Türkiye’nin farklı bölgelerinde görülen karstik yer şekillerinin gelişim hızı ve morfolojik özellikleri üzerinde litolojik yapı (kayaç cinsi) doğrudan etkilidir. Bu doğrultuda, Sivas ve Çankırı çevresinde yaygın olan jips (alçı taşı) karstı ile Teke ve Taşeli platolarında görülen kalker (kireç taşı) karstı arasında belirgin farklar bulunmaktadır. Sivas çevresindeki karstik şekillerin Akdeniz Bölgesi'ndekilere oranla çok daha hızlı oluşması ve aynı zamanda daha kısa sürede aşınarak ortadan kalkması, aşağıdaki faktörlerden hangisi ile en iyi açıklanır?
- Jipsin kimyasal yapısının kalkere göre suda çok daha kolay ve hızlı çözünebilen bir özelliğe sahip olmasıAnswer
- Bİç Anadolu'daki yıllık toplam yağış miktarının Akdeniz Bölgesi'ndeki yağış ortalamasından daha yüksek olması
- CAkdeniz Bölgesi'ndeki karstik arazilerin taban su seviyesinin yüzeye çok daha yakın bulunması
- DJips tabakalarının kalker tabakalarına göre jeolojik olarak çok daha eski dönemlerde oluşmuş olması
- ESivas ve çevresinde bitki örtüsünün zayıf olmasının kimyasal çözünme sürecini hızlandırması
Answer
Jipsin kimyasal yapısının kalkere göre suda çok daha kolay ve hızlı çözünebilen bir özelliğe sahip olması
Doğru cevap olan ifade, karstik sürecin temel dinamiği olan kimyasal çözünmeyi ele alır. Jips (alçı taşı), kalkere (kireç taşı) kıyasla suya karşı çok daha yüksek çözünürlük gösterir. Bu yüksek çözünürlük, Sivas ve çevresindeki karstik şekillerin (özellikle dolinlerin ve mağaraların) Akdeniz'deki örneklere göre çok daha kısa bir sürede meydana gelmesine, ancak aynı zamanda yapısal direncinin düşük olması nedeniyle daha çabuk çökmesine veya aşınarak belirsizleşmesine neden olur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstik şekillerin gelişiminde litolojik yapının (kayaç türünün) çözünme hızı üzerindeki etkisi.
Hints
1
Akdeniz'deki kireç taşı (kalker) ile Sivas'taki alçı taşı (jips) arasındaki kimyasal dayanıklılık farkını düşünün.
2
Hangi kayaç suyla temas ettiğinde bir şeker gibi daha hızlı erir?
3
Jipsin (alçı taşı) kalkere göre çok daha yumuşak ve suda kolay çözünen bir yapıda olması, yer şekillerinin yaşam döngüsünü hızlandırır.
Practice More
Jips karstının Türkiye'deki en belirgin örneklerinin görüldüğü illeri (Sivas, Çankırı, Erzincan) harita üzerinde inceleyiniz.
Estimated Time:1m 15s