difficulty: Very hardBuzul Şekilleri

Türkiye, Orta Kuşak’ta yer alması nedeniyle buzulların deniz seviyesine kadar inmediği, ancak ortalama yükseltisinin fazlalığı sebebiyle Kuvaterner (Pleistosen) döneminde geniş alanlarda buzullaşmanın etkili olduğu bir ülkedir. Bu dönemde buzulların etki alanının (kalıcı kar sınırı) dikey yöndeki dağılımı, bölgelerin nemlilik ve sıcaklık koşullarına göre farklılık göstermiştir.

Buna göre, Türkiye’deki buzul şekilleri ve bu şekillerin dağılışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Kaçkar Dağları'nın kuzey yamaçlarında buzul izlerinin 22002200 metrelere kadar inmiş olması, enlem etkisinin yanı sıra nemli hava kütlelerinin sağladığı yoğun kar birikimi ile açıklanır.
  2. B
    Toros Dağları'nda sirklerin ve morenlerin genellikle dağların kuzey yamaçlarında daha yoğunlaşması, bakı etkisine bağlı olarak güneşlenme süresinin ve ablasyonun azalmasıyla ilgilidir.
  3. Doğu Anadolu'da kış sıcaklıklarının Türkiye'nin en düşük değerlerine sahip olması, buzul topoğrafyasına ait izlerin başladığı alt sınırın Kuzey Anadolu Dağları'na göre daha aşağıda gerçekleşmesini sağlamıştır.Answer
  4. D
    Batı Toroslar'daki Bey Dağları'nda belirgin buzul izlerine rastlanırken, benzer enlemlerdeki Ege horstlarında (Aydın Dağları vb.) bu izlerin görülmemesi temel olarak yükselti farkı ile açıklanır.
  5. E
    Uludağ ve Erciyes gibi kütlelerdeki sirk gölleri ve hörgüç kayalar, bu alanların geçmişte kalıcı kar sınırının üzerinde yer aldığını kanıtlayan 'fosil' (relict) karakterli şekillerdir.

Answer

Doğu Anadolu'da sıcaklığın düşük olması sebebiyle buzul sınırının daha aşağıda olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır; çünkü buzul sınırı nemliliğin yüksek olduğu Kuzey Anadolu dağlarında daha aşağıdadır.
Doğu Anadolu'da kış sıcaklıkları çok düşük olsa da, bölgenin karasal ve kuru yapısı kar birikimini sınırlamıştır. Bu nedenle kalıcı kar ve buzul aşındırma sınırı yaklaşık 28002800 metreden başlar. Buna karşın, Karadeniz üzerinden gelen nemli hava kütleleri Kaçkar gibi dağlarda aşırı kar birikimine yol açmış ve buzul sınırının 22002200 metre gibi çok daha düşük seviyelere inmesini sağlamıştır. Dolayısıyla 'Doğu Anadolu'da sınırın en düşük olduğu' ifadesi coğrafi gerçeklerle çelişmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Buzul sınırını etkileyen faktörlerin (Enlem, Yükselti, Nemlilik, Bakı) analiz edilmesi.
Buzul sınırının sadece sıcaklığa değil, aynı zamanda kar birikimini sağlayan nemliliğe de bağlı olduğunun saptanması.
Türkiye'de buzul sınırının dağılımını anlamak için özel konum şartlarının etkisini kavramak gerekir.
2
Türkiye'deki bölgesel verilerin karşılaştırılması.
Doğu Anadolu'da sınırın 28002800 m, Karadeniz dağlarında ise 22002200 m civarında olduğunun belirlenmesi.
Karasallık yoğunlaşma seviyesini ve kalıcı kar sınırını yukarı çekerken, nemlilik bu sınırı aşağı indirir.
3
Bakı etkisinin yamaçlar üzerindeki etkisinin kontrol edilmesi.
Kuzey yamaçların (dulda) daha korunaklı olduğu ve buzul şekillerinin burada daha alçak seviyelere indiğinin doğrulanması.
Güneşlenme süresi erime sürecini doğrudan etkiler.

Key Concept

Buzul Sınırı ve Nemlilik İlişkisi

Hints

1
Buzulların alt sınırını sadece 'sıcaklık' değil, 'yağış miktarı (kar)' da belirler.
2
Türkiye'de buzulların deniz seviyesine en çok yaklaştığı yer, en soğuk bölge değil, en nemli dağ yamaçlarıdır.

Practice More

Buzul şekilleri ile karayollarındaki tünel-geçit konumlarını ilişkilendiren 'U' vadi sorularını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Buzul Şekilleri

More questions from this topic