Examkin

Sözcükte Yapı

119 questions

Question 21Question →

Güneşin hararetiyle (I) sararmış tarlalarda (II) oynayan çocukların neşesi, (III) alnındaki teri silen çiftçinin yüzünde çocukluğuna (IV) benzeyen bir tebessüm oluşturdu. Rüzgârda (V) savrulan buğday başakları ise bu bereketli tablonun en güzel tamamlayıcısıydı.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, "türü" bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Metindeki beşinci sözcük olan 'savrulan' kelimesinin kökü 'savur-' fiili iken, diğer sözcüklerin kökleri isim soyludur.
Beşinci sırada yer alan 'savrulan' sözcüğünün kökü 'savur-' eylemidir ve bir fiil köküdür. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin tamamı ('sarı', 'oyun', 'alın', 'beniz') isim köküne sahiptir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve uğradıkları ses olaylarını tespit etme
I: sarı (ünlü düşmesi), II: oyun (ünlü düşmesi), III: alın (ünlü düşmesi), IV: beniz (ünlü düşmesi), V: savur- (ünlü düşmesi)
Kök türünü belirlemek için önce kelimenin en anlamlı ve ilişkili en küçük birimi olan köke ulaşılmalıdır.
2
Köklerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu belirleme
I, II, III ve IV numaralı sözcükler isim köklüdür; V numaralı sözcük fiil köklüdür.
Köklerin sonuna '-mak/-mek' eki getirilerek anlamlı olup olmadığı kontrol edilir (savur-mak anlamlıdır, sarı-mak anlamsızdır).
3
Diğerlerinden farklı olan kök türünü seçme
Beşinci sözcük fiil kökü olduğu için doğru cevaptır.
Soruda türü bakımından farklı olan kök istenmiştir.

Key Concept

Sözcük kökleri, taşıdıkları anlama göre 'isim kökü' ve 'fiil kökü' olarak ikiye ayrılır. Bazı türetme ekleri veya çekim ekleri sırasında yaşanan ünlü düşmeleri, kökün gerçek yapısını görmeyi zorlaştırabilir.
Estimated Time:50s
Question 22Question →

Türkçede sözcük kökleri, taşıdıkları temel anlama göre isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır. İsim kökleri varlık ve kavramları karşılarken fiil kökleri iş, oluş ve hareket bildirir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Alanında uzman olan bilgin önemli bir konuşma yaptı.

Answer

Uzman olan bir kişiyi ifade eden sözcüğün kökü, anlamlı en küçük parça olan ve bir eylem bildiren 'bil-' fiilidir.
Sözcüklerin kökleri incelendiğinde; 'tuz', 'ev', 'baş' ve 'çiçek' kelimeleri isim soyludur ve mastar eki alamazlar. Ancak 'bilgin' sözcüğünün kökü olan 'bil-' bir eylem bildirir ve 'bilmek' şeklinde fiil olarak kullanılabilir. Bu durum onu diğerlerinden ayırır.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin anlamlı en küçük parçalarını (köklerini) bulun.
tuzsuz -> tuz, evcil -> ev, başlık -> baş, çiçekçi -> çiçek, bilgin -> bil-
Sözcük yapısı analizinde ilk adım kökü doğru tespit etmektir.
2
Bulunan köklere '-mak/-mek' mastar ekini getirerek türlerini (isim veya fiil) kontrol edin.
tuz-mak (X), ev-mek (X), baş-mak (X), çiçek-mek (X), bil-mek (✓)
Mastar eki alabilen kökler fiil, alamayanlar isim köküdür.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı belirleyin.
Dört sözcük isim köküne sahipken, bir sözcük fiil köküne sahiptir.
Soru kökünde istenen farklı olan türü tespit etmektir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Practice More

Sözcüklerin sadece kök türlerini değil, aldıkları eklerin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğunu da inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklere '-mak/-mek' eki getirmeyi deneyin. Eğer ek getirildiğinde anlamsız oluyorsa isim kökü, anlamlı oluyorsa fiil köküdür. Örn: Tuzmak (anlamsız-isim), Bilmek (anlamlı-fiil).
Estimated Time:45s
Question 23Question →

Modern şehircilik anlayışında (I) ışın bazlı ölçüm cihazlarının kullanılması, planlama sürecinde atılan en büyük (II) adım olarak değerlendirilir. Şehrin her (III) kavşağında (IV) ılık hava koridorları oluşturulması, beton yığınları arasında (V) yalnız kalan modern insanın yaşam kalitesini artırmayı amaçlar.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi kökünün türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Beşinci sözcük olan 'yalnız', kökü bakımından diğerlerinden farklı olarak 'isim' köküne sahiptir.
Beşinci sözcük olan 'yalnız' kelimesinin kökü 'yalın' ismidir. Bu sözcük türetilirken 'ı' ünlüsü düşmüştür ve isim köküne gelen bir ekle türemiştir. Diğer tüm sözcükler (ışın, adım, kavşak, ılık) ise fiil köklerine (ışımak, atmak, kavuşmak, ılımak) sahiptir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini tespit et.
(I) ışın < ışımak, (II) adım < atmak, (III) kavşak < kavuşmak, (IV) ılık < ılımak, (V) yalnız < yalın.
Sözcüğün yapısını belirlemek için anlamlı en küçük parça olan kökü bulmak gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) analiz et.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler fiil köklüdür; V numaralı sözcük isim köklüdür.
Sözcüklerin mastar eki (-mak/-mek) alıp almadığı kontrol edilerek kök türü belirlenir.
3
Farklı olanı belirle.
Dört fiil köküne karşılık bir isim kökü olduğu için doğru yanıt 'yalnız' sözcüğüdür.
Soruda istenen farklı kök türünü tespit etmektir.

Key Concept

Kök Türü (İsim ve Fiil Kökenli Sözcükler)

Practice More

Ses olaylarının kök yapısını gizlediği 'ayrıntı', 'çevre', 'uyku' gibi sözcüklerin köklerini inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 24Question →

Türkçede sözcükler, yapım eki alırken veya sadece çekim eki alırken ünlü düşmesi gibi ses olaylarına uğrayabilir. Bir sözcüğün ses olayına uğramış olması, onun mutlaka türemiş olduğu anlamına gelmez.

Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer alan koyu yazılmış sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Yolun tam ayrımında durup hangi yöne gideceğine bir türlü karar veremedi.

Answer

Seçenekler arasında yer alan 'ayrımında' sözcüğü, 'ayır-' fiil kökünden '-ım' yapım ekiyle türetildiği için türemiş yapılıdır; diğer sözcükler ise sadece çekim eki aldıkları için basittir.
'Ayrımında' sözcüğünün kökü 'ayır-' fiilidir. Bu köke getirilen '-ım' eki, fiilden isim türeten bir yapım ekidir. Türetme sırasında 'ı' ünlüsü düşmüştür. Bir sözcük tek bir yapım eki bile alsa yapısı bakımından 'türemiş' kabul edilir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
oğul-u-n-un (basit), ağız-ı-n-da (basit), ayır-ım-ı-n-da (türemiş), burun-u-n-a (basit), karın-ı (basit).
Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Sözcüklerdeki ses olaylarını ve eklerin işlevlerini kontrol et.
Tüm sözcüklerde ünlü düşmesi mevcuttur ancak sadece birinde yapım eki vardır.
Ünlü düşmesi hem türetme sırasında hem de çekim eki alırken gerçekleşebilir.
3
Yapı bakımından sınıflandırma yap.
Dört sözcük sadece çekim eki almışken, 'ayrımında' sözcüğü fiilden isim yapım eki almıştır.
En az bir yapım eki alan sözcük türemiş, almayan ise basittir.

Key Concept

Sözcük Yapısı ve Ses Olayları İlişkisi
Question 25Question →

Bireyin çocukluk döneminde (I) beslenen hayalleri, ilerideki başarılarının temelini oluşturur. Bu süreçte karşılaşılan zorluklar kalbi (II) sızlatsa da hedefe olan inanç, rüzgârda (III) savrulan yapraklar gibi değil, köklü bir çınar gibi ayakta kalmayı sağlar. Hayatı bir oyun gibi (IV) oynayanlar değil, her adımı planlayanlar kalıcı izler bırakır. Başarının büyük bir (V) kısmı, disiplinli bir çalışmanın doğal bir sonucudur.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

'Kısmı' sözcüğü yapısı bakımından basit, diğerleri ise türemiştir.
Beşinci sırada yer alan 'kısmı' sözcüğünün kökü 'kısım'dır. Bu sözcük, üçüncü şahıs iyelik eki olan '-ı' ekini almıştır. İyelik ekleri çekim eki kategorisinde olduğu için ve sözcük başka bir yapım eki almadığı için yapısı bakımından basittir. Sözcükte gerçekleşen ünlü düşmesi (kısım-ı > kısmı) çekim eki alırken meydana gelmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etme
besi-le-n-en, sızı-la-t-sa, savur-ul-an, oyun-a-y-an-lar, kısım-ı
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Yapım eki alıp almadıklarını kontrol etme
İlk dört sözcük yapım eki alırken, sonuncusu sadece çekim eki almıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar (sadece çekim eki alanlar) basittir.
3
Ses olaylarının yapıya etkisini değerlendirme
Tüm sözcüklerde ünlü düşmesi olsa da bu durum tek başına yapıyı belirlemez.
Ünlü düşmesi hem türetme sırasında hem de çekim eki alırken gerçekleşebilir.

Key Concept

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı)
Estimated Time:1m 15s
Question 26Question →

Sözcükler yapım ekleri alırken köklerinin türüne (isim veya fiil) göre farklı ekler alırlar. Bu durum ekin işlevini (görevi) belirler.

Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi, aldığı yapım ekinin işlevi (görevi) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Sınır hattında görev yapan gözcü birlikleri, gece boyunca bölgedeki hareketliliği izledi.

Answer

Sınır hattında görev yapan 'gözcü' birlikleri cümlesindeki altı çizili sözcük, diğerlerinden farklı olarak isimden isim yapım eki almıştır.
Gözcü sözcüğü, 'göz' isim köküne getirilen '-cü' (isimden isim yapım eki) ile türetilmiştir. Bu ek, bir ismin üzerine gelerek yeni bir isim oluşturmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
bak-ıcı, yaz-ıcı, gid-ici (git-ici), yap-ıcı, göz-cü.
Ekin görevini belirlemek için önce kökün türünü tespit etmek gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirle.
Bak-, Yaz-, Git-, Yap- (Fiil kökleri); Göz (İsim kökü).
Ekin işlevi, eklendiği kökün türüne göre isimden isim ya da fiilden isim olarak değişir.
3
Eklerin işlevlerini karşılaştır.
A, B, C ve D seçeneklerindeki ekler 'Fiilden İsim Yapım Eki' (FİYE) iken, E seçeneğindeki ek 'İsimden İsim Yapım Eki'dir (İİYE).
Dört seçenek fiil köküne, bir seçenek isim köküne ek almıştır.

Key Concept

Yapım Eklerinin İşlevi (Fiilden İsim vs. İsimden İsim)

Practice More

Benzer şekilde '-ak/-ek' ekinin de fiilden isim (durak) ve isimden isim (solak) görevlerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 27Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Aynaya baktığında saçlarının şakaklarından itibaren ağardığını görmek onu derinden etkiledi.

Answer

Altı çizili sözcükler arasında 'ağardığını' kelimesinin kökü 'ak' ismiyken, diğer kelimelerin kökleri fiildir.
Sözcüklerin kökleri incelendiğinde; 'çevreci' sözcüğü 'çevir-' fiilinden, 'kavşağında' sözcüğü 'kavuş-' fiilinden, 'adımlarla' sözcüğü 'at-' fiilinden ve 'uykusuzluktan' sözcüğü 'uyu-' fiilinden türemiştir. Buna karşın 'ağardığını' sözcüğünün kökü 'ak' ismidir. 'Ak' ismine gelen '-ar' eki (isimden fiil yapım eki), kelimeyi 'ağarmak' eylemine dönüştürürken sondaki 'k' ünsüzünün 'ğ'ye dönüşmesine neden olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve uğradıkları ses olaylarını analiz edin.
Çevreci (Çevir-), Kavşağında (Kavuş-), Adımlarla (At-), Ağardığını (Ak), Uykusuzluktan (Uyu-).
Sözcük yapısını belirlemek için önce eklerin atılıp anlamlı en küçük yapıtaşının (kök) bulunması gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirleyin.
Çevir- (Fiil), Kavuş- (Fiil), At- (Fiil), Ak (İsim), Uyu- (Fiil).
Köklerin türü belirlenirken '-mak / -mek' mastar eki getirilerek test edilir.
3
Diğerlerinden farklı olan türü seçin.
Dört seçenek fiil kökenliyken, 'ağardığını' sözcüğü isim kökenlidir.
Soru bizden kök türü bakımından farklı olanı bulmamızı istemektedir.

Key Concept

Sözcükte Yapı ve Kök Türleri
Estimated Time:1m 30s
Question 28Question →

Kamu çalışanlarının verimliliği üzerine yapılan bir araştırmada; personelin (I) gözlük kullanımı, (II) yolculuk süresi ve (III) uykusuz kalma oranları incelenmiş; ayrıca (IV) kitaplık mevcudiyeti ile (V) tuzsuz diyet alışkanlıkları arasındaki bağ gözlemlenmiştir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: III

Answer

Numaralanmış sözcükler arasında kökü fiil olan tek sözcük "uykusuz"dur.
"Uykusuz" sözcüğünün kökü "uyu-" fiilidir. Türkçede kökler, varlık ve kavramları karşılamasına göre isim; iş, oluş ve hareket bildirmesine göre fiil kökü olarak ikiye ayrılır. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri isimdir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini belirlemek
I: göz, II: yol, III: uyu-, IV: kitap, V: tuz
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak, kök türünü belirlemenin ilk adımıdır.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) ayırt etmek
Göz, yol, kitap ve tuz sözcükleri isim; uyu- sözcüğü ise fiildir.
Köklerin sonuna -mak/-mek eki getirilerek fiil olup olmadıkları kontrol edilir; uyu-mak anlamlı olduğu için fiil köküdür.

Key Concept

Sözcük Kökü Türleri
Question 29Question →

Modern kamu yönetiminde (I) etkileşim kanallarını açık tutmak, (II) verimlilik düzeyini artırırken (III) girişimler için de uygun ortam hazırlar; ancak (IV) çoğunluk kararlarına saygı duymak, kurumsal (V) dönüşümün sağlıklı işlemesini sağlar.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökü bakımından ötekilerden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Sözcüklerin kökleri incelendiğinde 'çoğunluk' sözcüğünün 'çok' isim kökünden geldiği, diğerlerinin ise fiil köklü olduğu görülür.
Cümledeki 'çoğunluk' sözcüğünün kökü 'çok' kelimesidir. 'Çok' sözcüğü -mak/-mek mastar ekini alamadığı için isim köküdür. Diğer tüm numaralanmış sözcükler (et-, ver-, gir-, dön-) fiil köküne sahiptir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini belirleme
I. et-, II. ver-, III. gir-, IV. çok, V. dön-
Sözcüğün anlamlı en küçük parçası ile gövdesi arasındaki anlam ilişkisi kurularak kök tespit edilir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) ayırt etme
et- (fiil), ver- (fiil), gir- (fiil), çok (isim), dön- (fiil)
Kökler -mak/-mek ekini alabiliyorsa fiil, alamıyorsa isim köküdür.
3
Farklı olanı seçme
Dördüncü sözcük isim köklüdür.
Dört sözcük fiil köklüyken bir sözcük isim köklüdür.

Key Concept

Sözcükte Kök Türü (İsim ve Fiil Kökleri)

Practice More

Kök türü sorularında 'yansıma kökler' (çat, pat vb.) her zaman isim kökü kabul edilir, bu detayı hatırlatmak faydalı olabilir.
Estimated Time:45s
Question 30Question →

Kurumsal (I) gözlemci raporlarına göre, (II) başarılı bir yönetimin temelinde, (III) kıvrımlı süreçlerden geçilerek ulaşılan (IV) önemli tecrübeler ve (V) sızlayan sorunlara üretilen çözümler yatar.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: III

Answer

Numaralanmış sözcüklerden 'kıvrımlı' sözcüğü fiil köküne sahipken, diğerleri isim köküne sahiptir.
Verilen cümledeki sözcükler incelendiğinde 'göz', 'baş', 'ön' ve 'sızı' kelimelerinin isim kökü olduğu görülür. Ancak 'kıvrımlı' sözcüğü 'kıvır-' fiilinden türetilmiştir. 'Kıvır-' eylemi bir fiildir ve üzerine yapım eki alırken ünlü düşmesine uğramıştır. Bu nedenle kökünün türü bakımından fiil olan tek seçenek budur.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin en küçük anlamlı parçaları olan köklerini belirleyin.
göz-lem-ci, baş-ar-ı-lı, kıvır-ım-lı, ön-em-li, sızı-la-yan
Sözcüğün kökünü bulmak, yapısını analiz etmenin ilk adımıdır.
2
Köklerin türünü (isim veya fiil) kontrol edin.
Göz (isim), Baş (isim), Kıvır (fiil), Ön (isim), Sızı (isim)
Köklerin türü belirlenerek hangisinin farklı olduğu tespit edilir.
3
Ses olaylarını ve türetme süreçlerini dikkate alarak farklı olanı seçin.
Kıvrımlı sözcüğü 'kıvır-' fiil kökünden gelirken diğerleri isim köklüdür.
Sözcüklerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu ayırt etmek için -mak/-mek eki getirilerek kontrol edilebilir.

Key Concept

Sözcük köklerinin tür bakımından (isim kökü vs. fiil kökü) ayırt edilmesi ve ünlü düşmesi gibi ses olaylarının kök yapısını gizlemesi.

Practice More

Sözcüklerin yapım eki alırken uğradığı ünlü düşmelerine (sarı-ar-, oyun-a-, çevir-e-) çalışmak kök bulma becerisini geliştirir.
Estimated Time:1m 0s
Question 31Question →

Kamu yönetimi uzmanlarının (I) doğrultusunda hareket ettiği (II) bilinçli yaklaşımlar ve sosyal (III) yaşantı odaklı (IV) gözetim raporunda, idari (V) devrimin sonuçları detaylıca ele alınmıştır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Parçadaki beşinci sözcük olan 'devrimin' sözcüğü, sadece bir yapım eki aldığı için gövdeden türemiş değildir.
Doğru yanıt olan 'devrimin' sözcüğünün kökü 'devir-' fiilidir. Bu kök, '-im' fiilden isim yapım ekini alarak 'devrim' gövdesine dönüşmüştür. Sözcükteki diğer ek olan '-in' ise tamlayan ekidir ve bir çekim ekidir. Gövdeden türemiş sayılabilmesi için en az iki yapım eki alması gereken bu sözcük, sadece bir yapım eki aldığı için 'türemiş' bir sözcüktür ancak 'gövdeden türemiş' değildir.

Step-by-Step Solution

1
Gövdeden türeme kavramını tanımlama
Bir sözcüğün gövdeden türemiş sayılması için en az iki yapım eki (yapım eki almış haline gövde denir, gövdenin üzerine bir ek daha gelmelidir) almış olması gerekir.
Sorunun kökünde istenen yapısal özelliği belirlemek için temel kuralı hatırlamak gerekir.
2
Birinci sözcüğün (doğrultusunda) eklerini analiz etme
doğru (kök) + -l (YE) + -t (YE) + -u (YE) + -s-u-n-da (ÇE). Üç yapım eki vardır.
Sözcüğün türeme aşamalarını ve gövde durumunu belirlemek.
3
İkinci sözcüğün (bilinçli) eklerini analiz etme
bil- (kök) + -in (YE) + -ç (YE) + -li (YE). Üç yapım eki vardır.
Kökten gövdeye, gövdeden yeni bir türemiş yapıya geçişi görmek.
4
Üçüncü sözcüğün (yaşantı) eklerini analiz etme
yaş (kök) + -a (YE) + -n (YE) + -tı (YE). Üç yapım eki vardır.
Sözcüğün isim kökünden fiile, fiilden tekrar isme türetilme sürecini incelemek.
5
Dördüncü sözcüğün (gözetim) eklerini analiz etme
göz (kök) + -et (YE) + -im (YE). İki yapım eki vardır.
Gövde olan 'gözet-' yapısının bir ek daha alarak gövdeden türediğini doğrulamak.
6
Beşinci sözcüğün (devrimin) eklerini analiz etme
devir- (kök) + -im (YE) + -in (ÇE). Sadece bir yapım eki vardır.
Sözcüğün sadece bir yapım eki aldığını ve bu nedenle gövdeden türemiş olmadığını saptamak.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük Yapısı

Hints

1
Bir sözcüğün gövdeden türemiş olması için üst üste en az iki tane yapım eki alması gerektiğini unutmayın.

Practice More

Ünlü düşmesi yaşayan sözcüklerin köklerini doğru belirlemek için sözcükler arasındaki anlam ilişkisini kurmaya çalışın.
Estimated Time:1m 30s
Question 32Question →

Modern kamu yönetiminde bürokratik işlemlerin (I) kaybolması, vatandaşın hizmete (II) başvurmasını kolaylaştırırken personelin süreçten (III) vazgeçmesini önler ve kurumun geleceği (IV) öngörmesi sayesinde işlem sürelerinin (V) kısalması sağlanır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı (basit, türemiş, birleşik) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Numaralanmış sözcüklerden beşincisi olan 'kısalması' türemiş yapılıdır, diğerleri ise birleşik yapılıdır.
Metindeki beşinci sözcük olan 'kısalması', 'kısmak' fiil kökünden 'kısa' ismine, oradan da 'kısalmak' fiiline dönüşmüştür. Bünyesinde birden fazla yapım eki barındırdığı ve tek bir sözcük köküne dayandığı için 'türemiş' yapılıdır. Buna karşın; kaybolması (kayıp+ol), başvurmasını (baş+vur), vazgeçmesini (vaz+geç) ve öngörmesi (ön+gör) sözcüklerinin tamamı iki farklı kelimenin birleşmesiyle meydana geldiği için 'birleşik' yapılıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz ederek kaç sözcükten oluştuklarını belirleyin.
I (kayıp + ol-), II (baş + vur-), III (vaz + geç-), IV (ön + gör-), V (kıs- + -a + -l-)
Sözcük yapısını belirlemek için kelimenin tek bir kökten mi yoksa birden fazla sözcüğün birleşiminden mi oluştuğuna bakılmalıdır.
2
Sözcükleri yapı özelliklerine (basit, türemiş, birleşik) göre sınıflandırın.
İlk dört sözcük iki ayrı kelimenin birleşmesiyle oluştuğu için birleşik, beşinci sözcük ise yapım eki aldığı için türemiştir.
Birleşik sözcükler en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşurken, türemiş sözcükler köke yapım eki getirilerek oluşturulur.

Key Concept

Sözcük Yapısı (Basit, Türemiş, Birleşik)
Question 33Question →

Türkçede "-gan, -gen, -gın, -gin, -gun, -gün" yapım ekleri genellikle fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan yeni isimler türetir. Ancak bu ekler nadiren de olsa isim köklerine gelerek onlardan anlamca ilişkili yeni sözcükler oluşturabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, aldığı yapım ekinin işlevi (eklendiği kökün türü) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Akademik çalışmalarda özgün bir bakış açısı yakalamak başarı için şarttır.

Answer

Söz konusu cümlede yer alan 'özgün' sözcüğü, isim kökünden türetilmiş olması nedeniyle diğerlerinden ayrılır.
Verilen seçenekler arasında yer alan 'özgün' sözcüğü, 'öz' isim köküne getirilen '-gün' isimden isim yapım ekiyle türetilmiştir. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin tamamı (bitkin, yaygın, baskın, durgun) fiil köklerine getirilen fiilden isim yapım ekleriyle oluşturulmuştur. Bu durum, 'özgün' sözcüğünün aldığı ekin işlev bakımından (isimden isim türetmesi) diğerlerinden farklı olduğunu gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini ve türlerini belirle.
bitkin (bit- fiili), yaygın (yay- fiili), baskın (bas- fiili), durgun (dur- fiili), özgün (öz ismi).
Ekin hangi tür köke geldiğini anlamak için kelimeyi yapısal olarak analiz etmek gerekir.
2
Sözcüklerin aldığı eklerin işlevlerini (tür değişikliğini) analiz et.
Dört seçenek fiilden isim yapım eki almışken, bir seçenek isimden isim yapım eki almıştır.
Soruda istenen 'ekin işlevi' farkını ortaya koymak için eklerin türetme yönü incelenmelidir.
3
Diğerlerinden farklı olan yapıyı tespit et.
'Özgün' sözcüğü 'isimden isim' türettiği için doğru cevaptır.
Diğer tüm seçenekler fiil köküne gelerek tür değişikliği yaparken, bu seçenek isim köküne gelmiştir.

Key Concept

Yapım Eklerinin Kök Türüne Göre İşlevleri

Practice More

Benzer şekilde '-sal/-sel' ekinin de 'kumsal' (isimden isim) ve 'görsel' (fiilden isim) örneklerinde olduğu gibi farklı işlevlerde kullanılabileceğini unutmayınız.
Estimated Time:1m 30s
Question 34Question →

Türkçede bir sözcük yapım eki alarak "gövde" özelliği kazanır. Bir sözcüğün gövde durumundayken en az bir yapım eki daha alması durumuna ise "gövdeden türeme" adı verilir. Bazı sözcükler bu türetme süreçleri esnasında çeşitli ses olaylarına, örneğin ünlü düşmesine uğrayabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem türetilirken ünlü düşmesine uğramış hem de gövdeden türemiş bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Bilimsel çalışmaların ilerletilmesi için devlet teşviklerinin artırılması kararlaştırıldı.

Answer

Bilimsel çalışmaların ilerletilmesi ifadesindeki sözcük hem ünlü düşmesine uğramış hem de gövdeden türemiştir.
Doğru seçenekte yer alan "ilerletilmesi" sözcüğü, "ileri" isim kökünden türetilmiştir. "İleri" köküne "-le" yapım eki getirildiğinde sözcüğün sonundaki "i" ünlüsü düşerek ünlü kaybı gerçekleşmiştir. Ardından bu gövdeye "-t" fiilden fiil yapım eki getirilerek sözcük gövdeden türetilmiştir. Sözcükte ayrıca "-il" ve "-me" yapım ekleri de bulunmaktadır, bu da yapının karmaşıklığını ve gövdeden türeme özelliğini pekiştirmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü ve aldığı ilk yapım ekini analiz etmek
"İlerletilmesi" sözcüğünün kökü "ileri" ismidir. Bu köke getirilen "-le" yapım eki ile sözcük "ilerle-" fiiline dönüşmüştür.
Türetme esnasında ünlü düşmesi olup olmadığını belirlemek için kök analizi gereklidir.
2
Ses olayını tespit etmek
"İleri" sözcüğü "-le" ekini alırken sonundaki "i" ünlüsü düşmüştür (iler-le-).
Soruda istenen ilk kriter olan ünlü düşmesinin gerçekleştiği doğrulanmalıdır.
3
Yapım eklerini sayarak gövdeden türeme durumunu kontrol etmek
"İlerle-" gövdesine sırasıyla "-t", "-il" ve "-me" yapım ekleri getirilmiştir. Sözcük birden fazla yapım eki almıştır.
Gövde halindeki bir sözcüğün (ilerle-) tekrar yapım eki alması, onun gövdeden türediğini gösterir.

Key Concept

Sözcükte Yapı: Gövdeden Türeme ve Ünlü Düşmesi

Practice More

Ünlü düşmesi görülen 'yalnız', 'yanlış', 'çevre' gibi sözcüklerin yapım eki sayılarını ve kök türlerini inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 35Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük herhangi bir yapım eki almamıştır?

Show answer & explanation

Answer: Masadaki kitapları çantasına özenle yerleştirdi.

Answer

Masadaki kitapları çantasına özenle yerleştirdi.
Kitapları sözcüğünün kökü 'kitap'tır. Bu sözcüğe eklenen '-lar' eki çoğul eki, '-ı' eki ise belirtme durum ekidir. Her iki ek de çekim eki kategorisinde yer alır. Sözcük yeni bir anlam kazanmadığı veya türü değişmediği için herhangi bir yapım eki almamıştır ve basit yapılıdır.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili 'kitapları' sözcüğünün kökünü belirleyin.
Sözcüğün kökü 'kitap' ismidir.
Sözcüğün anlamlı en küçük parçası 'kitap'tır.
2
Sözcüğe eklenen eklerin işlevini inceleyin.
'-lar' çoğul eki, '-ı' ise belirtme durum ekidir.
Bu ekler sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sadece cümledeki görevini ve sayısını belirleyen çekim ekleridir.
3
Sözcüğün yapım eki alıp almadığını kontrol ederek yapı kategorisini belirleyin.
Sözcük hiç yapım eki almadığı için basit yapılıdır.
Türkçede sadece çekim eki almış veya hiç ek almamış sözcükler basit sözcük olarak kabul edilir.

Key Concept

Basit Yapılı Sözcük
Estimated Time:45s
Question 36Question →

Kamu personelinin mesleki gelişiminin (I) ilerlemesi için sürekli eğitim programları düzenlenmelidir. Güncel bilgilerle (II) beslenen bir zihin, kurum içindeki (III) oynayan dengeleri daha iyi yönetebilir. (IV) Yalnızca teorik bilgiye güvenmek, bürokrasinin (V) kıvrılan yollarında aksaklıklara yol açabilir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

V numaralı 'kıvrılan' sözcüğü fiil köküne sahiptir, diğerleri ise isim köküne sahiptir.
V numaralı 'kıvrılan' sözcüğünün kökü 'kıvır-' eylemidir ve bu bir fiil köküdür. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ('ileri', 'besi', 'oyun', 'yalın') isim soylu sözcüklerdir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini tespit etmek
İlerlemesi (ileri), Beslenen (besi), Oynayan (oyun), Yalnızca (yalın), Kıvrılan (kıvır-)
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak yapı analizinin ilk adımıdır.
2
Ses olaylarını analiz etmek
Tüm sözcüklerde türeme esnasında ünlü düşmesi meydana gelmiştir.
Ünlü düşmesi genellikle kökün türünü belirlemeyi zorlaştırır; bu yüzden kökün orijinal hali tespit edilmelidir.
3
Köklerin türlerini karşılaştırmak
I, II, III ve IV numaralı kökler isim; V numaralı kök ise fiildir.
İleri, besi, oyun ve yalın sözcükleri isimdir; kıvır- eylemi ise fiildir.

Key Concept

Sözcük köklerinde isim ve fiil ayrımı ile ünlü düşmesi

Practice More

Benzer şekilde 'çevre', 'ayrım', 'uyku' gibi ünlü düşmesine uğramış sözcüklerin kök türlerini analiz ediniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 37Question →

Edebiyatımızın (I) sararmış sayfaları arasında, toplumsal meselelere (II) kısalan bir bakış açısıyla değil, (III) kızaran bir utançla yaklaşan sanatkârlar; (IV) ağaran her yeni günde (V) gönlü zengin bir neslin hayaliyle kalem oynatmışlardır.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

"Gönlü" sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı ve sadece çekim eki (iyelik eki) aldığı için yapısı bakımından basit bir sözcüktür; diğer dört sözcük ise isimden fiil yapım ekleri alarak türemiş yapı kazanmıştır.
Beşinci numaralı "gönlü" sözcüğü "gönül" köküne getirilen "-ü" iyelik eki ile kurulmuştur. İyelik ekleri çekim eki kategorisinde yer aldığı ve sözcükte herhangi bir yapım eki bulunmadığı için bu kelime basit yapılıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
Sözcükler: sarı-ar-mış, kısa-l-an, kızıl-ar-an, ak-ar-an, gönül-ü.
Yapı incelemesi için kök ve ek ayrımı zorunludur.
2
Eklerin görevini (yapım veya çekim eki) belirle.
İlk dört sözcükte '-ar, -l' gibi isimden fiil yapan yapım ekleri varken, beşinci sözcükte sadece çekim eki bulunmaktadır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Ses olaylarının yapı üzerindeki etkisini değerlendir.
Ünlü düşmesi veya ünsüz değişimi olsa dahi, sözcüğün yapısını belirleyen temel unsur aldığı ekin türüdür.
Ses olayları bazen kökü gizleyerek türetme sürecinin fark edilmesini zorlaştırabilir.

Key Concept

Sözcükte Yapı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

Practice More

Benzer şekilde 'besliyor', 'kokluyor', 'oynuyor' gibi ünlü düşmesi içeren türemiş fiilleri inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 38Question →

Türkçede bir yapım eki almış sözcüğe "gövde" adı verilir. Eğer bir sözcük, gövde durumundayken en az bir yapım eki daha alırsa "gövdeden türemiş sözcük" olarak nitelendirilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından "gövdeden türemiş" bir kelimedir?

Show answer & explanation

Answer: Yaşadığı son olaylardan sonra iyice yalnızlaştı.

Answer

Cümlede geçen 'yalnızlaştı' sözcüğü, 'yalın' kökünden birden fazla yapım eki alarak türetildiği için gövdeden türemiş bir yapıdadır.
Doğru seçenekte yer alan 'yalnızlaştı' sözcüğünün kökü 'yalın' ismidir. 'Yalın' ismine getirilen '-ız' yapım ekiyle sözcük önce 'yalnız' gövdesine dönüşmüş, ardından bu gövde üzerine '-laş' isimden fiil yapım eki getirilerek sözcük gövdeden türetilmiştir. Diğer seçeneklerdeki sözcükler ise ses olaylarına uğramış olsalar da sadece birer yapım eki almışlardır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etmek
Sözcük kökleri: yeşil, sızı, yalın, oyun, sarı.
Gövdeden türeme durumunu belirlemek için önce kök ve gövde ayrımı yapılmalıdır.
2
Yapım eklerini ve ses olaylarını belirlemek
Yeşerdi (yeşil-er), sızladı (sızı-la), oynadı (oyun-a), sarardı (sarı-ar) sözcüklerinde ünlü/ünsüz düşmesiyle birlikte tek yapım eki vardır. Yalnızlaştı (yalın-ız-laş) sözcüğünde ise iki yapım eki bulunmaktadır.
Sözcükte Yapı sorularında ses olayları genellikle kökü maskeleyerek öğrenciyi yanıltmayı amaçlar.
3
Gövdeden türemiş olanı seçmek
Yalnızlaştı sözcüğü 'yalın' (kök) -> 'yalnız' (gövde) -> 'yalnızlaş' (gövdeden türemiş) şeklinde analiz edilir.
Tanıma göre gövde üzerine gelen her yeni yapım eki, sözcüğü gövdeden türemiş yapar.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük Yapısı
Question 39Question →

Kamu yönetimindeki (I) ilerleyişin temelinde, liyakat esaslı (II) benimsenen değerlerin (III) önemini kavramak ve kurumsal (IV) birikimi (V) çevresel dinamiklerle harmanlamak yatar.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Cümledeki beşinci numaralı 'çevresel' sözcüğünün kökü fiil soyluyken, diğer sözcüklerin kökleri isim soyludur.
Beşinci numaralı 'çevresel' sözcüğünün kökü 'çevir-' fiilidir. Sözcük, 'çevir-' fiilinden '-e' yapım ekiyle 'çevre' ismine dönüşmüş, ardından '-sel' ekiyle tekrar türetilmiştir. Diğer tüm sözcüklerin kökleri ise isim soyludur.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) tespit etme
I: ileri, II: ben, III: ön, IV: bir, V: çevir-
Sözcük yapısı analizinde kök, ekler atıldıktan sonra kalan ve sözcüğün tamamıyla anlam ilişkisi bulunan en küçük birimdir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirleme
İleri (İsim), Ben (Zamir-İsim), Ön (İsim), Bir (Sayı-İsim), Çevir- (Fiil)
Kökün sonuna '-mak/-mek' eki getirilerek fiil olup olmadığı kontrol edilir.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı bulma
V numaralı sözcüğün kökü fiil, diğerleri isimdir.
Analiz sonucunda dört sözcüğün isim soylu, bir sözcüğün fiil soylu olduğu görülmektedir.

Key Concept

Sözcükte Kök Türü Analizi

Alternative Method

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra 'mak/mek' mastar ekini getirerek 'çevirmek' (anlamlı-fiil), 'ilerimek' (anlamsız-isim), 'benmek' (anlamsız-isim), 'önmek' (anlamsız-isim), 'birmek' (anlamsız-isim) testi uygulanabilir.
Estimated Time:2m 0s
Question 40Question →

Kamu personelinin görev tanımları yapılırken liyakat esas alınmalı, her bir çalışanın kurum içinde (I) beslenen aidiyet duygusu pekiştirilmelidir. Hizmetin (II) ilerlemesi adına yapılan çalışmaların (III) oynadığı kritik rol, personelin kendini (IV) yalnız hissetmediği bir ortamda daha görünür kılınacaktır. Zira yönetim süreçlerinde yapılan küçük (V) yanlışlıklar, bazen büyük verimlilik kayıplarına yol açabilmektedir.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Parçadaki V numaralı "yanlışlıklar" sözcüğü fiil köküne sahipken diğerleri isim köküne sahiptir.
V numaralı seçenek olan "yanlışlıklar" sözcüğünün kökü "yanıl-" fiilidir. Sözcük türetilirken "ı" ünlüsü düşmüştür. Diğer sözcüklerin kökleri ise şöyledir: I (besi - isim), II (ileri - isim), III (oyun - isim), IV (yalın - isim). Bu nedenle V numaralı sözcük kökünün türü bakımından diğerlerinden ayrılır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin yapısal analizi yapılarak köklerini tespit etmek.
Tüm sözcüklerin türetilirken ünlü düşmesine uğradığı görülür.
Sözcüklerin orijinal kök hallerine ulaşmak için üzerlerindeki ekleri ve meydana gelen ses olaylarını belirlemek gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) sınıflandırmak.
besi (isim), ileri (isim), oyun (isim), yalın (isim), yanıl- (fiil).
Sözcük kökleri, aldıkları eklere ve anlam ilişkisine göre isim veya fiil olarak ayrılır.
3
Farklı kök türüne sahip olan sözcüğü belirlemek.
V numaralı seçenek fiil köküdür.
Soru kökünde istenen farklı olan türü bulmaktır.

Key Concept

Sözcüklerde kök türü (isim/fiil) analizi ve ses olaylarının kök tespiti üzerindeki etkisi.

Practice More

Sözcük köklerini belirlerken kök ile gövde arasındaki anlam ilişkisini kurmaya ve ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması gibi ses olaylarını takip etmeye özen gösterin.
Estimated Time:1m 30s
PreviousPage 2 / 6Next
Sözcükte Yapı Practice Questions — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Page 2 | Examkin