Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye’nin jeolojik evrimi süresince meydana gelen olaylar ve bu olayların günümüz topografyasına yansımaları değerlendirildiğinde; Anadolu’nun büyük bir kısmının III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir az engebeli düzlük (peneplen) halindeyken, kısa bir jeolojik sürede ortalama 11321132 metre yüksekliğe sahip dağlık bir kütleye dönüşmesi aşağıdakilerden hangisi ile en kapsamlı şekilde açıklanabilir?

  1. III. Jeolojik Zaman’ın sonlarından itibaren levha hareketlerinin sıkıştırmasıyla Anadolu kütlesinin epirojenik olarak toptan yükselmesiAnswer
  2. B
    Alp-Himalaya orojenez kuşağında yer alan tortul tabakaların yan basınçlarla kıvrılarak Kuzey Anadolu ve Toros dağ sistemlerini oluşturması
  3. C
    I. Jeolojik Zaman'da oluşan sert ve yaşlı masif kütlelerin, dış kuvvetlerin etkisiyle parçalanarak yüksek düzlüklere ayrılması
  4. D
    Senozoik döneminde yaygınlaşan volkanik faaliyetlerin, Anadolu yüzeyini kalın lav örtüleriyle kaplayarak bölgesel yükseltiyi artırması
  5. E
    Kuvaterner’deki buzul dönemlerinde deniz seviyesinin alçalmasına bağlı olarak akarsuların yataklarını hızla derinleştirmesi

Answer

Anadolu kara kütlesinin yüksek bir plato görünümü kazanması, peneplenleşmiş arazinin III. Zaman sonu ve IV. Zaman başında epirojenik olarak toptan yükselmesi ile açıklanır.
Anadolu kütlesinin büyük bir bölümü III. Zaman'da aşınarak alçalmış (peneplen), ancak III. Zaman'ın sonu ve IV. Zaman'ın başında levha hareketlerinin etkisiyle dikey yönde (epirojenik) bir bütün olarak yükselmiştir. Bu durum, bugün deniz seviyesine yakın olması gereken düzlüklerin binlerce metre yükseklikteki platolara dönüşmesini ve Türkiye'nin ortalama yükseltisinin dünya ortalamasının çok üzerine çıkmasını sağlamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Arazinin III. Zaman (Tersiyer) ortalarındaki durumunu analiz et.
Anadolu bu dönemde dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesinde düzleşmiş (peneplenleşmiş) durumdaydı.
Yükseltinin bugünkü kadar fazla olmadığını anlamak için başlangıç durumunu bilmek gerekir.
2
Levha hareketlerinin etkisini değerlendir.
Güneyden Arap ve Afrika levhalarının kuzeye ilerlemesi Anadolu'yu Avrasya levhası arasında sıkıştırmıştır.
Dikey yönlü yükselmeyi tetikleyen ana kuvvet levha tektoniğidir.
3
Epirojenik yükselme sürecini tanımla.
Bu sıkışma sonucunda Anadolu kütlesi kırılmadan veya kıvrılmadan, bir blok halinde (epirojenik olarak) yükselmiştir.
Peneplen yüzeylerinin (platoların) binlerce metre yükseklikte bulunmasının tek mantıklı açıklaması budur.
4
Günümüz topografyasına etkisini belirle.
Yükselen kütle üzerinde akarsular yataklarını derinleştirmiş, platolar oluşmuş ve ortalama yükselti 11321132 metreye ulaşmıştır.
Sürecin sonucunda Türkiye'nin bugünkü yüksek ve engebeli yapısı ortaya çıkmıştır.

Key Concept

Epirojenik Toptan Yükselme ve Peneplenleşme

Hints

1
Türkiye'nin yüksek platoları (örneğin Erzurum-Kars veya İç Anadolu platoları) eskiden deniz seviyesine yakın düzlüklerdi.
2
Kıvrılma (dağ oluşumu) ve dikey yükselme (kara oluşumu) arasındaki farka odaklanın.
3
Anadolu'nun 'genç bir ülke' olarak tanımlanmasının nedeni, en büyük şekillendirici hareketlerin (toptan yükselme) çok yakın bir jeolojik zamanda (Pliyosen-Kuvaterner) gerçekleşmiş olmasıdır.

Practice More

Türkiye'deki yüksek platoların dağılımı ile epirojenik yükselme arasındaki ilişkiyi harita üzerinde inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

More questions from this topic