Yumuşama Döneminde Türkiye

63 questions

Question 1Question →

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ile ABD arasında ciddi bir diplomatik krize yol açan haşhaş ekimi meselesi, 1971 yılında kurulan ara rejim hükümeti tarafından yasaklanmış; ancak 1974 yılında göreve gelen yeni hükümet tarafından "milli çıkarlar ve egemenlik hakları" gerekçe gösterilerek bu yasak kaldırılmıştır. Türkiye'nin bu kararı üzerine ABD, Türkiye'ye yönelik askeri ve ekonomik yardımları kısıtlama yoluna gitmiştir. 1974 yılında haşhaş ekimini yeniden serbest bırakma kararı alan bu hükümetin başbakanı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bülent Ecevit

Answer

1974 yılında haşhaş ekimini yeniden serbest bırakma kararı alan hükümetin başbakanı Bülent Ecevit'tir.
Türkiye'de haşhaş ekimi 1971 yılında ABD'nin uyuşturucu trafiğini önleme talebi doğrultusunda Nihat Erim hükümeti tarafından yasaklanmıştı. Ancak 1974 yılında kurulan Bülent Ecevit liderliğindeki koalisyon hükümeti, bu yasağın çiftçileri mağdur ettiğini ve egemenlik haklarına aykırı olduğunu belirterek ekimi serbest bırakmıştır. Bu durum ABD ile ilişkilerin gerilmesine yol açan temel bir dönüm noktasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Yumuşama Dönemi'nde Türk-ABD ilişkilerini geren gelişmeleri analiz etmek.
Haşhaş ekimi yasağı ve Kıbrıs Meselesi'nin temel gerginlik noktaları olduğu tespit edilir.
Sorunun hangi tarihsel olay ve aktörler etrafında şekillendiğini belirlemek için gereklidir.
2
Haşhaş yasağının kronolojisini belirlemek.
Yasağın 1971'de Nihat Erim döneminde başladığı, 1974'te ise kaldırıldığı sonucuna ulaşılır.
Doğru zaman dilimindeki siyasi iradeyi saptamak için önemlidir.
3
1974 yılındaki hükümet yapısını ve başbakanını saptamak.
1974'te iş başında olan CHP-MSP koalisyonunun başbakanının Bülent Ecevit olduğu doğrulanır.
Doğru seçeneği işaretlemek için son adımdır.

Key Concept

Haşhaş Krizi ve Türk-ABD İlişkileri
Estimated Time:1m 0s
Question 2Question →

19621962 yılında ABD ve SSCB arasında yaşanan Küba Füze Krizi'nde, taraflar nükleer bir savaşı önlemek amacıyla gizli bir pazarlık yürütmüştür. Bu pazarlık neticesinde SSCB'nin Küba'daki füzelerini sökmesi karşılığında, ABD de Türkiye'de bulunan Jüpiter füzelerini sökme kararı almıştır. Türkiye'nin onayı alınmadan ve hatta bilgisi dışında gerçekleşen bu durum, Türk devlet kademesinde ve kamuoyunda müttefiklik ilişkisinin sınırlarının sorgulanmasına yol açmıştır.

Bu gelişmenin Türk dış politikasında yol açtığı temel değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: NATO'ya olan koşulsuz güvenin sarsılması ve dış politikada çok yönlü bir anlayışın benimsenmeye başlanması

Answer

NATO'ya olan koşulsuz güvenin sarsılması ve dış politikada çok yönlü bir anlayışın benimsenmeye başlanması
Küba Füze Krizi sırasında Jüpiter füzelerinin sökülmesine karar verilmesi, Türkiye'de dış politikanın 'tek boyutlu' (sadece Batı eksenli) olmasının risklerini ortaya çıkarmıştır. Bu olay, Türk dış politikasında müttefiklerle ilişkilerin korunurken aynı zamanda diğer bölge ve bloklarla da dengeli bir ilişki kurulmasını öngören 'çok yönlü dış politika' anlayışının başlangıç noktasını oluşturmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Krizin mahiyetini analiz etme
ABD ve SSCB'nin, Türkiye gibi müttefiklerin egemenlik haklarını ve güvenliğini doğrudan ilgilendiren bir kararı, Türkiye'ye danışmadan aldıkları tespit edilir.
Jüpiter füzeleri Türkiye'nin savunma stratejisinin bir parçasıydı ancak süper güçlerin pazarlığına kurban edildi.
2
Güvenlik algısındaki değişimi değerlendirme
NATO'nun 'birine yapılan saldırı herkese yapılmış sayılır' ilkesinin, süper güçlerin kendi aralarındaki nükleer denge söz konusu olduğunda esneyebileceği anlaşılır.
Türkiye'nin güvenliğinin mutlak bir garantisi olmadığı fark edilmiştir.
3
Dış politika stratejisini belirleme
Türkiye'nin sadece Batı'ya bağımlı kalmayıp, SSCB, İslam ülkeleri ve Üçüncü Dünya ülkeleriyle ilişkilerini geliştirmesi (çok yönlü dış politika) gerektiği sonucuna varılır.
Olası bir krizde yalnız kalmamak ve alternatif diplomatik destek kanalları oluşturmak temel amaçtır.

Key Concept

Küba Füze Krizi'nin Türk Dış Politikasına Etkisi

Hints

1
Müttefikler arasındaki gizli pazarlıkların Türkiye'nin güvenlik algısını nasıl etkilemiş olabileceğini düşünün.
2
Bu olaydan sonra Türkiye'nin tek bir bloka yaslanmak yerine diplomatik kanallarını çeşitlendirip çeşitlendirmediğine odaklanın.

Practice More

Bu olaydan iki yıl sonra yaşanan Johnson Mektubu krizinin, Küba Krizi ile başlayan bu sorgulama sürecini nasıl nihai bir kopuşa/değişime sürüklediğini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 3Question →

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ile ABD arasındaki ilişkiler Kıbrıs Meselesi nedeniyle gerilmiş; ABD Kongresi 55 Şubat 19751975’te Türkiye’ye yönelik kapsamlı bir silah ambargosu başlatmıştır. Türkiye Cumhuriyeti hükümetinin bu ambargo kararına karşı gösterdiği en somut ve kapsamlı tepki aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 19691969 tarihli Savunma İş Birliği Anlaşması'nı askıya alarak ülkedeki ABD üs ve tesislerinin Türk Silahlı Kuvvetleri denetimine geçirilmesi

Answer

Türkiye, 19751975 yılındaki ABD ambargosuna tepki olarak 19691969 tarihli Savunma İş Birliği Anlaşması'nı (SİA) geçersiz saymış ve İncirlik Üssü'nün NATO görevleri saklı kalmak kaydıyla ülkedeki tüm ABD üslerini Türk Silahlı Kuvvetleri'nin tam denetimine almıştır.
Türkiye, ABD'nin 19741974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nı gerekçe göstererek uyguladığı haksız silah ambargosuna karşı, 19691969 tarihli Savunma İş Birliği Anlaşması'nı tek taraflı feshetmiş ve ülkedeki ABD üslerini TSK denetimine alarak bu tesislerdeki faaliyetleri durdurmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Olayın tarihsel arka planını belirle.
19741974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası ABD'nin Türkiye'ye silah ambargosu uygulaması.
Soruda istenen tepki kararının hangi olaya karşı verildiğini anlamak gerekir.
2
Türkiye'nin egemenlik haklarını korumak adına aldığı kararı hatırla.
2525 Temmuz 19751975 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile askeri tesislerin durumunun değiştirilmesi.
Türkiye, dış baskıya karşı askeri ve diplomatik bir misilleme yapma ihtiyacı duymuştur.

Key Concept

1975 ABD Silah Ambargosu ve Üsler Meselesi

Practice More

Ambargonun 19781978 yılında kaldırılmasından sonra imzalanan 19801980 Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması (SEİA) konusuna göz atabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 4Question →

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ile Yunanistan arasında Ege Denizi'ndeki kıta sahanlığı sorunu nedeniyle 1974-1976 yıllarında ciddi bir gerginlik yaşanmıştır. Türkiye'nin "Sismik-1" (Hora) adlı araştırma gemisiyle Ege'de sismik aramalar başlatması üzerine tırmanan bu krizi donduran ve tarafların tartışmalı alanlarda tek taraflı arama faaliyetlerinden kaçınmasını öngören 1976 tarihli belge aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bern Deklarasyonu

Answer

Türkiye ve Yunanistan arasındaki kıta sahanlığı krizini donduran belge Bern Deklarasyonu'dur.
Bern Deklarasyonu, 11 Kasım 1976'da Türkiye ve Yunanistan arasında imzalanmış olup, Ege kıta sahanlığı konusundaki uyuşmazlığın çözümü için bir usul belirlemiştir. Bu belge ile her iki devlet de sorun görüşülürken tek taraflı eylemlerden (örneğin petrol arama) kaçınmayı taahhüt ederek krizi 'dondurmuştur'.

Step-by-Step Solution

1
Krizin içeriğini analiz etme
Ege Denizi'nde kıta sahanlığı ve Sismik-1 (Hora) gemisi üzerinden yaşanan bir uyuşmazlık.
Soruda bahsedilen 1974-1976 dönemi Türkiye-Yunanistan ilişkilerindeki temel gerilim noktası kıta sahanlığıdır.
2
Döneme ait uluslararası belgeleri tarama
Bern Deklarasyonu'nun 1976 yılında bu amaçla imzalandığı bilgisini doğrulama.
Bern Deklarasyonu, sorunun çözümünü müzakerelere bırakan ve statükoyu koruyan kritik bir belgedir.

Key Concept

Bern Deklarasyonu (1976)

Practice More

Yumuşama Dönemi'nde Ege'de yaşanan FIR Hattı (Uçuş Bilgi Bölgesi) ve Karasularının 12 mile çıkarılması gibi diğer sorunları inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 5Question →

Yumuşama Dönemi'nde Kıbrıs meselesinin derinleşmesine neden olan, adayı Yunanistan'a bağlamayı (Enosis) amaçlayan ve Türk halkına yönelik silahlı saldırılar gerçekleştiren Rum terör örgütü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: EOKA

Answer

Doğru cevap, Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanmasını (Enosis) hedefleyen ve Rumlar tarafından kurulan EOKA örgütüdür.
EOKA (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston), 1950'li yıllardan itibaren Kıbrıs adasındaki İngiliz yönetimine son verip adayı Yunanistan'a bağlamak (Enosis) amacıyla kurulan Rum terör örgütüdür. Özellikle Yumuşama Dönemi'nde (1963-1974 arası) Türklere yönelik gerçekleştirdiği silahlı saldırılar, Türkiye'nin adaya müdahale kararı almasına ve Kıbrıs meselesinin Türkiye'nin dış politikasındaki en önemli gündem maddesi haline gelmesine yol açmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Kıbrıs meselesindeki temel tarafları ve hedeflerini analiz ediniz.
Rumların temel hedefinin 'Enosis' (adaya Yunanistan'a bağlama) olduğu belirlenir.
Sorunun kökenindeki ideolojik hedefi anlamak, ilgili örgütü bulmayı kolaylaştırır.
2
Bu hedef doğrultusunda şiddet eylemleri yürüten örgütü tanımlayınız.
EOKA'nın bu amaçla kurulan silahlı bir Rum örgütü olduğu tespit edilir.
Yumuşama Dönemi'ndeki Kıbrıs krizlerinin ana sorumlusu olan yapının belirlenmesi gerekir.
3
Seçeneklerdeki diğer örgütlerin faaliyet dönemlerini ve amaçlarını karşılaştırınız.
Diğer örgütlerin ya Türk savunma gücü olduğu ya da farklı dönemlerde faaliyet gösterdiği görülür.
Çeldiricileri eleyerek kesin sonuca ulaşmak için kronolojik ve amaca yönelik ayrım yapılır.

Key Concept

Kıbrıs Meselesi ve EOKA
Estimated Time:45s
Question 6Question →

Türkiye'de 19611961-19801980 dönemini kapsayan siyasi tarihte, parlamenter sistemin işleyişini kesintiye uğratan en önemli gelişmelerden biri 1212 Mart 19711971 Muhtırası'dır. Türk Silahlı Kuvvetleri komuta kademesinin yayımladığı bu muhtıra; anarşi, kardeş kavgası, sosyal ve ekonomik huzursuzluğu gerekçe göstererek mevcut hükümetin istifasını istemiştir.

Bu muhtıra sonucunda görevinden istifa etmek zorunda kalan başbakan aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Süleyman Demirel

Answer

Süleyman Demirel
Süleyman Demirel, 19651965 ve 19691969 seçimlerini kazanan Adalet Partisi'nin genel başkanı olarak muhtıra verildiği sırada başbakanlık görevini yürütmekteydi. 1212 Mart 19711971 tarihinde genelkurmay başkanı ve kuvvet komutanlarının imzasıyla yayımlanan muhtıra, mevcut hükümetin istifasını ve 'partiler üstü' bir hükümetin kurulmasını şart koşmuştur. Bu baskı sonucunda Süleyman Demirel hükümeti istifasını sunmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Olayın tarihini ve niteliğini belirle
1212 Mart 19711971 askeri muhtırası.
Soruda sorulan gelişmenin hangi siyasi ortamda gerçekleştiğini anlamak için kronolojik tespit gereklidir.
2
Dönemin hükümet yapısını hatırla
19691969 seçimlerinden sonra kurulan Adalet Partisi (AP) tek başına iktidardaydı.
İstifa eden hükümetin hangi partiye ve lidere ait olduğunu belirlemek için gereklidir.
3
Muhtıranın doğrudan sonucunu tespit et
Süleyman Demirel başbakanlığındaki hükümet istifa etmiş ve yerine Nihat Erim başkanlığında bir ara rejim hükümeti kurulmuştur.
Soru kökündeki 'istifa eden başbakan' ifadesinin karşılığına ulaşmak için.

Key Concept

12 Mart 1971 Muhtırası ve Siyasi Sonuçları
Estimated Time:45s
Question 7Question →

1961 Anayasası, Türkiye'de demokratik sistemin güçlendirilmesi ve yasama gücünün tek bir meclisin denetimine bırakılmaması amacıyla parlamenter yapıda önemli bir değişikliğe gitmiştir. Bu doğrultuda, Türk parlamento tarihinde ilk kez çift meclisli bir yapı oluşturulmuştur. Buna göre, 1961 Anayasası ile kurulan ve 1980 yılına kadar Millet Meclisi ile birlikte yasama görevini yürüten meclis aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Cumhuriyet Senatosu

Answer

Cumhuriyet Senatosu
Doğru cevap olan yapı, 1961 Anayasası ile Türk siyasi hayatına giren ve TBMM'yi iki kanatlı hale getiren meclistir. Bu meclis, üyelerinin bir kısmı halk tarafından seçilen, bir kısmı cumhurbaşkanı tarafından atanan ve bir kısmı da 'tabii üyelerden' (Milli Birlik Komitesi üyeleri) oluşan Cumhuriyet Senatosu'dur.

Step-by-Step Solution

1
1961 Anayasası'nın getirdiği kurumsal yenilikleri analiz et.
Anayasa'nın yasama organını çift meclisli bir yapıya kavuşturduğu saptanır.
Soruda parlamenter yapıdaki değişiklik ve ikinci bir meclis sorulmaktadır.
2
TBMM'nin alt kanadı olan Millet Meclisi'nin yanındaki yapıyı tanımla.
Bu yapının Cumhuriyet Senatosu olduğu belirlenir.
Türk siyasi tarihinde 1961-1980 yılları arasında çift meclisli sistem uygulanmıştır.

Key Concept

1961 Anayasası ve Çift Meclisli Yasama Sistemi

Practice More

1961 Anayasası'nın bireysel hak ve özgürlükler ile özerk kuruluşlar (TRT, Üniversiteler) üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 8Question →

1963 yılının Aralık ayında Kıbrıs'ta EOKA militanlarının Türk toplumuna yönelik başlattığı ve tarihe "Kanlı Noel" olarak geçen saldırıların ardından, Lefkoşa'da çatışmaları durdurmak amacıyla barış gücü komutanı İngiliz General Peter Young tarafından harita üzerinde yeşil bir kalemle çizilen ve şehri fiilen ikiye bölen sınır aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Yeşil Hat

Answer

1963 saldırıları sonrası Lefkoşa'yı ikiye bölen sınır Yeşil Hat'tır.
Kıbrıs'ta 1963 yılında yaşanan 'Kanlı Noel' saldırılarının ardından çatışmaları durdurmak ve Türk-Rum mahallelerini birbirinden ayırmak için harita üzerinde General Peter Young tarafından çizilen sınıra, kullanılan kalemin renginden dolayı 'Yeşil Hat' adı verilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Olayı ve Tarihi Tanımla
1963 Kanlı Noel saldırıları
Soruda bahsedilen bölünmenin hangi tarihsel olay sonucu gerçekleştiğini belirlemek gerekir.
2
Coğrafi ve Diplomatik Terimi Belirle
Yeşil Hat (Green Line)
Lefkoşa'nın fiilen bölünmesini sağlayan ve İngiliz komutan tarafından çizilen özel terime ulaşılır.

Key Concept

Kıbrıs Meselesi ve Yeşil Hat
Estimated Time:1m 0s
Question 9Question →

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye'nin Batı dünyasıyla olan ekonomik ilişkilerini kurumsallaştırma çabaları sonucunda; hazırlık, geçiş ve son aşama olmak üzere üç kademeli bir süreci başlatan, 12 Eylül 1963 tarihinde Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ile imzalanan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Ankara Antlaşması

Answer

Ankara Antlaşması
Doğru cevap olan Ankara Antlaşması, 12 Eylül 1963'te imzalanarak Türkiye'nin Avrupa Ekonomik Topluluğu ile olan ortaklık sürecini başlatan yasal dayanaktır. Antlaşma; hazırlık dönemi, geçiş dönemi ve nihai hedef olan Gümrük Birliği'ni kapsayan üç aşamalı bir entegrasyon öngörmüştür.

Step-by-Step Solution

1
Soru kökündeki tarih ve kurum bilgilerini analiz edin.
1963 yılı ve Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) vurgusu belirlenir.
Sorunun hangi diplomatik süreçle ilgili olduğunu netleştirmek için.
2
Türkiye-AET ilişkilerinin başlangıç aşamasını hatırlayın.
İlişkilerin 'Ankara Antlaşması' ile resmiyet kazandığı bilgisine ulaşılır.
Seçenekler arasındaki benzer süreçlerin kronolojik farkını ayırt etmek için.

Key Concept

Türkiye-Avrupa Birliği İlişkilerinin Başlangıcı (Ankara Antlaşması)

Practice More

Türkiye-AB ilişkilerinde 'Katma Protokol'ün hangi hükümet döneminde ve hangi amaçla imzalandığını tekrar ediniz.
Estimated Time:45s
Question 10Question →

1960’lı yılların başından itibaren Kıbrıs’ta Türklere yönelik saldırıların artması üzerine Türkiye adaya müdahale kararı almıştır. Ancak 1964 yılında ABD Başkanı tarafından gönderilen sert içerikli bir belge, Türkiye’nin bu kararını ertelemesine ve dış politikasında çok yönlü bir anlayış benimseyerek SSCB ile yakınlaşma gibi yeni arayışlara girmesine neden olmuştur.

Türkiye’nin NATO müttefiki olan ABD ile ilişkilerinde ilk ciddi krize yol açan bu belge aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Johnson Mektubu

Answer

Sözü edilen belge Johnson Mektubu'dur.
Doğru yanıt olan Johnson Mektubu, 1964 yılında Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahalesini durdurmak amacıyla ABD Başkanı tarafından yazılmıştır. Mektup, Türkiye'nin ABD menşeli silahları kullanamayacağını ve olası bir Sovyet saldırısında NATO'nun Türkiye'yi savunmayabileceğini ima ederek Türk kamuoyunda büyük tepki çekmiş ve dış politikada eksen kaymalarına yol açmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Tarihsel bağlamı belirleme
Olayın 1960'lar, Kıbrıs meselesi ve Türkiye-ABD ilişkileri ekseninde olduğu saptandı.
Soru kökünde 1964 yılı ve Kıbrıs müdahalesi vurgusu yapılmıştır.
2
Belgenin içeriğini analiz etme
NATO silahlarının kullanılamayacağı uyarısını içeren belgenin Johnson Mektubu olduğu belirlendi.
ABD Başkanı Lyndon B. Johnson'ın gönderdiği mektubun en belirgin özelliği 'silah ambargosu' ve 'NATO güvencesinin sorgulanması'dır.
3
Dış politika etkisini değerlendirme
Bu krizin Türkiye'yi 'Çok Yönlü Dış Politika'ya ittiği teyit edildi.
Türkiye, bu olaydan sonra tek bir bloka tam bağımlılığın risklerini görerek SSCB ve İslam ülkeleriyle ilişkilerini geliştirmeye başlamıştır.

Key Concept

Johnson Mektubu ve Türk Dış Politikasındaki Etkileri

Hints

1
Belge, 1960'lı yıllarda Kıbrıs Sorunu nedeniyle NATO müttefikimizle yaşanan bir krizle ilgilidir.
2
Söz konusu mektup, dönemin ABD Başkanı Lyndon B. Johnson'ın soyadıyla anılır.
3
Türkiye'nin SSCB ile ilişkilerini yumuşatmasına ve İsmet İnönü hükümetinin 'Yeni bir dünya kurulur, Türkiye de orada yerini alır' sözüne zemin hazırlayan olaydır.

Practice More

Bu olaydan sonra 1974 yılında gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekatı'nın nedenlerini ve sonuçlarını incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Estimated Time:50s
Question 11Question →

Yumuşama Dönemi'nde Kıbrıs Meselesi kapsamında yaşanan 19671967 krizi (Geçitkale ve Boğaziçi olayları) sonrasında; Rumların saldırılarını durdurması ve Grivas'ın adadan ayrılmak zorunda kalmasının ardından, adadaki Türk toplumunun kendi idari işlerini yürütmek amacıyla kurduğu siyasi yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Geçici Kıbrıs Türk Yönetimi

Answer

Geçici Kıbrıs Türk Yönetimi
Doğru seçenek olan Geçici Kıbrıs Türk Yönetimi, 19671967 krizinden sonra Dr. Fazıl Küçük'ün başkanlığında ve Rauf Denktaş'ın asbaşkanlığında kurulan, Türk toplumunun yasama ve yürütme işlerini düzenleyen ilk geniş kapsamlı yönetim birimidir. Bu yapı daha sonra 19711971'de 'Kıbrıs Türk Yönetimi' adını almıştır.

Step-by-Step Solution

1
19671967 yılındaki Geçitkale ve Boğaziçi köylerine yönelik Rum saldırılarının (EOKA saldırıları) etkilerini analiz et.
Saldırılar sonrası Türkiye müdahale kararı almış, ABD'nin arabuluculuğuyla kriz dindirilmiş ve Grivas adadan çıkarılmıştır.
Olayın tarihsel arka planını ve tetikleyici unsurlarını belirlemek için.
2
Kriz sonrası Türk toplumunun siyasi statüsündeki değişikliği belirle.
2828 Aralık 19671967 tarihinde Dr. Fazıl Küçük başkanlığında "Geçici Kıbrıs Türk Yönetimi" kurulmuştur.
Türklerin kendi idari mekanizmalarını kurma ihtiyacını karşılayan kurumu tanımlamak için.
3
Seçeneklerdeki diğer yapılarla kronolojik karşılaştırma yap.
Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin 19751975, KKTC'nin ise 19831983 yılında kurulduğu doğrulanarak bu yapının onlardan önce geldiği saptanır.
Sıklıkla karıştırılan benzer isimli yapılar arasındaki kronolojik ayrımı yapmak için.

Key Concept

Kıbrıs Türklerinin ilk öz yönetim teşkilatlanması

Practice More

Kıbrıs Meselesi'ndeki kronolojik gelişmeleri (1960 Cumhuriyeti -> 1963 Kanlı Noel -> 1964 Johnson Mektubu -> 1967 Geçici Yönetim -> 1974 Harekat -> 1975 Federe Devlet -> 1983 KKTC) bir zaman çizelgesi üzerinde çalışmak bu tür soruların çözümünü kolaylaştırır.
Estimated Time:1m 30s
Question 12Question →

Türkiye'nin 1964 yılında Kıbrıs'taki çatışmaları durdurmak amacıyla adaya müdahale kararı alması üzerine, ABD Başkanı tarafından Başbakan İsmet İnönü'ye gönderilen ve Türk-Amerikan ilişkilerinde büyük bir krize neden olan belge aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Johnson Mektubu

Answer

Türkiye'nin Kıbrıs müdahalesini engellemek için gönderilen ve krize yol açan belge Johnson Mektubu'dur.
Johnson Mektubu, 1964 yılında Türkiye'nin Kıbrıs'a yapmayı planladığı askeri müdahaleyi durdurmak için ABD Başkanı Lyndon Johnson tarafından gönderilmiştir. Mektuptaki 'Türkiye'nin ABD silahlarını bu müdahalede kullanamayacağı' ve 'Sovyetler Türkiye'ye saldırırsa NATO'nun yardıma gelmeyebileceği' yönündeki ifadeler Türkiye'de büyük bir hayal kırıklığı yaratmış ve iki ülke ilişkilerinde dönüm noktası olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Olayın zamanını ve konusunu belirle.
Olay 1964 yılındadır ve Kıbrıs meselesi ile ilgilidir.
Soruda verilen tarih ve konu bizi doğrudan 1960'lı yılların diplomatik krizlerine yönlendirir.
2
Seçeneklerdeki belgelerin tarihlerini ve içeriklerini karşılaştır.
Johnson Mektubu 1964 tarihli olup ABD-Türkiye arasındaki Kıbrıs krizini temsil eder.
Diğer seçenekler ya farklı dönemlere (Truman, Marshall, Balfour) ya da farklı coğrafi odaklara (Eisenhower) aittir.

Key Concept

Johnson Mektubu (1964)

Practice More

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye-ABD ilişkilerini etkileyen diğer bir önemli olay olan 'Haşhaş Krizi' konusuna çalışabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 13Question →

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ile ABD arasında yaşanan sorunlardan biri de haşhaş ekimi meselesidir. 1971 yılında ABD'nin uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele baskısı sonucu yasaklanan haşhaş ekimi, 1974 yılında Türk hükümetinin aldığı kararla yedi ilde yeniden serbest bırakılmıştır. Bu karar, Türkiye'nin egemenlik haklarını koruma girişimi olarak görülmüş ancak ABD ile ilişkilerin ciddi şekilde gerilmesine neden olmuştur. 1974 yılında haşhaş ekimi yasağını kaldırarak ABD ile diplomatik kriz yaşanmasına neden olan hükümetin başındaki başbakan aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bülent Ecevit

Answer

1974 yılında haşhaş ekimi yasağını kaldırarak ABD ile kriz yaşayan başbakan Bülent Ecevit'tir.
Bülent Ecevit başkanlığındaki hükümet, 1 Temmuz 1974'te yayımladığı kararname ile haşhaş ekimini Afyonkarahisar, Burdur, Denizli, Isparta, Kütahya, Uşak ve Konya illerinde (toplam 7 il) serbest bırakmıştır. Bu karar, ABD'nin Türkiye'ye yönelik ekonomik ve askeri yaptırımlarını (ambargo tehdidi) tetikleyen ana unsurlardan biri olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Olayın tarihsel çerçevesini belirlemek
Haşhaş ekimi krizi 1971 (yasak) ve 1974 (serbest bırakılma) yıllarını kapsar.
Soruda 1974 yılında yasağı kaldıran başbakan sorulmaktadır.
2
Dönemin hükümet yapısını analiz etmek
1974 yılında Türkiye'de CHP ve MSP ortaklığında kurulan koalisyon hükümeti görevdedir.
Yasağı kaldıran karar bu koalisyon hükümeti döneminde alınmıştır.
3
Hükümet başkanını teşhis etmek
Bu koalisyon hükümetinin başbakanı Bülent Ecevit'tir.
Bülent Ecevit, hem haşhaş ekimi hem de Kıbrıs Barış Harekâtı süreçlerinde ABD'nin baskılarına karşı direnç gösteren liderdir.

Key Concept

Haşhaş Ekimi Krizi ve Türk Dış Politikası

Hints

1
Bu başbakan, aynı yıl Kıbrıs Barış Harekâtı'nı da başlatan isimdir.
2
1974 yılında MSP (Necmettin Erbakan) ile koalisyon kuran liderdir.
3
'Karaoğlan' lakabıyla bilinen CHP lideridir.

Practice More

ABD'nin haşhaş yasağı ve Kıbrıs meselesi nedeniyle Türkiye'ye uyguladığı 1975-1978 silah ambargosunu araştırabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 14Question →

19701970’li yıllarda Türkiye ile Yunanistan arasında Ege Denizi’ndeki kıta sahanlığı sınırlarının belirlenmesi konusunda yaşanan gerginlik, iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmiş; ancak 19761976 yılında imzalanan "Bern Deklarasyonu" ile taraflar sorun çözülene kadar yeni bir adım atmamayı kabul etmişlerdir. Bu sürecin fitilini ateşleyen ve Türkiye’nin Ege’deki haklarını koruma kararlılığını gösteren temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'nin "Sismik-1" (Hora) gemisiyle Ege'nin tartışmalı sularında petrol arama faaliyetlerine başlaması

Answer

Türkiye'nin "Sismik-1" (Hora) gemisiyle Ege'nin tartışmalı sularında petrol arama faaliyetlerine başlaması
Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ile Yunanistan arasındaki en ciddi gerginliklerden biri Ege Kıta Sahanlığı sorunudur. Yunanistan'ın Taşoz adası açıklarında petrol bulması üzerine Ege'de hak iddia etmesine karşılık, Türkiye kendi kıta sahanlığı sınırlarını belirlemiş ve Sismik-1 (Hora) gemisini araştırmaya göndermiştir. Bu hamle iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmiş, Birleşmiş Milletler ve Lahey Adalet Divanı'na taşınan süreç 19761976 Bern Deklarasyonu ile tarafların tek taraflı eylemlerden kaçınmayı kabul etmesiyle geçici olarak sakinleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Sorunun bağlamını belirle.
19701970’li yıllardaki Ege Kıta Sahanlığı Krizi ve Bern Deklarasyonu.
Soruda bahsedilen Bern Deklarasyonu (19761976), Türkiye ile Yunanistan arasındaki deniz yetki alanları uyuşmazlığına odaklanmaktadır.
2
Krizi tetikleyen olayı hatırla.
Türkiye'nin "Sismik-1" (Hora) gemisiyle araştırma yapması.
Yunanistan'ın Ege'de petrol aramaya başlaması üzerine Türkiye, misilleme olarak Sismik-1 gemisini göndermiş ve bu durum gerginliği zirveye taşımıştır.
3
Sonucu değerlendir.
Bern Deklarasyonu'nun imzalanması.
1111 Kasım 19761976’da Bern'de imzalanan protokol ile her iki taraf da sorun çözülene kadar Ege'nin uluslararası sularında tek taraflı arama yapmamayı taahhüt etmiştir.

Key Concept

Ege Kıta Sahanlığı Sorunu ve Bern Deklarasyonu

Hints

1
Ege'deki sorun deniz altındaki maden ve enerji kaynaklarının paylaşımıyla ilgilidir.
2
Bern Deklarasyonu, 'petrol arama' krizini dindirmek amacıyla imzalanmış bir protokoldür.
3
Türkiye'nin bu krizde kullandığı ünlü sismik araştırma gemisinin adı 'Hora'dır.

Practice More

Ege Denizi'ndeki 'Kıta Sahanlığı' ve 'Karasuları' farkını çalışarak diğer Ege sorunlarıyla karşılaştırınız.
Estimated Time:1m 30s
Question 15Question →

19611961 Anayasası ile Türk parlamento tarihinde ilk kez 'çift meclisli' bir yapıya geçilmiştir. Bu yapıda Millet Meclisi'nin yanı sıra yer alan, üyelerinin bir bölümü halk tarafından seçilirken bir bölümü 'Tabii Üyeler' ve 'Kontenjan Senatörleri'nden oluşan ve 19801980 yılına kadar varlığını sürdüren yasama organı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Cumhuriyet Senatosu

Answer

Cumhuriyet Senatosu
Cumhuriyet Senatosu, 19611961 Anayasası'nın getirdiği en önemli siyasi yeniliklerden biridir. Millet Meclisi ile birlikte yasama organını oluşturan bu kurum, üyelerinin bir kısmının halk tarafından seçilmesi, bir kısmının ise kontenjan yoluyla belirlenmesiyle karma bir yapıya sahiptir. 19801980 darbesi sonrası faaliyetleri sona ermiş ve 19821982 Anayasası ile tekrar tek meclisli sisteme dönülmüştür.

Step-by-Step Solution

1
19611961 Anayasası'nın getirdiği yasama organı yapısını analiz etme
19611961 Anayasası, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni; Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere iki meclisten oluşturmuştur.
Çift meclisli sistem, iktidarın denetlenmesi ve daha olgun yasaların çıkarılması amacıyla getirilmiştir.
2
Senato'nun üye yapısını değerlendirme
Halk oyuyla seçilen üyelerin yanı sıra eski cumhurbaşkanları (tabii üyeler) ve Cumhurbaşkanı tarafından seçilen kontenjan senatörlerinden oluşur.
Soru kökündeki üye tanımlaması Cumhuriyet Senatosu'na özgüdür.
3
Kurumun görev süresini kontrol etme
Bu kurum 19611961 ile 19801980 darbesi arasında görev yapmış, 19821982 Anayasası ile kaldırılmıştır.
19801980 yılına kadar varlığını sürdürmesi bilgisi doğru cevabı teyit eder.

Key Concept

19611961 Anayasası ile kurulan Çift Meclisli Sistem
Estimated Time:1m 0s
Question 16Question →

19611961 Anayasası ile Türkiye'de demokratik hukuk devletini güçlendirmek ve yasama organının işlemlerini denetlemek amacıyla kurulan, kanunların anayasaya uygunluğunu incelemekle görevli yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Anayasa Mahkemesi

Answer

Anayasa Mahkemesi
Doğru cevap olan Anayasa Mahkemesi, Türkiye'de ilk kez 19611961 Anayasası ile kurulmuştur. Mahkemenin temel varlık sebebi, meclis çoğunluğunun anayasaya aykırı yasalar çıkarmasını önleyerek hukuk devletini güvence altına almaktır.

Step-by-Step Solution

1
19611961 Anayasası'nın getirdiği kurumsal yenilikleri değerlendir.
19611961 Anayasası, kuvvetler ayrılığını ve hukukun üstünlüğünü korumak için yeni yargı mekanizmaları oluşturmuştur.
Yumuşama Dönemi'nin başındaki bu anayasal süreç, otoriteyi dengelemek üzerine kuruludur.
2
Yasama denetimi ile görevli kurumu tespit et.
Meclis tarafından kabul edilen kanunların anayasaya aykırı olup olamayacağına karar veren merci Anayasa Mahkemesi'dir.
Anayasa Mahkemesi, kanunların anayasaya uygunluk denetimini yapan münhasır yetkili yargı organıdır.

Key Concept

1961 Anayasası ve Kurumsal Değişimler
Estimated Time:45s
Question 17Question →

19641964 yılında ABD Başkanı Lyndon Johnson tarafından Başbakan İsmet İnönü’ye gönderilen ve Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahalesini engellemeyi amaçlayan sert üsluplu mektup, Türk kamuoyunda büyük bir tepkiyle karşılanmıştır. Bu gelişmenin Türk dış politikasında yol açtığı temel değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Batı merkezli tek yönlü dış politika yerine SSCB ve diğer bölge ülkeleriyle de ilişkileri kapsayan çok yönlü bir anlayışa geçilmesi

Answer

Batı merkezli tek yönlü dış politika yerine SSCB ve diğer bölge ülkeleriyle de ilişkileri kapsayan çok yönlü bir anlayışa geçilmesi
Johnson Mektubu, Türkiye'nin dış politikada tek bir bloka (Batı/NATO) bağımlı kalmasının risklerini ortaya çıkarmıştır. Bu şok etkisiyle Türkiye, SSCB ile ekonomik iş birliğini artırmış ve uluslararası alanda destek bulabilmek adına Bağlantısızlar ve İslam ülkeleriyle daha dengeli ilişkiler kurmaya yönelmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Olayı tanımla
Johnson Mektubu (1964), ABD'nin Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale etmesi durumunda NATO korumasının (SSCB saldırısına karşı) garantilenemeyeceğini bildirmesidir.
Mektubun içeriğini ve diplomatik ağırlığını anlamak için.
2
Etkiyi analiz et
Türkiye'de Batı'ya olan mutlak güven sarsılmış ve dış politikada yalnızlık hissi oluşmuştur.
Olayın psikolojik ve stratejik sonuçlarını belirlemek için.
3
Sonucu belirle
Türkiye, sadece Batı blokuyla sınırlı kalmayan, SSCB, İslam ülkeleri ve Üçüncü Dünya ülkelerini de kapsayan 'Çok Yönlü Dış Politika' dönemini başlatmıştır.
KPSS müfredatındaki temel kazanım olan stratejik değişikliği saptamak için.

Key Concept

Johnson Mektubu ve Çok Yönlü Dış Politika

Hints

1
Türkiye bu olaydan sonra 'yumurta tek bir sepete konulmamalı' mantığıyla hareket etmiştir.
2
Mektup sonrası Başbakan İsmet İnönü 'Yeni bir dünya kurulur, Türkiye de orada yerini alır' diyerek Batı'ya gözdağı vermiştir.
3
Bu gelişme Türkiye'nin SSCB ile 1960'lardaki ekonomik yakınlaşmasının (İskenderun Demir Çelik Fabrikası gibi yatırımlar) önünü açmıştır.

Practice More

1975'te ABD ambargosuna misilleme olarak kapatılan ve 1978'de tekrar açılan üslerin durumunu inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 18Question →

1212 Mart 19711971 Muhtırası sonrasında kurulan teknokrat hükümetler döneminde, 19611961 Anayasası'nda kamu düzenini korumak ve devlet otoritesini güçlendirmek amacıyla kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Bu süreçte "sosyal gelişmenin ekonomik gelişmeyi aşması" gerekçesiyle özgürlüklerin disipline edilmesi hedeflenmiştir. Buna göre, 19711971-19731973 dönemi anayasa değişiklikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi genişletilerek, anayasa değişikliklerini hem esas hem de şekil bakımından denetleme yetkisi verilmiştir.

Answer

Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisinin genişletilmesi ifadesi yanlıştır; çünkü bu dönemde mahkemenin yetkileri kısıtlanmıştır.
19711971-19731973 anayasa değişiklikleri, 19611961 Anayasası'nın demokratik ve liberal yapısına tepki olarak yapılmış otoriter düzenlemelerdir. Bu süreçte Anayasa Mahkemesinin yetkileri artırılmamış, aksine mahkemenin anayasa değişikliklerini denetleme yetkisi sadece "şekil" (biçimsel) incelemeyle sınırlandırılmıştır. Böylece mahkemenin anayasa değişikliklerinin içeriğine (esasına) müdahale etmesi engellenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
1212 Mart 19711971 müdahalesinin ardından yapılan anayasa değişikliklerinin temel siyasi ve hukuki felsefesini analiz edin.
Bu dönemin, 19611961 Anayasası'nın getirdiği özgürlük ortamını daraltan ve devlet otoritesini (özellikle yürütmeyi) güçlendiren bir süreç olduğu saptanır.
Değişikliklerin yönünü belirlemek, şıklar arasında hangisinin bu yöne ters olduğunu bulmayı sağlar.
2
Yargı denetimi üzerindeki etkileri, özellikle Anayasa Mahkemesinin yetkileri açısından değerlendirin.
Anayasa Mahkemesinin anayasa değişikliklerini içerik (esas) bakımından denetlemesinin engellendiği, sadece şekilsel incelemeye izin verildiği görülür.
Yargısal denetimin daraltılması, yürütmenin güçlendirilmesi hedefinin bir parçasıdır.

Key Concept

1971-1973 Anayasa Değişikliklerinin Otoriter Niteliği

Practice More

1961 Anayasası'nın ilk hali ile 1971 ve 1982 düzenlemelerini yürütmenin gücü açısından karşılaştırmalı olarak inceleyiniz.
Estimated Time:1m 40s
Question 19Question →

1974 Kıbrıs Barış Harekatı'nın ardından ABD Kongresi'nin Türkiye'ye yönelik silah ambargosu kararı alması üzerine; Türkiye, 25 Temmuz 1975 tarihinde çıkardığı bir kararname ile aşağıdaki adımlardan hangisini atmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'deki tüm Amerikan üs ve tesislerinin faaliyetlerini durdurarak bu tesisleri Türk Silahlı Kuvvetleri'nin denetimine almak

Answer

Türkiye'deki tüm Amerikan üs ve tesislerinin faaliyetlerini durdurarak bu tesisleri Türk Silahlı Kuvvetleri'nin denetimine almak
ABD'nin 1974 Kıbrıs Barış Harekatı sonrası başlattığı silah ambargosuna karşılık olarak Türkiye, 25 Temmuz 1975'te 1969 tarihli Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması'nı tek taraflı askıya almıştır. Bu kapsamda İncirlik Üssü'nün sadece NATO görevleri saklı tutulmuş, diğer tüm Amerikan üs ve tesisleri Türk Silahlı Kuvvetleri denetimine geçmiştir.

Step-by-Step Solution

1
1974 Kıbrıs Barış Harekatı sonrasında ABD ile yaşanan diplomatik gerilimin sonucunu belirlemek.
ABD Kongresi'nin Türkiye'ye silah ambargosu uygulama kararı.
Türkiye'nin Kıbrıs'ta Amerikan menşeli silahları kullandığı iddiası.
2
Ambargoya karşı Türkiye'nin 1975 yılında verdiği resmi tepkiyi analiz etmek.
Bakanlar Kurulu kararıyla Amerikan üslerinin (İncirlik hariç) kapatılması.
Mütekabiliyet esası gereği ulusal savunma haklarını korumak.

Key Concept

1975 ABD Silah Ambargosu ve Türkiye'nin Tepkisi
Estimated Time:1m 15s
Question 20Question →

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ile ABD arasında ciddi bir diplomatik krize yol açan "Haşhaş Meselesi" kapsamında; 19711971 yılında ABD'nin baskısı sonucu Nihat Erim hükümeti tarafından yasaklanan haşhaş ekimini, 19741974 yılında "ulusal egemenlik" ve "üreticinin mağduriyeti" gerekçelerini öne sürerek tek taraflı bir kararla yeniden serbest bırakan Türk devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bülent Ecevit

Answer

1974 yılında haşhaş ekimini yeniden serbest bırakan devlet adamı Bülent Ecevit'tir.
Doğru cevap olan devlet adamı, 19741974 yılında kurulan koalisyon hükümetinin başbakanıdır. Türkiye'nin dış politikada ABD'ye karşı bağımsız bir duruş sergilediği bu hamle, haşhaşın sadece ilaç sanayisi için kontrollü üretilmesini öngörmüştür. Bu karar, ABD'nin Türkiye'ye silah ambargosu uygulamasının temel gerekçelerinden biri olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Olayın tarihsel sürecini belirle.
Haşhaş ekimi 1971'de yasaklanmış, 1974'te tekrar serbest bırakılmıştır.
Yasaklama ve serbest bırakma tarihlerini bilmek doğru hükümeti bulmayı sağlar.
2
1974 yılındaki siyasi yapıyı analiz et.
1974 yılında iktidarda CHP ve MSP koalisyonu bulunmaktadır.
Dönemin koalisyon ortaklarını bilmek başbakanı belirlemek için gereklidir.
3
Hükümet başkanını teşhis et.
Söz konusu hükümetin başbakanı Bülent Ecevit'tir.
Kararın sorumluluğu ve ilanı başbakanlık makamı üzerinden gerçekleşmiştir.

Key Concept

Haşhaş Krizi ve Dış Politikada Egemenlik

Practice More

Bu olayın ardından 1975 yılında ABD tarafından Türkiye'ye uygulanan silah ambargosunu ve Türkiye'nin buna karşılık İncirlik Üssü dahil tüm Amerikan tesislerine el koymasını inceleyiniz.
Estimated Time:50s
Page 1 / 4Next