Question

Difficulty: MediumTürk-İslam Devletlerinde Hukuk ve Ordu

Türk-İslam devletlerinde hukuk sistemi, sadece bireyler arasındaki uyuşmazlıkları çözmekle kalmamış, aynı zamanda devlet görevlilerinin yetki aşımlarını denetleyen ve halkın şikâyetlerini en üst düzeyde karara bağlayan mekanizmalar geliştirmiştir. Bu doğrultuda; kadıların verdikleri kararlara yapılan itirazların incelendiği, devlet memurları hakkındaki yolsuzluk iddialarının görüşüldüğü ve bizzat hükümdarın başkanlık edebildiği yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Divan-ı MezalimAnswer
  2. B
    Divan-ı İşraf
  3. C
    Divan-ı Arz
  4. D
    Divan-ı İstifa
  5. E
    Divan-ı İnşa

Answer

Türk-İslam devletlerinde kadı kararlarına itirazların bakıldığı ve devlet görevlilerinin yargılandığı en üst mahkeme Divan-ı Mezalim'dir.
Divan-ı Mezalim, Türk-İslam devletlerinde adaletin en üst düzeyde tecelli ettiği kurumdur. Hükümdar başkanlığında toplanması, devlet görevlilerinin (vezirler dahil) halka yaptığı zulümleri engelleyebilecek otoriteyi sağlar. Kadıların çözemediği veya itiraz edilen davaların burada görülmesi, sistemi bir hukuk devleti anlayışına yaklaştırır.

Step-by-Step Solution

1
Yargı hiyerarşisini analiz etme
Türk-İslam hukukunda şer'i ve örfi yargının üzerinde, temyiz (itiraz) merci olarak bir kurumun varlığı belirlendi.
Soruda belirtilen 'kadı kararlarına itiraz' ifadesi, alt mahkemelerin üzerindeki bir üst mahkemeyi işaret eder.
2
Kurumsal görevlerin ayrıştırılması
Divan-ı İşraf'ın denetim, Divan-ı Arz'ın ordu, Divan-ı İstifa'nın ekonomi ve Divan-ı İnşa'nın yazışma görevleri olduğu saptandı.
Diğer divanların idari görevleri ile yargısal görevleri arasındaki ayrımı yapmak doğru sonuca ulaştırır.
3
Hükümdarın hukuki rolünü belirleme
Hükümdarın bizzat başkanlık ettiği ve 'mazlumların' (haksızlığa uğrayanların) dertlerini dinlediği yerin Divan-ı Mezalim olduğu teyit edildi.
Hükümdarın yargı yetkisini doğrudan kullandığı tek divan yapısı budur.

Key Concept

Divan-ı Mezalim'in Yargısal ve Denetleyici Fonksiyonu

Hints

1
Kelime anlamı 'Zulümler Divanı'dır; yani haksızlığa uğrayanların başvurduğu yerdir.
2
Bu kurumda yargılamayı bizzat hükümdar yapar, bu da devletin en üst düzey denetimini gösterir.
3
Kadı kararlarının dahi bozulabildiği, günümüzdeki Danıştay ve Yargıtay'ın bazı görevlerini birleştiren yapıdır.

Practice More

Emir-i Dad ve Kadıü'l-Kudat arasındaki görev ayrımını inceleyerek hukuk sisteminin sivil ayağını pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Divanların isimlerinden yola çıkarak; 'Mezalim' (zulümler/mazlumlar), 'Arz' (sunma/askeri), 'İstifa' (itfa/mali), 'İşraf' (şeref/denetim) köklerini hatırlamak eleme yapmayı kolaylaştırır.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question