Milli Gelir ve Büyüme

88 questions

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından her yıl gerçekleştirilen Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması kapsamında hesaplanan 'sürekli yoksulluk' oranı, bireylerin uzun süreli yoksulluk durumunu izlemek amacıyla kullanılmaktadır. Buna göre, bir bireyin referans yılında 'sürekli yoksulluk' riski altında kabul edilebilmesi için söz konusu yılda yoksulluk riski altında olmasının yanı sıra, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmiş olması gerekmektedir?

Geçmiş

3

yılın en az

2

yılında yoksulluk riski altında bulunması

Geçmiş

2

yılın her ikisinde de yoksulluk riski altında bulunması

Geçmiş

3

yılın tamamında yoksulluk riski altında bulunması

Geçmiş

4

yılın en az

3

yılında yoksulluk riski altında bulunması

Sadece referans yılından bir önceki yılda yoksulluk riski altında bulunması

Show answer & explanation

Answer: Geçmiş $3$ yılın en az $2$ yılında yoksulluk riski altında bulunması

Answer

Bireyin referans yılında ve geçmiş üç yılın en az ikisinde yoksulluk riski altında olması durumudur.

Doğru cevap, TÜİK'in Avrupa Birliği standartlarıyla uyumlu 'sürekli yoksulluk' tanımını tam olarak yansıtmaktadır. Bu tanıma göre, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin

\%60

’ı temel alınarak hesaplanan yoksulluk riski altında olanlardan, referans yılında ve önceki üç yılın en az ikisinde yoksul olanlar 'sürekli yoksul' olarak tanımlanır.

Step-by-Step Solution

Referans yılındaki durumu belirle.

Birey güncel yılda (referans yılı) yoksulluk sınırı altındadır.

Sürekli yoksulluk analizi güncel durumun tespitiyle başlar.

Geçmiş dönem verilerini incele.

Referans yılından önceki

3

yıl (

t-1, t-2, t-3

) kapsama alınır.

TÜİK ve Avrupa Birliği (Eurostat) standartları

4

yıllık bir panel verisi gerektirir.

Eşik değeri (frekans) kontrol et.

Geçmiş

3

yılın en az

2

yılında yoksulluk durumu saptanmalıdır.

Yoksulluğun kalıcı olup olmadığını anlamak için geçmiş dönemdeki sıklık kriteri uygulanır.

Key Concept

Sürekli Yoksulluk (Persistent Poverty)

Practice More

TÜİK'in yoksulluk ölçümünde kullandığı 'maddi yoksunluk' (material deprivation) kriterlerinin (ısınma, tatil, protein ihtiyacı vb.) güncel sayısını inceleyiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 42Question →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet’in ilanından günümüze kadar geçirdiği yapısal dönüşüm süreci incelendiğinde; tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) içerisindeki payları ile toplam istihdamdaki ağırlıklarının seyri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tarım sektörünün milli gelir (

GSYH

) içerisindeki payı, istihdamdaki payına oranla çok daha hızlı ve belirgin bir azalış göstermiştir.

Hizmetler sektörünün toplam istihdamdaki payı,

1923-1980

yılları arasındaki tüm dönemlerde sanayi sektörünün istihdam payının altında kalmıştır.

Planlı Kalkınma Dönemi’nde (

1963-1980

) uygulanan ithal ikameci strateji sonucunda, sanayi sektörünün

GSYH

içindeki payı sürekli olarak gerilemiştir.

Türkiye’de tarım sektörünün istihdamdaki ağırlığı, Cumhuriyet tarihi boyunca milli gelirdeki payından her zaman daha düşük seviyede seyretmiştir.

24

Ocak

1980

kararlarını takip eden dışa açılma sürecinde, tarım sektörünün milli gelir içindeki payı sanayi ve hizmetlerin önüne geçmiştir.

Show answer & explanation

Answer: Tarım sektörünün milli gelir ( $GSYH$ ) içerisindeki payı, istihdamdaki payına oranla çok daha hızlı ve belirgin bir azalış göstermiştir.

Answer

Tarım sektörünün milli gelir içerisindeki payı, istihdamdaki payına oranla çok daha hızlı bir azalış göstermiştir.

Türkiye ekonomisinde sektörel dönüşümün en belirgin kanıtı, tarımın milli gelirdeki payının istihdamdaki payına göre çok daha radikal bir hızla düşmesidir. Bu durum, ekonominin sanayi ve özellikle hizmetler ağırlıklı bir yapıya evrildiğini, ancak işgücü piyasasının bu değişime aynı hızla uyum sağlayamadığını gösterir.

Step-by-Step Solution

Sektörel verilerin tarihsel eğilimini karşılaştırın.

Tarımın

GSYH

payı Cumhuriyet'in başında

\%40

civarındayken bugün

\%6

düzeyindedir. İstihdam payı ise

\%80

’lerden

\%15-17

düzeyine gerilemiştir.

Yapısal dönüşüm hızı, katma değer (gelir) ile işgücü (istihdam) arasındaki makasın nasıl kapandığını veya açıldığını anlamayı sağlar.

Sektörler arası verimlilik farklarını analiz edin.

Tarımın gelir payının istihdam payından çok daha düşük olması, tarım sektöründe gizli işsizlik ve düşük verimlilik olduğunu teyit eder.

Dönüşüm sürecinde sanayi ve hizmetler daha hızlı katma değer üretirken, işgücünün tarımdan bu sektörlere kayması daha yavaş gerçekleşmiştir.

Key Concept

Sektörel Yapısal Dönüşüm ve Verimlilik Makası

Estimated Time:1m 30s

Question 43Question →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2016 yılında gerçekleştirdiği metodolojik revizyonla Avrupa Hesaplar Sistemi'ne ( $ESA$ $2010$ ) tam uyum sağlamış ve 2009 bazlı yeni $GSYH$ serisini yayımlamaya başlamıştır. Aşağıdaki tabloda Türkiye ekonomisinin son yıllardaki büyüme performansına dair veriler yer almaktadır:

Yıl	GSYH Büyüme Oranı (%)
2021	11,4
2022	5,5
2023	4,5

Bu metodoloji çerçevesinde, harcama yöntemiyle Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) hesaplamasında kullanılan bileşenler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu hesaplama kalemleri arasında yer almaz?

Yerleşik hanehalklarının nihai tüketim harcamaları

Gayrisafi sabit sermaye oluşumu

Dış âlem net faktör gelirleri

Stok değişimleri

Devletin nihai tüketim harcamaları

Show answer & explanation

Answer: Dış âlem net faktör gelirleri

Answer

Dış âlem net faktör gelirleri, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (

GSYH

) bileşeni değil, Gayrisafi Milli Hasıla (

GSMH

) hesaplamasında kullanılan bir geçiş kalemidir.

Doğru yanıt olan dış âlem net faktör gelirleri, bir ülkenin vatandaşlarının dışarıdan elde ettiği gelirler ile o ülkede yerleşik yabancıların dışarıya transfer ettiği gelirler arasındaki farktır. Bu kalem

GSYH

hesaplamasında değil,

GSYH

'den

GSMH

veya Gayrisafi Milli Gelir'e (

GSMG

) geçişte toplamsal bir öge olarak kullanılır.

Step-by-Step Solution

Harcama yöntemiyle

GSYH

formülünü hatırla.

GSYH = C + I + G + (X - M) + \text{Stok Değişimi}

Harcama yöntemi, bir ekonomideki toplam harcamaların (tüketim, yatırım, kamu ve net ihracat) toplamını esas alır.

Seçeneklerdeki kalemleri formül ile karşılaştır.

Hanehalkı tüketimi (

C

), Sabit sermaye oluşumu (

I

), Devlet harcamaları (

G

) ve Stok değişimleri formülde yer alırken, Dış âlem net faktör gelirleri (

DANFG

) yer almaz.

DANFG

, üretim faktörlerinin mülkiyetine dayalı olan Milli Hasıla kavramıyla ilgilidir.

GSYH

GSMH

arasındaki ilişkiyi kur.

GSMH = GSYH + DANFG

Yurt içi hasılaya dış dünyadan gelen net gelirler eklendiğinde milli hasılaya ulaşılır.

Key Concept

Harcama Yöntemiyle GSYH Bileşenleri ve GSYH-GSMH Ayrımı

Hints

Harcama yöntemi formülünü (

C+I+G+X-M

) hatırlayın.

GSYH

coğrafi sınırlar içindeki üretimi,

GSMH

ise o ülke vatandaşlarının üretimini ölçer.

Practice More

TÜİK'in gelir yöntemiyle

GSYH

hesaplamasında kullandığı 'işgücü ödemeleri' ve 'işletme artığı' gibi kalemleri inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 44Question →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından her yıl gerçekleştirilen Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'nda, bireylerin toplumun genel refah düzeyine göre durumunu belirlemek amacıyla 'göreli yoksulluk' sınırları hesaplanmaktadır. Bu hesaplama yöntemine göre, yoksulluk riskinin belirlenmesinde temel referans noktası olarak kabul edilen gösterge aşağıdakilerden hangisidir?

Toplam hanehalkı kullanılabilir gelirinin aritmetik ortalaması

Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin belirli bir yüzdesi

Bireyin günlük minimum enerji ihtiyacını karşılayacak gıda harcaması tutarı

En yüksek gelire sahip

%20

'lik grubun toplam gelirden aldığı pay

Cari fiyatlarla hesaplanan kişi başına düşen Gayrisafi Yurt İçi Hasıla değeri

Show answer & explanation

Answer: Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin belirli bir yüzdesi

Answer

Göreli yoksulluk, toplumun genel gelir düzeyine göre belirlenen bir sınırdır ve Türkiye'de 'eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan geliri' referans alınarak hesaplanır.

TÜİK yoksulluk çalışmalarında, hanehalkı büyüklüğü ve kompozisyonunu dikkate alan 'eşdeğerlik ölçeği' kullanarak fert gelirlerini hesaplar. Bu gelirlerin küçükten büyüğe sıralanmasıyla tam ortada kalan 'medyan gelir' bulunur. Bu değerin belirlenen bir yüzdesi (genellikle

%50

veya

%60

) yoksulluk sınırı olarak kabul edilir.

Step-by-Step Solution

Göreli yoksulluk kavramını tanımlayın.

Göreli yoksulluk, bireylerin toplumun ortalama refah düzeyinin belirli bir oranının altında kalması durumudur.

Bu tanım, yoksulluğu mutlak ihtiyaçlar yerine toplumsal refah paylaşımı üzerinden ele alır.

Hesaplamada kullanılan temel değişkeni belirleyin.

Referans değişken 'Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan geliri'dir.

Medyan (ortanca) değer, uç gelir gruplarından etkilenmediği için toplumun merkezini aritmetik ortalamadan daha sağlıklı temsil eder.

TÜİK'in uyguladığı oranları analiz edin.

Medyan gelirin

%50

'si ve

%60

'ı üzerinden iki farklı yoksulluk sınırı oluşturulur.

Farklı eşik değerler, yoksulluk riskinin derinliğini (şiddetini) farklı açılardan ölçmeye olanak tanır.

Key Concept

Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Fert Medyan Geliri

Estimated Time:1m 0s

Question 45Question →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), $2022$ yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'ndan itibaren Avrupa Birliği normlarına uyum sağlamak amacıyla "şiddetli maddi yoksunluk" göstergesini revize ederek "maddi ve sosyal yoksunluk" göstergesini yayımlamaya başlamıştır. Bu yeni gösterge; $7$ hanehalkı düzeyi ve $6$ bireysel düzeyde olmak üzere toplam $13$ maddeden oluşmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi "maddi ve sosyal yoksunluk" göstergesinin hesaplanmasında kullanılan bireysel düzeydeki maddelerden biri değildir?

Eskimiş giysileri yenileriyle değiştirebilme

En az iki çift ayakkabıya sahip olabilme

Eskimiş mobilyaları yenileyebilme

Ayda en az bir kez arkadaşlarla veya aileyle dışarıda yemek yeme veya bir şeyler içme

Kişisel amaçlı internet kullanımı

Show answer & explanation

Answer: Eskimiş mobilyaları yenileyebilme

Answer

Eskimiş mobilyaları yenileyebilme seçeneği, maddi ve sosyal yoksunluk göstergesinin hanehalkı düzeyindeki maddeleri arasında yer almaktadır.

TÜİK ve Eurostat metodolojisine göre "eskimiş mobilyaları yenileyebilme", hanehalkı düzeyinde sorgulanan

7

madde arasında yer alır. Bireysel düzeydeki

6

madde ise daha çok kişinin sosyal katılımı ve kişisel bakım ihtiyaçlarını (giysi, ayakkabı, internet, şahsi harcama, dışarıda yemek, boş zaman faaliyeti) kapsamaktadır.

Step-by-Step Solution

TÜİK'in maddi ve sosyal yoksunluk göstergesindeki ayrımı belirle.

Gösterge

7

hanehalkı ve

6

bireysel madde olmak üzere toplam

13

maddeden oluşur.

Hangi göstergenin hangi düzeyde ölçüldüğünü ayırt etmek gerekir.

Seçeneklerdeki maddeleri hanehalkı ve birey ayrımına göre gruplandır.

Mobilya yenileme haneye ait bir harcamayken; giysi, ayakkabı, dışarıda yemek ve internet kullanımı birey bazlıdır.

Bireysel düzeyde olmayan maddeyi (hanehalkı düzeyindekini) bulmak hedeflenir.

Key Concept

Maddi ve Sosyal Yoksunluk (Material and Social Deprivation)

Hints

TÜİK'in

13

maddelik yeni endeksinde bazı maddeler tüm haneyi, bazıları ise sadece bireyi ilgilendirir.

Mobilya, otomobil veya ısınma gibi giderler tüm hane halkı tarafından ortaklaşa kullanılır.

Ayakkabı veya giysi kişiye özelken, mobilya hanenin ortak demirbaşıdır; bu nedenle hanehalkı düzeyinde değerlendirilir.

Practice More

Maddi ve sosyal yoksunluk hesaplamasında kullanılan diğer hanehalkı düzeyindeki maddeleri (otomobil, bir haftalık tatil vb.) gözden geçirin.

Alternative Method

Maddeyi düşünürken "Bu harcama sadece bir kişiyi mi yoksa evdeki herkesi mi etkiler?" sorusunu sormak ayrım yapmanıza yardımcı olabilir.

Estimated Time:1m 0s

Question 46Question →

Türkiye ekonomisinde $1950$ - $1953$ yılları arasında kaydedilen ortalama $\%11$ 'in üzerindeki yüksek büyüme hızının ardından, $1954$ yılında reel gayrisafi yurt içi hasılanın ( $GSYH$ ) yaklaşık $-\%3$ oranında gerçekleşerek küçülme yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Tarımsal üretimde iklim koşullarına bağlı olarak yaşanan ani ve şiddetli düşüş

Bankacılık sektöründe yaşanan sistemik likidite krizi ve faiz oranlarındaki aşırı yükseliş

Döviz darboğazı nedeniyle ithal ara malı ve ham madde temininde yaşanan büyük kesintiler

Kore Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte dış talepte görülen ani daralma

Kamu harcamalarında yapılan radikal kısıntılar ve bütçe disiplini uygulamaları

Show answer & explanation

Answer: Tarımsal üretimde iklim koşullarına bağlı olarak yaşanan ani ve şiddetli düşüş

Answer

Tarımsal üretimde iklim koşullarına bağlı olarak yaşanan ani ve şiddetli düşüş

Tarımsal üretimde iklim koşullarına bağlı olarak yaşanan düşüş, 1954 yılındaki daralmanın temel sebebidir. 1950-1953 arası 'Altın Yıllar' olarak bilinen yüksek büyüme dönemi, traktör sayısındaki artış ve olumlu hava koşullarıyla sürdürülmüş ancak 1954'teki şiddetli kuraklık bu süreci sekteye uğratmıştır.

Step-by-Step Solution

1950

1953

döneminin yapısal analizi

Bu dönemde büyüme; Marshall Planı desteğiyle tarımda makineleşme, yeni toprakların tarıma açılması ve uygun hava koşullarıyla desteklenmiştir.

Türkiye ekonomisinin o yıllarda tarıma olan bağımlılık düzeyini anlamak için gereklidir.

1954

yılındaki özel durumun tespiti

Şiddetli bir kuraklık nedeniyle buğday üretimi bir önceki yıla göre yaklaşık

\%40

oranında azalmıştır.

Üretimdeki bu büyük kaybın milli gelir üzerindeki doğrudan etkisini görmek için gereklidir.

Sektörel etkilerin toplam büyüme oranı ile ilişkilendirilmesi

Tarım sektörünün GSYH içindeki payı o dönemde çok yüksek olduğu için tarımdaki daralma toplam ekonomiyi küçültmüştür.

Küçülmenin temel nedeninin neden tarımsal şok olduğunu kanıtlamak için gereklidir.

Key Concept

Tarıma Dayalı Büyüme ve Hava Koşulları Şoku

Hints

1950'li yıllarda Türkiye ekonomisinin en büyük sektörü hangisiydi ve bu sektör doğa koşullarına ne kadar bağımlıydı?

1950-1953 arası Marshall Planı ile gelen traktörlerin etkisiyle üretim artmıştı; ancak 1954'te doğanın müdahalesi neyi değiştirmiş olabilir?

1954 yılındaki daralma, sanayi veya finans sektöründen değil, doğrudan toprak verimliliği ve hava durumu kaynaklı bir arz şokudur.

Practice More

1954 daralmasının ardından 1958 yılındaki krizin nedenlerini ve 4 Ağustos kararlarını inceleyerek aradaki farkı karşılaştırınız.

Estimated Time:1m 15s

Question 47Question →

Aşağıdaki tabloda Türkiye ekonomisine ait seçilmiş yıllardaki kişi başına $GSYH$ değerleri cari ABD doları ve Satın Alma Gücü Paritesi ( $SAGP$ ) cinsinden verilmiştir:

Yıl	Kişi Başına $GSYH$ (Cari $)	Kişi Başına $GSYH$ ( $SAGP$ - Uluslararası $)
$2021$	$9.661$	$30.449$
$2022$	$10.655$	$37.274$
$2023$	$13.110$	$42.328$

Tablodaki veriler ve Türkiye ekonomisinin genel yapısı dikkate alındığında, $SAGP$ cinsinden kişi başına gelirin cari dolar cinsinden değerlerden anlamlı düzeyde yüksek olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin dış alem net faktör gelirlerinin pozitif bir değer alması

Türk lirasının ABD doları karşısında nominal olarak aşırı değerli olması

Türkiye'deki genel fiyat düzeyinin referans ülke (ABD) fiyat düzeyinden daha düşük olması

Tarım sektörünün milli gelir içindeki payının hizmetler sektöründen yüksek olması

Milli gelir hesaplamalarında amortisman giderlerinin yatırım harcamalarından düşülmemesi

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'deki genel fiyat düzeyinin referans ülke (ABD) fiyat düzeyinden daha düşük olması

Answer

Türkiye'deki genel fiyat düzeyinin referans ülke (ABD) fiyat düzeyinden daha düşük olması

Satın Alma Gücü Paritesi (

SAGP

), ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını gidererek bir birim paranın her ülkede aynı miktar mal ve hizmeti alabileceği varsayımına dayanır. Türkiye'de genel fiyat düzeyinin (özellikle ticaret dışı malların ve hizmetlerin) ABD gibi gelişmiş ülkelere göre daha düşük olması, aynı miktardaki gelirin Türkiye'de daha yüksek bir yaşam standardı sağlamasına neden olur. Bu yüzden

SAGP

ile hesaplanan kişi başı gelir, cari kurla hesaplanan nominal değerden çok daha yüksektir.

Step-by-Step Solution

Verilerin Karşılaştırılması

Tabloda SAGP cinsinden gelirin nominal gelirden yaklaşık 3-4 kat daha fazla olduğu görülmektedir.

Bu durum, aynı miktar doların Türkiye'de ABD'ye kıyasla daha fazla mal ve hizmet satın alabildiğini gösterir.

SAGP Mantığının Analizi

Satın Alma Gücü Paritesi, ülkeler arasındaki yaşam maliyeti ve fiyat düzeyi farklılıklarını düzeltmek için kullanılır.

Nominal GSYH, cari döviz kurlarıyla hesaplandığı için yerel fiyat avantajlarını yansıtmaz.

Sonuçlandırma

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde fiyat düzeyinin düşük olması, SAGP gelirini nominal gelirin üzerine çıkarır.

Bir uluslararası doların satın aldığı sepet, Türkiye'de daha ucuza mal olmaktadır.

Key Concept

Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) ve Fiyat Düzeyi İlişkisi

Practice More

Türkiye'de GSYH ve GSMH arasındaki farkı, net dış alem faktör gelirleri üzerinden analiz eden soruları çözerek milli gelir kalemleri arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 48Question →

Türkiye ekonomisinin tarihsel gelişimi incelendiğinde, bazı yıllarda reel $GSYH$ büyüme oranlarının negatif değerler aldığı ve üretimin mutlak olarak azaldığı görülmektedir. Aşağıdaki kriz yıllarının hangisinde yaşanan ekonomik daralma, temel olarak Türkiye'nin içsel makroekonomik dengesizliklerinden ziyade, küresel piyasalarda başlayan bir finansal krizin dış talep ve uluslararası sermaye hareketleri kanalıyla ülke ekonomisine sirayet etmesi sonucunda gerçekleşmiştir?

1958

1980

1994

2001

2009

Show answer & explanation

Answer: $2009$

Answer

Küresel finansal krizin etkilerinin hissedildiği 2009 yılı

Türkiye ekonomisi

2009

yılında

\%4,7

oranında küçülmüştür. Bu küçülmenin temel nedeni,

2008

yılında ABD'de başlayan ve tüm dünyaya yayılan küresel finans krizidir. Türkiye'de bu dönemde bankacılık krizi veya bütçe disiplinsizliği gibi içsel bir kriz tetikleyicisi olmamasına rağmen, gelişmiş ülkelerdeki talep daralması ihracatı vurmuş ve küresel likidite sıkışıklığı büyümeyi negatif etkilemiştir.

Step-by-Step Solution

Krizin kaynağını analiz etme

Soruda belirtilen 'içsel dengesizliklerden ziyade küresel piyasa kaynaklı olma' ifadesi, krizin bir dış şok (external shock) olduğunu göstermektedir.

Türkiye ekonomisindeki krizleri içsel (1994, 2001) ve dışsal (2009) olarak ayırmak temel bir analiz yöntemidir.

Seçeneklerdeki yılların kriz karakterini belirleme

1994 ve 2001 krizleri bütçe açıkları ve bankacılık sorunları gibi içsel; 2009 ise küresel finans krizi kaynaklı dışsal bir krizdir.

Her kriz döneminin kendine has tetikleyici unsurları bulunmaktadır.

Doğru yılı saptama

2009 yılı, Türkiye'nin dış talep daralması nedeniyle Cumhuriyet tarihinin en belirgin 'dış kaynaklı' daralmalarından birini yaşadığı yıldır.

Küresel likidite daralması ve ihracat pazarlarındaki (özellikle AB) durgunluk bu yılın temel belirleyicisidir.

Key Concept

Türkiye Ekonomisinde İçsel ve Dışsal Kriz Ayrımı

Estimated Time:1m 15s

Question 49Question →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan milli hesaplar istatistiklerinde, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) hesaplanırken üretim, harcama ve gelir yöntemleri kullanılmaktadır. 'Gelir yöntemi' (income approach) ile $GSYH$ hesaplamasında kullanılan temel bileşenler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu hesaplama sürecinde doğrudan bir kalem olarak yer almaz?

İşgücü ödemeleri

Üretim ve ithalat üzerindeki vergiler (sübvansiyonlar hariç)

Gayrisafi işletme artığı

Dış âlem net faktör gelirleri

Karma gelir

Show answer & explanation

Answer: Dış âlem net faktör gelirleri

Answer

Dış âlem net faktör gelirleri, GSYH hesaplamasının bir bileşeni değil, GSYH'den GSMH'ye geçişi sağlayan denkleştirici bir kalemdir.

Dış âlem net faktör gelirleri, bir ülkenin yerleşik unsurlarının dış dünyadan elde ettiği gelirler ile yerleşik olmayanların o ülkeden elde ettiği gelirlerin farkıdır. Bu kalem, coğrafi sınırları temel alan Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (

GSYH

) hesaplamasına dahil edilmez; aksine

GSYH

değerini Gayrisafi Milli Hasıla (

GSMH

) değerine dönüştürmek için kullanılır.

Step-by-Step Solution

Gelir yönteminin bileşenlerini tanımla

Gelir yöntemiyle

GSYH

= İşgücü ödemeleri + Üretim ve ithalat üzerindeki net vergiler + Gayrisafi işletme artığı + Karma gelir.

TÜİK ve Avrupa Hesaplar Sistemi (ESA 2010) standartlarına göre yurt içi hasıla, üretim faktörlerinin elde ettiği bu gelirlerin toplamından oluşur.

GSYH ve GSMH arasındaki farkı analiz et

GSMH = GSYH + Dış\ Âlem\ Net\ Faktör\ Gelirleri

GSYH coğrafi sınırları (yurt içi) esas alırken, GSMH mülkiyet (millilik) esasını temel alır. Dış âlem net faktör gelirleri bu iki kavram arasındaki köprüdür.

Seçenekleri karşılaştır

Dış âlem net faktör gelirleri, 'yurt içi' hasılanın bir parçası değil, 'milli' hasılaya ulaşmak için eklenen/çıkarılan bir kalemdir.

Soruda doğrudan GSYH'nin gelir yöntemiyle hesaplanmasındaki bileşenler sorulduğu için dış âlem gelirleri kapsam dışı kalır.

Key Concept

Gelir Yöntemiyle GSYH Hesaplama Bileşenleri

Estimated Time:1m 15s

Question 50Question →

Türkiye ekonomisinde $1923$ yılından günümüze kadar geçen tarihsel süreçte; tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin üretim (GSYH) ve istihdam yapıları arasındaki dönüşüm dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu süreci doğru yansıtmaktadır?

Tarım sektörünün milli gelir içindeki payı, istihdam payına oranla çok daha keskin bir düşüş göstermiş; bu durum sektördeki düşük işgücü verimliliğinin sürdüğünü ortaya koymuştur.

Hizmetler sektörü, Cumhuriyet'in ilanından

1980

yılına kadar hem istihdam hem de GSYH payı bakımından ekonominin en küçük sektörü olma özelliğini korumuştur.

Sanayi sektörü,

1980

sonrası dışa açılma stratejisiyle birlikte GSYH içindeki payını her on yılda bir artırarak günümüzde toplam üretimin %

60

’ından fazlasını oluşturur hale gelmiştir.

Türkiye ekonomisinin sektörel dönüşümü sonucunda, tarım sektörü günümüz itibarıyla istihdamın %

50

’den fazlasını barındıran tek sektör olma özelliğini korumaktadır.

1963

1980

planlı kalkınma döneminde uygulanan ithal ikameci politikalar sayesinde sanayi sektörü, istihdam payı bakımından tarım sektörünü

1970

’li yıllarda geride bırakmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Tarım sektörünün milli gelir içindeki payı, istihdam payına oranla çok daha keskin bir düşüş göstermiş; bu durum sektördeki düşük işgücü verimliliğinin sürdüğünü ortaya koymuştur.

Answer

Tarım sektörünün milli gelir içindeki payının istihdam payına göre daha keskin bir düşüş göstermesi, sektördeki düşük işgücü verimliliğinin ve yapısal dönüşümün asimetrik doğasının bir sonucudur.

Türkiye ekonomisinin dönüşüm sürecinde tarımdan hizmetler ve sanayiye doğru bir kayma yaşanmıştır. Ancak tarım sektöründeki çözülme üretimde çok daha hızlı gerçekleşmiş, istihdamın tarımdan kopuşu ise daha yavaş olmuştur. Bu durum, tarımda çalışan nüfusun ürettiği katma değerin düşüklüğünü ve dolayısıyla düşük işgücü verimliliğini yansıtan en temel göstergedir.

Step-by-Step Solution

Tarihsel verileri analiz et

1923'te tarımın GSYH payı yaklaşık %40, istihdam payı ise %90 civarındaydı.

Başlangıç noktasını belirlemek dönüşümün hızını ölçmek için gereklidir.

Sektörel payların güncel durumunu karşılaştır

Günümüzde (2020'li yıllar) tarımın GSYH payı %6 civarına, istihdam payı ise %15-17 civarına gerilemiştir.

Sektörler arasındaki büyüme farklarını tespit etmek için veriler karşılaştırılır.

Azalış hızlarını ve verimliliği yorumla

Tarımın GSYH payı yaklaşık 7 kat azalırken, istihdam payı yaklaşık 5-6 kat azalmıştır; bu asimetri 'yapısal gecikme' olarak adlandırılır.

İstihdamın üretimden daha yavaş kayması, tarımsal verimliliğin diğer sektörlere göre düşük kaldığını kanıtlar.

Key Concept

Sektörel Yapısal Dönüşüm ve Verimlilik Asimetrisi

Hints

Türkiye'de tarımın milli gelirdeki payının mı yoksa istihdamdaki payının mı daha yüksek olduğunu hatırlayın.

Bir sektörde çalışan sayısı çok ama ürettiği değer az ise o sektörde verimlilik düşüktür. Tarım sektörü bu tanıma uymaktadır.

Practice More

Türkiye ekonomisinde 'hizmetleşme' (servitization) eğiliminin nedenlerini ve erken sanayisizleşme riskini araştırabilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 51Question →

Türkiye ekonomisinde Cumhuriyet’in ilanından günümüze kadar geçen süreçte tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin üretim (GSYH) ve istihdam yapılarında köklü bir dönüşüm yaşanmıştır. Bu yapısal dönüşüm süreci ve güncel veriler dikkate alındığında, sektörlerin ekonomideki ağırlıklarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Hizmetler sektörü, hem GSYH içindeki payı hem de toplam istihdamdaki ağırlığı bakımından diğer sektörleri geride bırakarak ekonominin en büyük bileşeni haline gelmiştir.

Tarım sektörünün istihdamdaki payı, üretim teknolojilerindeki gelişim sayesinde GSYH içindeki payının altına gerilemiştir.

Sanayi sektörü, 1980 sonrası dışa açılma stratejisiyle birlikte istihdamdaki payını sürekli artırarak hizmetler sektörünü geride bırakmıştır.

Sektörel dönüşüm süreci sonunda, sanayi sektörünün GSYH içindeki payı

% 50

seviyesine ulaşarak Türkiye'yi tam endüstrileşmiş bir ekonomi sınıfına taşımıştır.

2000'li yıllardan itibaren yaşanan verimlilik artışları sonucunda, tüm sektörlerin GSYH payları ile istihdam payları birbirine eşitlenmiştir.

Show answer & explanation

Answer: Hizmetler sektörü, hem GSYH içindeki payı hem de toplam istihdamdaki ağırlığı bakımından diğer sektörleri geride bırakarak ekonominin en büyük bileşeni haline gelmiştir.

Answer

Hizmetler sektörünün hem GSYH hem de istihdamda en yüksek paya sahip olduğu gerçeği, Türkiye ekonomisinin güncel yapısal özelliğini yansıtmaktadır.

Türkiye ekonomisi, klasik bir gelişmekte olan ülke trendi izleyerek tarım odaklı bir yapıdan hizmetler ve sanayi odaklı bir yapıya dönüşmüştür. Güncel veriler, hizmetler sektörünün ekonominin hem üretim hem de iş sağlama kapasitesi bakımından tartışmasız lideri olduğunu doğrulamaktadır.

Step-by-Step Solution

Tarihsel eğilimi analiz et.

1923'te GSYH'nin yaklaşık %40'ı tarımdan gelirken, günümüzde bu pay %6'lara düşmüştür.

Yapısal dönüşüm tarımdan kopuşu zorunlu kılar.

Hizmetler sektörünün konumunu değerlendir.

Hizmetler sektörü GSYH'de %65-70, istihdamda ise %55-60 bandında bir ağırlığa sahiptir.

Modern ekonomilerde katma değer ve işgücü odağı hizmetlere kayar.

Tarım ve sanayi sektörlerindeki istihdam-üretim makasını kontrol et.

Tarımın istihdam payı > GSYH payı (düşük verimlilik); Sanayinin GSYH payı ≈ İstihdam payı.

Sektörel verimlilik farklarını anlamak için bu oranların karşılaştırılması gerekir.

Key Concept

Sektörel Yapısal Dönüşüm (Tarım → Sanayi/Hizmetler)

Hints

Türkiye'de hangi sektörün milli gelirin yarıdan fazlasını ürettiğini düşünün.

Tarım sektöründe çalışan sayısının çok olmasına rağmen elde edilen gelirin düşük kaldığını (verimlilik farkı) hatırlayın.

Practice More

Sektörel verimlilik farklarını analiz etmek için GSYH payını istihdam payına oranlayarak sektörlerin 'nispi verimlilik endekslerini' hesaplayabilirsiniz.

Estimated Time:1m 20s

Question 52Question →

Türkiye'nin milli hesaplar sisteminde, üretim yaklaşımı ile elde edilen "temel fiyatlarla toplam katma değer" büyüklüğünden, piyasa fiyatlarıyla Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) değerine ulaşmak için yapılması gereken düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Ürünler üzerinden alınan vergilerin eklenmesi ve ürünlere yönelik sübvansiyonların çıkarılması

Ürünler üzerindeki sübvansiyonların eklenmesi ve ürünlerden alınan vergilerin çıkarılması

Yurt dışından elde edilen net birincil gelirlerin toplam katma değere dahil edilmesi

Sabit sermaye tüketiminin (amortismanlar) toplam katma değerden düşülmesi

Dolaylı vergilerin çıkarılarak yerine dolaysız vergilerin eklenmesi

Show answer & explanation

Answer: Ürünler üzerinden alınan vergilerin eklenmesi ve ürünlere yönelik sübvansiyonların çıkarılması

Answer

Piyasa fiyatlarıyla Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'ya ulaşmak için temel fiyatlarla toplam katma değere ürünler üzerinden alınan vergiler eklenmeli ve ürünlere yönelik sübvansiyonlar çıkarılmalıdır.

Doğru yanıt olan seçenek, temel fiyatlarla ifade edilen üretim değerini tüketicinin karşılaştığı piyasa fiyatına dönüştürmek için gerekli olan yasal düzenlemeyi (vergi ekleme ve sübvansiyon çıkarma) tam olarak yansıtmaktadır.

Step-by-Step Solution

Fiyat kavramlarının tanımlanması

Temel fiyat, üreticinin ürettiği mal veya hizmet birimi başına eline geçen net tutarı; piyasa fiyatı ise tüketicinin ödediği nihai tutarı ifade eder.

Milli gelir hesaplamalarında hangi fiyat türünden hangisine geçileceğini anlamak için başlangıç noktasını belirlemek gerekir.

Vergi ve sübvansiyon etkisinin analizi

Ürün üzerindeki vergiler (KDV, ÖTV vb.) piyasa fiyatını yükseltirken, sübvansiyonlar (desteklemeler) piyasa fiyatını düşürür.

Üretim maliyetinden (temel fiyat) tüketici fiyatına (piyasa fiyatı) geçişte devletin piyasa üzerindeki etkisini hesaba katmak zorunludur.

Matematiksel formülasyon

GSYH_{piyasa} = \sum Katma\ Değer_{temel} + Ürün\ Vergileri - Ürün\ Sübvansiyonları

denklemi elde edilir.

TÜİK'in üretim yöntemiyle GSYH hesaplama standardı bu formüle dayanmaktadır.

Key Concept

Temel Fiyat ve Piyasa Fiyatı Ayrımı

Hints

Temel fiyat, ürünün fabrikadan çıkış fiyatı gibi düşünülebilir; piyasa fiyatı ise raftaki fiyattır.

Fabrika çıkış fiyatından raf fiyatına geçerken ödediğiniz KDV'yi ve devletin o ürüne yaptığı desteği düşünün.

Raftaki fiyat (piyasa fiyatı) daima vergi dahil, sübvansiyon hariç tutardır.

Practice More

TÜİK'in gelir yöntemiyle GSYH hesaplamasında kullanılan bileşenleri (işgücü ödemeleri, işletme artığı vb.) tekrar etmeniz faydalı olacaktır.

Estimated Time:1m 15s

Question 53Question →

Türkiye ekonomisinde bir takvim yılı içerisinde Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) büyüme oranının, yıllık nüfus artış oranının altında kaldığı bir durumda, diğer değişkenler sabitken aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Kişi başına düşen reel

GSYH

'nin bir önceki yıla göre azalması

Toplam

GSYH

miktarının mutlak olarak bir önceki yılın değerinin altına düşmesi

Dış âlem net faktör gelirlerinin (

DANFG

) zorunlu olarak pozitif değer alması

Gini katsayısının azalarak gelir dağılımının kendiliğinden düzelmesi

Tarım sektörünün

GSYH

içindeki payının diğer sektörlerden daha fazla artması

Show answer & explanation

Answer: Kişi başına düşen reel $GSYH$ 'nin bir önceki yıla göre azalması

Answer

Ekonomik büyüme oranının nüfus artış oranından düşük olması, kişi başına düşen reel GSYH'nin azalması sonucunu doğurur.

Kişi başına düşen reel gelir, toplam ekonomik büyüme ile nüfus artışı arasındaki farka dayanır. Eğer bir ekonomi büyüyor olsa bile, bu büyüme hızı nüfusun artış hızından yavaş kalıyorsa, mevcut pasta (gelir) daha fazla kişi arasında paylaşılacağı için birey başına düşen miktar azalacaktır.

Step-by-Step Solution

Kişi başına GSYH formülünü hatırla.

Kişi başına

GSYH = \frac{\text{Toplam } GSYH}{\text{Nüfus}}

Değişkenler arasındaki matematiksel ilişkiyi anlamak için temel formül gereklidir.

Pay ve payda arasındaki değişim hızlarını karşılaştır.

Paydaki (

GSYH

) artış hızı < Paydadaki (Nüfus) artış hızı

Soruda verilen kısıtları matematiksel eşitsizliğe dökerek sonucu öngörmek amaçlanır.

Oranın yönünü belirle.

Paydadaki artış daha baskın olduğu için toplam oran (kişi başına düşen miktar) küçülür.

Artış hızları arasındaki fark, ortalama refah düzeyindeki değişimin yönünü belirler.

Key Concept

Kişi Başına Düşen Gelir ve Büyüme İlişkisi

Hints

Kişi başına düşen geliri bir pastanın dilim büyüklüğü gibi düşünün.

Pastanın büyüme hızı, sofraya oturan kişi sayısının artış hızından yavaşsa dilimler ne olur?

Practice More

Türkiye'nin 2000'li yıllardaki nüfus artış hızı ile reel büyüme rakamlarını karşılaştırarak kişi başına gelirin dolar bazlı seyrini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 54Question →

Türkiye ekonomisinde, özellikle 1980 sonrası dışa açılma ve finansal serbestleşme süreciyle belirginleşen, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) değerinin Gayrisafi Milli Hasıla ( $GSMH$ ) değerinden genellikle daha yüksek çıkması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Dış alem net faktör gelirlerinin negatif seyretmesi sonucunda dışarıya yapılan faktör ödemelerinin dışarıdan elde edilen faktör gelirlerinden fazla olması

Amortisman giderlerinin

GSYH

hesaplamalarına dahil edilirken

GSMH

hesaplamalarında sabit sermaye tüketimi olarak kapsam dışı bırakılması

Tarım sektörünün istihdamdaki payının yüksek olmasının milli gelir hesaplamalarında sektörel katma değer farkı yaratması

Vergi sisteminde dolaylı vergilerin payının dolaysız vergilerden fazla olmasının harcamalar yöntemiyle hesaplamayı etkilemesi

GSYH

GSMH

arasındaki bu farkın sadece

1994

2001

2009

gibi ekonomik küçülme yıllarında ortaya çıkması

Show answer & explanation

Answer: Dış alem net faktör gelirlerinin negatif seyretmesi sonucunda dışarıya yapılan faktör ödemelerinin dışarıdan elde edilen faktör gelirlerinden fazla olması

Answer

Dış alem net faktör gelirlerinin negatif seyretmesi sonucunda dışarıya yapılan faktör ödemelerinin dışarıdan elde edilen faktör gelirlerinden fazla olması

Doğru yanıt, Türkiye'nin dış alem net faktör gelirlerinin (DANFG) negatif olması durumunu açıklamaktadır.

GSMH = GSYH + DANFG

formülüne göre, Türkiye dışarıya (faiz, kâr transferi vb.) dışarıdan gelenden (işçi gelirleri vb.) daha fazla ödeme yaptığı için

DANFG

negatif çıkar ve bu durum

GSYH

'nin

GSMH

'den büyük olmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

GSYH ve GSMH arasındaki kavramsal ilişkiyi belirle.

GSMH = GSYH + Dış\ Alem\ Net\ Faktör\ Gelirleri\ (DANFG)

İki kavram arasındaki farkın tek kaynağı, ülke sınırları dışındaki vatandaşların gelirleri ile ülke içindeki yabancıların gelirleri arasındaki dengedir.

Türkiye'nin DANFG (Net Dış Alem Faktör Gelirleri) yapısını analiz et.

DANFG < 0 (Negatif)

Türkiye'de dış borç faiz ödemeleri, kâr transferleri ve mülkiyet gelirleri çıkışı; yurt dışındaki işçilerin gönderdiği gelirlerden daha yüksektir.

Negatif DANFG değerinin eşitliğe etkisini hesapla.

GSYH > GSMH

Eğer

DANFG

negatif ise,

GSYH

değerinden bir miktar çıkarıldığında

GSMH

elde edilir, bu da

GSYH

değerinin daha büyük olduğunu gösterir.

Key Concept

Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ile Gayrisafi Milli Hasıla arasındaki temel fark, Dış Alem Net Faktör Gelirleri'dir (

DANFG

Practice More

Türkiye'nin kriz yıllarındaki (

2001

2009

) büyüme hızlarını ve bu dönemlerdeki kişi başına gelir değişimlerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 55Question →

Türkiye'de gelir dağılımı eşitsizliğini ölçmek amacıyla TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından kullanılan yöntemlerden biri olan $S80/S20$ oranı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplumun en yüksek gelire sahip %20’lik grubunun toplam gelirden aldığı payın, en düşük gelire sahip %20’lik grubun aldığı paya bölünmesiyle hesaplanır.

Bu oranın sayısal değerinin yükselmesi, gelir dağılımında eşitsizliğin azaldığını ve sosyal adaletin arttığını gösterir.

Oran hesaplanırken hanehalkının sadece maaş ve ücret gelirleri dikkate alınır; gayrimenkul ve müteşebbis gelirleri hesaplama dışı bırakılır.

Bu oran, Lorenz eğrisi ile mutlak eşitlik doğrusu arasında kalan alanın, mutlak eşitlik doğrusunun altındaki toplam alana bölünmesiyle elde edilir.

Oranın sıfır değerine yaklaşması, toplumda gelirin sadece dar bir grupta toplandığını ve tam bir eşitsizlik olduğunu ifade eder.

Show answer & explanation

Answer: Toplumun en yüksek gelire sahip %20’lik grubunun toplam gelirden aldığı payın, en düşük gelire sahip %20’lik grubun aldığı paya bölünmesiyle hesaplanır.

Answer

Toplumun en yüksek gelire sahip %20’lik grubunun toplam gelirden aldığı payın, en düşük gelire sahip %20’lik grubun aldığı paya bölünmesiyle hesaplanır.

Doğru ifade,

S80/S20

oranının tanımını vermektedir. Bu ölçüt, TÜİK'in 'Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması' kapsamında en zengin %20 ile en yoksul %20 arasındaki uçurumu basitçe ortaya koymak için kullandığı en temel göstergedir.

Step-by-Step Solution

Toplumdaki fertlerin gelirlerini küçükten büyüğe sıralayarak %20'lik beş eşit gruba (kuintil) ayırın.

Nüfus %20'lik dilimlere bölünmüş olur.

Oranın pay ve paydasını oluşturacak grupları belirlemek için.

En üstteki %20'lik grubun toplam gelirden aldığı payı (

S80

), en alttaki %20'lik grubun payına (

S20

) bölün.

Bir kat sayı elde edilir.

En zengin ve en yoksul arasındaki gelir farkının kat düzeyinde ölçülmesi için.

Elde edilen katsayıyı yorumlayın.

Katsayı 1'e yaklaştıkça eşitlik artar, büyüdükçe eşitsizlik artar.

Gelir dağılımındaki adaletin yönünü saptamak için.

Key Concept

S80/S20

oranı (Yüzde 20'lik Gruplara Göre Gelir Dağılımı)

Practice More

Türkiye'de son yıllardaki Gini katsayısı ve S80/S20 oranlarındaki değişim trendlerini (artış mı azalış mı olduğu) güncel TÜİK bültenlerinden kontrol etmek sınavda avantaj sağlayabilir.

Estimated Time:1m 30s

Question 56Question →

Türkiye ekonomisinin $1960$ - $1980$ yılları arasındaki büyüme performansı ve uygulanan temel iktisadi strateji ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İthal ikameci sanayileşme stratejisi benimsenmiş ve büyüme büyük ölçüde iç talebe dayalı olarak gerçekleşmiştir.

İhracata dayalı büyüme modeli benimsenerek dış ticaretin tam serbestleşmesi ana hedef haline getirilmiştir.

Türkiye'nin ilk planlı kalkınma deneyimi olan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı bu dönemde hayata geçirilmiştir.

24

Ocak Kararları ile başlayan radikal yapısal dönüşüm sayesinde büyüme hızı istikrarlı bir ivme kazanmıştır.

Tarımsal üretimin serbestleştiği ve devletin taban fiyat gibi destekleme politikalarından tamamen çekildiği bir dönemdir.

Show answer & explanation

Answer: İthal ikameci sanayileşme stratejisi benimsenmiş ve büyüme büyük ölçüde iç talebe dayalı olarak gerçekleşmiştir.

Answer

Türkiye'nin

1960

1980

dönemi, ithal ikameci sanayileşme stratejisinin uygulandığı ve büyümenin iç talebe dayalı olduğu dönemdir.

Doğru seçenek,

1960

1980

döneminin en temel iktisadi karakteri olan ithal ikameci sanayileşmeyi ve iç talebe dayalı büyüme yapısını eksiksiz tanımlamaktadır. Bu dönemde Türkiye, dış ticaret açığını ve döviz ihtiyacını yönetmek için yerli sanayiyi gümrük vergileri ve kotalarla korumuş, kamu yatırımları ve planlama aracılığıyla sanayileşmeyi hızlandırmaya çalışmıştır.

Step-by-Step Solution

Dönemi tanımlayan ana stratejiyi belirleme.

1960

1980

dönemi Türkiye ekonomi tarihinde 'İthal İkameci Sanayileşme' (İİS) stratejisinin hakim olduğu 'Planlı Dönem' olarak adlandırılır.

Soruda verilen tarih aralığı,

1961

Anayasası sonrası kurulan DPT ve

1963

'te başlayan Beş Yıllık Kalkınma Planları ile örtüşmektedir.

Stratejinin büyüme üzerindeki etkisini analiz etme.

İİS stratejisi, yerli sanayiyi korumacı duvarlar ardında geliştirmeyi ve iç talebi canlandırarak büyümeyi amaçlar.

Bu dönemde ihracat teşvik edilmemiş, aksine ithalat kısıtlanarak yerli üretimin iç pazara hitap etmesi sağlanmıştır.

Key Concept

İthal İkameci Sanayileşme (İİS)

Estimated Time:1m 30s

Question 57Question →

Türkiye ekonomisinde büyüme verileri tarihsel olarak analiz edildiğinde; dışsal şoklar, döviz darboğazları ve siyasi istikrarsızlıklar gibi nedenlerle reel $GSYH$ büyüme hızının bazı yıllarda negatif değerler aldığı görülmektedir. İkinci Dünya Savaşı dönemi (1940-1945) verileri hariç tutulduğunda, Türkiye ekonomisinin yıllık bazda reel $GSYH$ açısından üst üste iki yıl daralma (negatif büyüme) yaşadığı tek kriz süreci aşağıdakilerden hangisidir?

1979 - 1980

1958 - 1959

1994 - 1995

2000 - 2001

2008 - 2009

Show answer & explanation

Answer: 1979 - 1980

Answer

1979-1980 yılları, Türkiye ekonomisinin İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde üst üste iki yıl daralma yaşadığı tek kriz dönemidir.

Doğru yanıt olan 1979-1980 dönemi, Türkiye ekonomisinin 1940-1945 savaş yılları bir kenara bırakıldığında, üretimde mutlak azalışın (negatif büyüme) ardışık iki takvim yılına yayıldığı tek kriz sürecidir. 1979 yılında

\%0,6

ve 1980 yılında

\%1,1

oranında küçülme gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

Kriz yıllarının yıllık büyüme oranlarını karşılaştırın.

1979 (

\%-0,6

) ve 1980 (

\%-1,1

) verilerine ulaşılır.

Soruda istenen 'üst üste iki yıl daralma' kriterini doğrulamak için yıllık verilerin kontrol edilmesi gerekir.

Diğer majör kriz yıllarını (1994, 2001, 2009) inceleyin.

Bu krizlerin tek yıllık olduğu ve takip eden yıllarda pozitif büyüme yaşandığı görülür.

Daralmanın süresini belirleyerek hatalı seçenekleri elemek gerekir.

1979-1980 döneminin nedenlerini analiz edin.

İkinci petrol şoku, döviz darboğazı ve siyasi belirsizliklerin birleşerek iki yıllık bir küçülmeye yol açtığı teyit edilir.

Dönemsel özelliklerin büyüme verileriyle örtüştüğünü doğrulamak analiz gücünü artırır.

Key Concept

Türkiye Ekonomisinde Negatif Büyüme (Daralma) Yılları ve Sürekliliği

Alternative Method

Majör kriz yıllarını (1994, 1999, 2001, 2009) ezberleyip bunların her birinin tekil (yıllık) krizler olduğunu, sadece 1970'lerin sonunun kronik bir daralma süreci olduğunu hatırlamak pratik bir yoldur.

Estimated Time:1m 30s

Question 58Question →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan "Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması" kapsamında, Avrupa Birliği normlarına uyum süreciyle birlikte takip edilen "Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski Altında Olanlar" ( $AROPE$ ) göstergesinin temel bileşenlerinden biri olan "Çok Düşük İş Yoğunluğu" kriterinin hesaplanma yöntemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Hanehalkındaki yetişkinlerin (

18-64

yaş, öğrenciler ve emekliler hariç) referans yılında toplam çalışma potansiyellerinin

\%20

ve daha azını çalışarak geçirmeleri durumunu ifade eder ve

0-64

yaş arasındaki nüfusu kapsar.

Hanehalkındaki toplam fert sayısının, sadece çalışan fert sayısına oranının

\%50

’den fazla olması durumunda hanehalkının iş yoğunluğunun düşük olduğu kabul edilir.

Hanehalkı toplam kullanılabilir gelirinin, medyan gelirin

\%40

’ının altında kalması durumunda o hanehalkındaki tüm fertlerin otomatik olarak çok düşük iş yoğunluğuna sahip olduğu varsayılır.

Bir takvim yılı içerisinde hanehalkı reisi olan ferdin en az

6

ay boyunca iş arayıp bulamaması durumunda hanehalkının tamamının bu kapsama girmesini sağlayan bir mutlak yoksulluk ölçütüdür.

65

yaş ve üzeri nüfusun iş gücüne katılım oranının ülke genelindeki istihdam oranının yarısından az olması durumunda kullanılan makroekonomik bir göstergedir.

Show answer & explanation

Answer: Hanehalkındaki yetişkinlerin ( $18-64$ yaş, öğrenciler ve emekliler hariç) referans yılında toplam çalışma potansiyellerinin $\%20$ ve daha azını çalışarak geçirmeleri durumunu ifade eder ve $0-64$ yaş arasındaki nüfusu kapsar.

Answer

Çok düşük iş yoğunluğu; hanehalkındaki

18-64

yaş arası yetişkinlerin referans yılında potansiyel çalışma sürelerinin

\%20

ve daha azını çalışarak geçirmeleri durumunu ifade eder ve bu durumdan etkilenen

0-64

yaş nüfusu kapsar.

Doğru ifade, TÜİK'in Avrupa Birliği standartlarıyla uyumlu

AROPE

göstergesindeki metodolojiyi yansıtmaktadır. İş yoğunluğu, hanehalkındaki yetişkinlerin (

18-64

yaş, öğrenciler ve çalışamayacak durumdakiler hariç) referans yılındaki potansiyel çalışma sürelerinin

\%20

ve daha azını fiilen çalışarak geçirmeleridir. Bu ölçüm, yoksulluk riski altındaki nüfusun iş gücü piyasasıyla bağını gösterir.

Step-by-Step Solution

AROPE

(Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski) göstergesinin yapısını analiz et.

AROPE

üç bileşenden oluşur: Göreli yoksulluk (gelir bazlı), şiddetli maddi ve sosyal yoksunluk ve çok düşük iş yoğunluğu.

Sorunun hangi gösterge seti içinde yer aldığını anlamak için gereklidir.

"Çok Düşük İş Yoğunluğu" bileşeninin teknik tanımını incele.

Bu bileşen, hanehalkındaki yetişkinlerin (

18-64

yaş) fiili çalışma aylarının, çalışabilecekleri potansiyel aylara oranlanmasıdır.

Göstergenin temel hesaplama mantığını belirlemek için kullanılır.

Eşik değeri ve kapsamı kontrol et.

Oran

\%20

(

≤ 0,20

) veya altındaysa hanehalkı bu kapsamda değerlendirilir. Veri raporlaması

0-64

yaş arası fertler için yapılır.

Doğru seçeneği diğer çeldiricilerden (farklı oranlar veya yaş grupları) ayırmak için kritiktir.

Key Concept

AROPE ve Çok Düşük İş Yoğunluğu

Hints

AROPE

göstergesi, yoksulluğu sadece gelir üzerinden değil, sosyal dışlanma ve iş gücü piyasasına katılım üzerinden de ölçer.

İş yoğunluğu hesaplanırken yetişkinlerin bir yıl içindeki 'aylık' çalışma süreleri, çalışabilecekleri maksimum aya (genellikle

12

ay) oranlanır.

Bu gösterge için kritik eşik değeri

\%20

’dir; yani potansiyel sürenin beşte birinden az çalışılması 'çok düşük iş yoğunluğu' olarak kabul edilir.

Practice More

TÜİK'in yayımladığı maddi ve sosyal yoksunluk kriterlerinin 2022 yılındaki güncellenmiş halini (

13

madde) inceleyiniz.

Estimated Time:2m 30s

Question 59Question →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet’in ilanından günümüze kadar olan tarihsel süreçteki büyüme performansı ve bu performansın dönemler itibarıyla sergilediği yapısal özellikler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1930

1939

dönemi, dünya genelinde yaşanan Büyük Buhran'ın olumsuz etkilerine rağmen Türkiye'nin devletçilik politikası ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı sayesinde sanayi sektörü öncülüğünde yüksek ve istikrarlı büyüme oranları yakaladığı bir süreçtir.

1950

1960

yılları arasındaki Demokrat Parti döneminde, sanayileşme hamlesi tamamen iç kaynaklarla ve dış ticaret fazlası verilerek finanse edilmiş, tarımsal üretim iklim koşullarından tamamen bağımsız hale getirilmiştir.

1960

1980

döneminde uygulanan İthal İkameci Sanayileşme stratejisi sayesinde, Türkiye ekonomisi

1970

'li yıllarda yaşanan küresel petrol krizlerinden etkilenmeden sürdürülebilir büyüme patikasını korumuştur.

24

Ocak

1980

Kararları ile geçilen dışa açık büyüme modelinde, kamu kesiminin ekonomideki doğrudan üretim ve yatırım ağırlığı artırılarak iç talebe dayalı bir büyüme yapısı kalıcı hale getirilmiştir.

2001

krizi sonrasında uygulamaya konulan "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı", makroekonomik istikrar adına büyümeyi baskıladığı için

2002

2007

yılları arasında Türkiye ekonomisi negatif büyüme oranları kaydetmiştir.

Show answer & explanation

Answer: $1930$ - $1939$ dönemi, dünya genelinde yaşanan Büyük Buhran'ın olumsuz etkilerine rağmen Türkiye'nin devletçilik politikası ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı sayesinde sanayi sektörü öncülüğünde yüksek ve istikrarlı büyüme oranları yakaladığı bir süreçtir.

Answer

1930

1939

döneminde Türkiye ekonomisinin dünya genelindeki kriz ortamına rağmen devletçilik ve sanayi planları ile yüksek büyüme kaydettiği ifadesi doğrudur.

1930

1939

dönemine ilişkin açıklama doğrudur; çünkü Türkiye, Büyük Buhran'ın yıkıcı etkilerine rağmen devletin bizzat yatırımcı rolü üstlendiği Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile sanayi üretimini ve milli geliri istikrarlı bir şekilde artırmayı başarmıştır.

Step-by-Step Solution

1930

1939

döneminin iktisadi koşullarının analiz edilmesi.

Bu dönemde dünyada Büyük Buhran yaşanırken, Türkiye'de Devletçilik ilkesi kabul edilmiş ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (

1934

1938

) uygulanmıştır.

Dönemin büyüme dinamiklerini anlamak için uygulanan temel politikayı belirlemek gerekir.

Dönemin büyüme verilerinin küresel konjonktürle kıyaslanması.

Gelişmiş ülkeler %

20

30

oranında daralırken, Türkiye sanayi yatırımları sayesinde yüksek pozitif büyüme oranları yakalamıştır.

Türkiye'nin bu dönemdeki özgün başarısını teyit etmek için kıyaslama yapılır.

Diğer dönemlerin yapısal özelliklerinin yanlışlanması.

1950

'ler dışa bağımlılık,

1970

'ler petrol krizi ve darboğaz,

1980

sonrası dışa açılma,

2002

sonrası ise yüksek büyüme ile karakterizedir.

Seçenekler arasındaki kavramsal ve tarihsel farkları ortaya koyarak doğru yanıta ulaşılır.

Key Concept

Türkiye Ekonomisinde Devletçilik Dönemi Büyüme Dinamikleri

Practice More

Türkiye ekonomisinde büyümenin negatif olduğu yılları (

1945

1954

1958

1979

1980

1994

1999

2001

2009

) ayrıca çalışmanız tavsiye edilir.

Estimated Time:2m 30s

Question 60Question →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet dönemindeki reel büyüme performansı incelendiğinde, bazı yıllarda gayrisafi yurt içi hasılanın ( $GSYH$ ) azaldığı ve ekonomik daralmalar yaşandığı görülmektedir. Bu daralma yılları ve nedenleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

1927

yılındaki küçülme, büyük ölçüde tarımsal üretimde yaşanan şiddetli kuraklık ve tarım zararlılarının üretimi vurmasıyla ilişkilidir.

1954

yılındaki daralma, Kore Savaşı sonrası tarımsal ürün fiyatlarının düşmesi ve iklim koşullarına bağlı üretim azalışından kaynaklanmıştır.

1979

1980

dönemindeki üst üste daralma; döviz darboğazı, dış borç krizi ve petrol fiyatlarındaki artışın (ikinci petrol şoku) etkisiyle yaşanmıştır.

1994

yılındaki daralma, kamu kesimi borçlanma gereğinin sürdürülemez düzeye çıkması ve döviz krizinin tetiklenmesiyle ortaya çıkan krizin bir sonucudur.

2009

yılındaki küçülme, yerli bankacılık sistemindeki yapısal sermaye yetersizliği ve banka iflasları sonucunda ortaya çıkan iç finansal krizden kaynaklanmıştır.

Show answer & explanation

Answer: $2009$ yılındaki küçülme, yerli bankacılık sistemindeki yapısal sermaye yetersizliği ve banka iflasları sonucunda ortaya çıkan iç finansal krizden kaynaklanmıştır.

Answer

2009

yılındaki küçülmenin bankacılık sistemindeki yapısal sorunlardan kaynaklandığını belirten ifade yanlıştır; bu daralma küresel finansal krizin dış ticaret ve sermaye akımları üzerindeki etkisinden kaynaklanmıştır.

Doğru yanıt olan seçenek,

2009

yılındaki küçülmenin nedenini yanlış açıklamaktadır. Türkiye ekonomisi

2009

yılında yaklaşık

\%4,8

oranında daralmış olsa da, bu durumun nedeni yerli bir bankacılık krizi değildir. Aksine,

2001

krizi sonrası yapılan yapısal reformlar sayesinde bankacılık sektörü kriz döneminde oldukça sağlam kalmıştır. Küçülmenin temel nedeni, küresel kriz nedeniyle Türkiye'nin en büyük ticaret ortaklarında (özellikle

AB

ülkeleri) yaşanan durgunluk ve buna bağlı olarak dış talebin (ihracatın) bıçak gibi kesilmesidir.

Step-by-Step Solution

2009

yılı küçülmesinin nedenini analiz edin.

2008

sonunda başlayan Küresel Finansal Kriz, Türkiye'nin dış ticaret ortaklarında talebi düşürmüştür.

2009

daralması (

\%4,8

) tamamen dışsal bir şokun sonucudur.

Türkiye bankacılık sektörünün

2009

'daki durumunu değerlendirin.

2001

krizi sonrası yapılan reformlar sayesinde Türkiye'deki bankalar

2009

krizini oldukça dirençli karşılamış, herhangi bir banka iflası yaşanmamıştır.

İçsel bir finansal kriz değil, reel sektör ve dış talep odaklı bir daralma söz konusudur.

Diğer yıllardaki daralma nedenlerini doğrulayın.

1927

1954

yıllarında tarım;

1979

1980

1994

yıllarında ise makroekonomik dengesizlikler ve döviz krizleri belirleyici olmuştur.

Bu yılların daralma nedenleri literatürdeki tarihsel verilerle örtüşmektedir.

Key Concept

Türkiye Ekonomisinde Daralma Yıllarının Nedenleri

Hints

Türkiye'de bankacılık sektörü hangi büyük krizden sonra radikal bir değişim ve denetim sürecine girmiştir?

2009

daralması ile

2001

daralmasını karşılaştırın; birinde bankalar krizin kaynağıyken diğerinde oldukça dirençlidirler.

2008

2009

Küresel Finansal Krizi'nin Türkiye'ye etkisini 'ihracat' ve 'dış talep' penceresinden düşünün.

Practice More

Türkiye ekonomisinde Cumhuriyet tarihinde reel

GSYH

'nin üst üste iki yıl daraldığı tek dönemin nedenlerini ve sonuçlarını inceleyiniz.

Estimated Time:1m 15s

PreviousPage 3 / 5Next

Milli Gelir ve Büyüme

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More