Ödemeler Bilançosu

91 questions

Ödemeler dengesi istatistiklerine göre; bir ekonomide belirli bir dönemde cari işlemler hesabının $48$ milyar dolar açık, sermaye hesabının $4$ milyar dolar fazla verdiği görülmektedir. Aynı dönemde doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve diğer yatırımları kapsayan finans hesabında (resmi rezervler hariç) $36$ milyar dolarlık net sermaye girişi kaydedilmiştir. Ayrıca bu dönemde Merkez Bankası'nın resmi döviz rezerv stokunun $15$ milyar dolar azaldığı tespit edilmiştir.

Ödemeler bilançosu kayıt usulü ve denkleşme mekanizması dikkate alındığında, bu verilere göre 'Net Hata ve Noksan' kaleminin değeri ve otonom işlemler dengesinin durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Net Hata ve Noksan

7

milyar dolar negatif bakiye vermiştir ve otonom işlemler dengesi

15

milyar dolar açık vermiştir.

Net Hata ve Noksan

7

milyar dolar pozitif bakiye vermiştir ve otonom işlemler dengesi

22

milyar dolar fazla vermiştir.

Net Hata ve Noksan

23

milyar dolar negatif bakiye vermiştir ve resmi rezervler hesabı borç (

-

) olarak kaydedilmiştir.

Net Hata ve Noksan

7

milyar dolar negatif bakiye vermiştir ve resmi rezervler hesabı otonom nitelikli bir kalemdir.

Net Hata ve Noksan kaleminin değeri belirlenemez çünkü döviz kuru rejimine dair bilgi eksiktir.

Show answer & explanation

Answer: Net Hata ve Noksan $7$ milyar dolar negatif bakiye vermiştir ve otonom işlemler dengesi $15$ milyar dolar açık vermiştir.

Answer

Net Hata ve Noksan

7

milyar dolar negatif bakiye vermiştir ve otonom işlemler dengesi

15

milyar dolar açık vermiştir.

Verilen bilgilere göre cari işlemler, sermaye ve özel finans hesaplarının toplamı

-8

milyar dolardır. Rezerv stokundaki

15

milyar dolarlık azalış, ödemeler bilançosu kayıt usulüne göre alacak (

+

) hanesine kaydedilir. Muhasebe denkliğinin (

Otonom İşlemler + Resmi Rezervler = 0

) sağlanabilmesi için;

(-8) + Net Hata ve Noksan + 15 = 0

eşitliğinden Net Hata ve Noksan

-7

milyar dolar olarak bulunur. Resmi rezervler hariç otonom kalemlerin (Cari, Sermaye, Finans ve Net Hata Noksan) toplamı ise

-15

milyar dolarlık bir açık olduğunu göstermektedir.

Step-by-Step Solution

Otonom kalemlerin net bakiyelerini belirleyin.

Cari İşlemler Hesabı (

CA

) =

-48

, Sermaye Hesabı (

KA

) =

+4

, Finans Hesabı (

FA_{özel}

) =

+36

Hesapların açık veya fazla verme durumuna göre matematiksel işaretleri atanmalıdır.

Resmi Rezervler Hesabı'nın (

OR

) kayıt işaretini tespit edin.

Rezerv stokundaki

15

milyar dolarlık azalış = Varlık ihracı = Alacak (

+

) kaydı =

+15

Ödemeler bilançosunda rezerv stokundaki azalmalar alacak (

+

), artışlar borç (

-

) tarafına kaydedilir.

Ödemeler dengesi temel denklemini kullanarak Net Hata ve Noksan (

EO

) değerini hesaplayın.

(-48) + 4 + 36 + EO + 15 = 0 \Rightarrow 7 + EO = 0 \Rightarrow EO = -7

Bilançonun muhasebe gereği toplamı her zaman sıfır olmalıdır.

Otonom işlemler dengesini (Resmi Rezervler Öncesi Denge) hesaplayın.

CA + KA + FA_{özel} + EO = (-48) + 4 + 36 + (-7) = -15

Resmi rezervler hariç tüm kalemlerin toplamı otonom dengeyi verir; sonuç negatif ise otonom işlemler açık vermiş demektir.

Key Concept

Resmi Rezervler Hesabı ve Denkleşme Mekanizması

Hints

Resmi rezerv stokundaki bir 'azalışın' ödemeler bilançosunda hangi işarete (

+

veya

-

) sahip olduğunu düşünün.

Muhasebe denkliği gereği

CA + KA + FA + EO + OR = 0

olmalıdır. Buradaki otonom dengeyi

CA + KA + FA + EO

toplamı verir.

Rezerv azalışı döviz kazandırıcı bir işlemdir ve

+15

olarak kaydedilir. Bu değer ile diğer kalemleri toplayıp sıfıra eşitlediğinizde Net Hata ve Noksan'ı bulacaksınız.

Practice More

Rezerv stokundaki artışın (rezerv biriktirme) bilançoda 'eksi' işaretli kaydedilmesinin nedenini araştırınız.

Alternative Method

Otonom İşlemler Dengesi ile Resmi Rezervler Hesabı birbirini sıfırlayan iki zıt kutuptur. Eğer rezervler

+15

(stok azalışı) ise, otonom denge mutlaka

-15

(açık) olmalıdır. Otonom dengeyi veren bileşenler bilindiğine göre, aradaki fark doğrudan Net Hata ve Noksan'ı verecektir.

Estimated Time:3m 0s

Question 2Question →

Ödemeler dengesi istatistiklerinin Altıncı El Kitabı ( $BPM6$ ) metodolojisine göre; Türkiye'de yerleşik bir e-ticaret firmasının, yurt dışında yerleşik bir şahıstan ticari bir "internet alan adının" ( $domain$ $name$ ) mülkiyet haklarını kalıcı olarak devralması işlemi, ödemeler dengesi bilançosunda aşağıdaki kalemlerden hangisi altında izlenir?

Cari İşlemler Hesabı - Bilgi ve Bilgisayar Hizmetleri

Sermaye Hesabı - Üretilmeyen Finansal Olmayan Varlıkların Edinimi / Elden Çıkarılması

Finans Hesabı - Portföy Yatırımları

Cari İşlemler Hesabı - İkincil Gelir Hesabı

Sermaye Hesabı - Sermaye Transferleri

Show answer & explanation

Answer: Sermaye Hesabı - Üretilmeyen Finansal Olmayan Varlıkların Edinimi / Elden Çıkarılması

Answer

Sermaye Hesabı - Üretilmeyen Finansal Olmayan Varlıkların Edinimi / Elden Çıkarılması

Sermaye Hesabı - Üretilmeyen Finansal Olmayan Varlıkların Edinimi / Elden Çıkarılması kalemi doğrudur çünkü

BPM6

metodolojisine göre; internet alan adları, markalar, logolar ve ticari isimler gibi pazarlama varlıkları bu kategori altında sınıflandırılır. Bu varlıkların yerleşikler ile yerleşik olmayanlar arasındaki mülkiyet devri doğrudan bu kalem altına kaydedilir.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini analiz et

İşlem, bir 'internet alan adı' mülkiyetinin yerleşik olmayan birinden yerleşik birine kalıcı devridir.

Ödemeler dengesinde kaydın yapılacağı hesabı belirlemek için varlığın türü ve işlemin kalıcılığı önemlidir.

BPM6

standartlarına göre varlık sınıflandırmasını yap

İnternet alan adları, markalar, logolar ve ticari isimler 'pazarlama varlıkları' (

marketing

assets

) olarak 'üretilmeyen finansal olmayan varlıklar' kategorisine girer.

Bu varlıklar üretim süreci sonucunda ortaya çıkmamış ancak ticari değeri olan haklardır.

İlgili ana hesap kalemini seç

Üretilmeyen finansal olmayan varlıkların mülkiyet devri 'Sermaye Hesabı' içerisinde izlenir.

Finansal hesaplar sadece finansal varlık ve yükümlülükleri, cari işlemler ise mal/hizmet akışlarını ve gelir transferlerini kapsar.

Key Concept

Sermaye Hesabı (Üretilmeyen Finansal Olmayan Varlıklar)

Practice More

Borç affı (

debt

forgiveness

) ve yatırım yardımlarının da Sermaye Hesabı'nın diğer önemli alt kalemi olan Sermaye Transferleri'nde izlendiğini unutmayınız.

Estimated Time:1m 15s

Question 3Question →

Ödemeler bilançosu analizinde yer alan denge kavramlarından 'Likitide Dengesi' (Liquidity Balance), 'Temel Denge' (Basic Balance) rakamlarına aşağıdaki kalemlerden hangisinin ilave edilmesiyle hesaplanır?

Özel kesim kısa vadeli sermaye hareketleri

Resmi rezervlerdeki net değişim

Net hata ve noksan kalemi

Doğrudan yabancı sermaye yatırımları

Uzun vadeli portföy yatırımları

Show answer & explanation

Answer: Özel kesim kısa vadeli sermaye hareketleri

Answer

Likitide Dengesi, Temel Denge rakamlarına özel kesim kısa vadeli sermaye hareketlerinin dahil edilmesiyle hesaplanmaktadır.

Likitide Dengesi, ekonominin kısa vadeli dış ödeme gücünü analiz ederken Temel Denge'ye (Cari İşlemler + Uzun Vadeli Sermaye) ek olarak özel kesimin gerçekleştirdiği kısa vadeli sermaye hareketlerini de hesaba katar. Bu nedenle doğru cevap özel kesim kısa vadeli sermaye hareketleridir.

Step-by-Step Solution

Temel Denge'nin (Basic Balance) kapsamını belirleme

Temel Denge = Cari İşlemler Dengesi + Uzun Vadeli Sermaye Hareketleri (Doğrudan Yatırımlar ve Uzun Vadeli Portföy Yatırımları).

Bu denge, ekonomideki yapısal ve uzun vadeli dış dengeyi analiz etmek için kullanılır.

Likitide Dengesi'nin (Liquidity Balance) kapsamını belirleme

Likitide Dengesi = Temel Denge + Özel Kesim Kısa Vadeli Sermaye Hareketleri.

Bu denge, ülkenin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılama ve dış ödeme gücündeki likidite durumunu ölçmeyi amaçlar.

İki denge kavramı arasındaki farkı tespit etme

Likitide Dengesi - Temel Denge = Özel Kesim Kısa Vadeli Sermaye Hareketleri.

Likitide dengesi, temel dengeden farklı olarak kısa vadeli özel sermaye akımlarını da otonom işlem olarak kabul eder.

Key Concept

Ödemeler Bilançosu Denge Hiyerarşisi

Hints

Temel Denge, sadece uzun vadeli sermaye hareketlerini ve cari işlemleri kapsar.

Likitide Dengesi'nin adı, ekonomideki 'likit' yani kısa sürede el değiştiren sermayeyi de içermesinden gelir.

Temel Denge'ye özel kesimin vadesi bir yıldan kısa olan sermaye hareketlerini eklerseniz Likitide Dengesi'ne ulaşırsınız.

Practice More

Resmi Rezervler Dengesi ile Likitide Dengesi arasındaki farkı oluşturan kalemleri (Net Hata ve Noksan gibi) inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 0s

Question 4Question →

Ödemeler dengesi bilançosunun alt hesaplarından biri olan 'Finans Hesabı' ve bu hesapta yer alan kalemlerin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Doğrudan yatırımlar kalemi, yatırımcının başka bir ekonomideki işletmenin yönetiminde söz sahibi olmasını sağlayan (%10 ve üzeri hisse) sermaye hareketlerini kapsar.

Portföy yatırımları kalemi; yönetimde söz sahibi olma amacı gütmeyen hisse senedi, tahvil ve bono gibi menkul değerlere yapılan yatırımları içerir.

Finans hesabında yer alan kayıt kuralına göre; varlıklardaki artışlar (sermaye çıkışı) 'Borç' (-), yükümlülüklerdeki artışlar (sermaye girişi) ise 'Alacak' (+) hanesine kaydedilir.

Diğer yatırımlar kalemi; doğrudan veya portföy yatırımı sınıfına girmeyen ticari krediler, krediler ve mevduat değişimleri gibi işlemleri kapsar.

Uluslararası turizm, taşımacılık ve sigortacılık gibi hizmet ticaretinden elde edilen gelirler, finans hesabının 'diğer yatırımlar' alt kalemi içerisinde raporlanır.

Show answer & explanation

Answer: Uluslararası turizm, taşımacılık ve sigortacılık gibi hizmet ticaretinden elde edilen gelirler, finans hesabının 'diğer yatırımlar' alt kalemi içerisinde raporlanır.

Answer

Uluslararası turizm, taşımacılık ve sigortacılık gibi hizmet ticaretinden elde edilen gelirlerin finans hesabında raporlandığı ifadesi yanlıştır; bu işlemler Cari İşlemler Hesabı içerisinde yer alır.

Doğru yanıt olan 'Uluslararası turizm, taşımacılık ve sigortacılık...' ifadesi yanlıştır çünkü bu kalemler 'Finans Hesabı'na değil, 'Cari İşlemler Hesabı' bünyesindeki 'Hizmetler Dengesi'ne aittir. Finans hesabı sadece finansal varlık ve yükümlülüklerdeki değişimleri (sermaye hareketlerini) izler.

Step-by-Step Solution

Finans Hesabının kapsamını gözden geçir.

Finans hesabı; doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, diğer yatırımlar ve rezerv varlıklar gibi finansal varlık ve yükümlülük değişimlerini kapsar.

Hesapların doğru sınıflandırılması ödemeler dengesi analizinin temelidir.

Cari İşlemler Hesabı ile Finans Hesabı arasındaki farkı belirle.

Mal ve hizmet ticareti (ihracat-ithalat) Cari İşlemler Hesabı'na; bu işlemlerin finansmanı veya yatırım amaçlı sermaye hareketleri ise Finans Hesabı'na kaydedilir.

Hizmet gelirlerinin hangi hesapta yer aldığını saptamak yanlışı bulmayı sağlar.

Finans Hesabı kayıt kurallarını kontrol et.

Sermaye girişi (yükümlülük artışı) = Alacak (+), Sermaye çıkışı (varlık artışı) = Borç (-).

Soruda geçen kayıt kuralı bilgisinin doğruluğunu teyit etmek için gereklidir.

Key Concept

Finans Hesabı Sınıflandırması

Practice More

Cari işlemler hesabı ile finans hesabı arasındaki denkleştirici ilişkiyi anlamak için 'Net Hata ve Noksan' kaleminin işlevini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 5Question →

Temel makroekonomik özdeşlikler uyarınca bir ekonomide iç denge ile dış denge arasındaki ilişki analiz edilmektedir. Bir ekonomide özel kesim tasarruflarının yurt içi yatırımlardan daha az olduğu ( $S < I$ ) varsayıldığında, bu ekonominin cari işlemler hesabı fazlası verebilmesi için kamu maliyesine ilişkin aşağıdaki durumlardan hangisinin gerçekleşmesi zorunludur?

Bütçe açığının özel kesim tasarruf-yatırım farkına eşit olması

Bütçe fazlası verilmesi ve bu fazlanın özel kesim tasarruf-yatırım açığından büyük olması

Bütçe dengesinin sağlanmış olması

Toplam kamu harcamalarının, özel kesim tasarruflarına eşit olması

Bütçe dengesinde sağlanan fazlanın, özel kesim tasarruf-yatırım açığından küçük olması

Show answer & explanation

Answer: Bütçe fazlası verilmesi ve bu fazlanın özel kesim tasarruf-yatırım açığından büyük olması

Answer

Ekonominin cari işlemler fazlası verebilmesi için bütçe fazlası verilmeli ve bu fazlanın miktarı özel kesimdeki tasarruf-yatırım açığından daha büyük olmalıdır.

Makroekonomik özdeşliğe göre

CA = (S - I) + (T - G)

'dir. Eğer özel kesim tasarruf-yatırım dengesi negatif ise (

S - I < 0

), cari işlemler dengesinin (

CA

) pozitif olabilmesi için bütçe dengesinin (

T - G

) mutlaka pozitif (fazla) olması ve bu fazlanın miktarsal olarak özel kesimdeki açığı kapatıp aşması gerekmektedir.

Step-by-Step Solution

Temel makroekonomik özdeşlik formülünü belirle.

(S - I) + (T - G) = X - M

Özel kesim dengesi ile kamu dengesinin toplamı, dış dengeye (cari işlemler dengesine) eşittir.

Soruda verilen kısıtları denkleme uygula.

S < I \Rightarrow (S - I) < 0

(Negatif değer)

Özel kesim tasarruflarının yatırımlardan az olması, bu kesimin açık verdiği anlamına gelir.

Hedeflenen durumu (

X - M > 0

) sağlamak için gereken şartı analiz et.

(Negatif Değer) + (T - G) > 0 \Rightarrow (T - G) > |S - I|

Cari işlemlerin pozitif (fazla) olması için kamu dengesinin (

T - G

) pozitif olması ve mutlak değerce özel kesim açığını aşması şarttır.

Key Concept

Temel Makroekonomik Özdeşlik ve İç-Dış Denge İlişkisi

Hints

Cari işlemler dengesi, ulusal tasarruflar ile yurt içi yatırımlar arasındaki farka eşittir.

Ulusal tasarrufları özel kesim tasarrufları (

S

) ve kamu tasarrufları (

T - G

) olarak ikiye ayırarak denklemi kurun.

S < I

durumunda ulusal tasarrufların (

S + T - G

) yatırımlardan (

I

) büyük olması için

T - G

teriminin ne olması gerektiğini düşünün.

Practice More

İkiz açık hipotezini ve bütçe dengesindeki bir bozulmanın cari denge üzerindeki etkilerini inceleyen soruları çözebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 6Question →

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ile otonom ve denkleştirici (kompansatör) işlemler arasındaki ilişki dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Otonom işlemler, bilançonun diğer kalemlerinde ortaya çıkan sonuçlardan bağımsız olarak ekonomik saiklerle yapılırken; denkleştirici işlemler, otonom işlemlerin toplamı sonucu oluşan dengesizliği gidermeye yönelik 'çizgi altı' işlemlerdir.

Bir ülkenin yerleşik bankalarının yurt dışına kredi açması sonucu oluşan sermaye çıkışı, ödemeler bilançosunun finans hesabına alacak (+) kaydı olarak işlenir.

Ödemeler bilançosundaki tüm kalemlerin toplamı muhasebe gereği her zaman sıfıra eşit olduğundan, otonom ve denkleştirici işlemler arasında analitik bir ayrım yapılması mümkün değildir.

Cari işlemler hesabındaki herhangi bir açık, her durumda resmi rezervlerin otonom bir şekilde artırılması yoluyla finanse edilmek zorundadır.

Yurt dışından gelen karşılıksız transferler (hibeler), döviz girişi sağladığı için sadece finans hesabının alacak (+) sütununa kaydedilir.

Show answer & explanation

Answer: Otonom işlemler, bilançonun diğer kalemlerinde ortaya çıkan sonuçlardan bağımsız olarak ekonomik saiklerle yapılırken; denkleştirici işlemler, otonom işlemlerin toplamı sonucu oluşan dengesizliği gidermeye yönelik 'çizgi altı' işlemlerdir.

Answer

Otonom işlemler piyasa saikleriyle yapılırken, denkleştirici işlemler bu işlemlerin sonucunda oluşan farkı kapatan 'çizgi altı' işlemlerdir.

Doğru ifade, otonom işlemlerin diğer kalemlerden bağımsız ekonomik amaçlarla yapıldığını, denkleştirici işlemlerin ise bu süreç sonunda ortaya çıkan net farkı (açık veya fazla) dengelemek için 'çizgi altı' (below the line) kalem olarak kullanıldığını belirtir. Bu, ödemeler dengesi analizinin temelini oluşturur.

Step-by-Step Solution

Otonom işlem kavramını analiz etme

Otonom işlemlerin (cari işlemler, sermaye hesabı ve rezerv dışı finansal işlemler) kâr, fayda gibi ekonomik nedenlerle yapıldığı belirlenir.

Bu işlemler 'çizgi üstü' olarak adlandırılır ve bilançonun dengesini belirleyen asıl unsurlardır.

Denkleştirici (kompansatör) işlem kavramını analiz etme

Resmi rezervlerin otonom işlemlerden kaynaklanan açığı/fazlayı kapatmak için kullanıldığı belirlenir.

Bu işlemler 'çizgi altı' kabul edilir ve muhasebe dengesini sağlamak için zorunlu olarak devreye girer.

Çift kayıt sistemine göre borç/alacak mantığını doğrulama

Döviz kazandırıcı işlemler (+), döviz kaybettirici işlemler (-) olarak kaydedilir.

Sermaye çıkışı (dışarıya kredi açma gibi) döviz kaybı olduğu için borç (-) kaydı gerektirir.

Key Concept

Ödemeler Bilançosunda Analitik Denge: Otonom ve Denkleştirici İşlemler

Practice More

Resmi rezervler hesabındaki değişimlerin 'açık' veya 'fazla' kavramlarıyla olan sayısal ilişkisini test eden sorulara göz atabilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 7Question →

Ödemeler dengesi istatistiklerinin Altıncı El Kitabı ( $BPM6$ ) standartları çerçevesinde; marka, logo, ticari isimler gibi pazarlama varlıklarını (üretilmemiş finansal olmayan varlıklar) içeren mülkiyet değişimleri aşağıdaki hesaplardan hangisine kaydedilir?

Sermaye Hesabı

Cari İşlemler Hesabı - Hizmetler

Finans Hesabı - Doğrudan Yatırımlar

Cari İşlemler Hesabı - Birincil Gelir

Finans Hesabı - Portföy Yatırımları

Show answer & explanation

Answer: Sermaye Hesabı

Answer

Pazarlama varlıkları gibi üretilmemiş finansal olmayan varlıkların mülkiyet devri Sermaye Hesabı kalemine kaydedilir.

Ödemeler dengesinin Sermaye Hesabı (

Capital

Account

), sermaye transferlerini ve üretilmemiş finansal olmayan varlıkların (marka, logo, ticari isimler, elçilik arazileri vb.) edinimi ile elden çıkarılmasını kapsar. Bu nedenle pazarlama varlıklarının mülkiyet değişimi bu kaleme kaydedilir.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini analiz etmek.

Marka ve logo gibi varlıklar 'üretilmemiş finansal olmayan varlıklar' (non-produced non-financial assets) olarak tanımlanır.

Bu varlıklar fiziksel değildir ancak finansal bir araç da değildir ve üretim süreci sonunda ortaya çıkmamış, yasal haklar yoluyla oluşmuştur.

BPM6

standartlarındaki sınıflandırmayı uygulamak.

Üretilmemiş finansal olmayan varlıkların satışı veya alımı Sermaye Hesabı (Capital Account) içerisinde yer alır.

Cari İşlemler Hesabı mal ve hizmet akışlarını, Finans Hesabı ise finansal varlık/yükümlülük akışlarını kaydettiği için bu tür varlık devirleri Sermaye Hesabı'na ayrılmıştır.

Doğru hesabı belirlemek.

Sermaye Hesabı

Tanım gereği pazarlama varlıklarının mülkiyet devri bu hesapta izlenir.

Key Concept

Sermaye Hesabı Kapsamı

Hints

Ödemeler dengesinde 'Sermaye Hesabı' ile 'Finans Hesabı' farklı kalemlerdir; gayrimaddi duran varlıkların mülkiyet devrine odaklanın.

Marka ve logo gibi varlıklar, üretim süreci dışında yasal olarak oluşan 'üretilmemiş finansal olmayan varlıklar' sınıfındadır.

Practice More

Sermaye transferleri (borç affı vb.) ile finansal hesap arasındaki farkları inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 8Question →

Ödemeler bilançosu analizinde; cari işlemler, sermaye ve finans hesaplarındaki otonom işlemlerin toplamı sonucunda oluşan "Resmi Rezervler Dengesi" bir açık verdiğinde, bu açığı kapatmak amacıyla gerçekleştirilen ve "denkleştirici işlem" (accommodating transaction) niteliği taşıyan kalem aşağıdakilerden hangisidir?

Doğrudan yabancı sermaye yatırımları

Portföy yatırımları

Resmi rezerv değişimleri

İkincil gelir hesabı transferleri

Özel sektörün kısa vadeli sermaye hareketleri

Show answer & explanation

Answer: Resmi rezerv değişimleri

Answer

Resmi rezervlerdeki değişimler, ödemeler bilançosundaki otonom işlemlerden kaynaklanan dengesizlikleri gidermek amacıyla yapılan denkleştirici işlemleri temsil eder.

Resmi rezerv değişimleri, otonom işlemlerin (mal, hizmet, gelir ve sermaye hareketleri) sonucunda ortaya çıkan net bakiyeyi (açık veya fazlayı) muhasebe anlamında dengelemek için kullanılan kalemdir. Ödemeler bilançosu her zaman muhasebesel olarak dengede olsa da, ekonomik anlamda denge otonom işlemlerin toplamına bakılarak analiz edilir. Bu toplamın sıfırdan farklı olması durumunda resmi rezervlerde meydana gelen değişim, 'denkleştirici işlem' olarak tanımlanır.

Step-by-Step Solution

Otonom ve denkleştirici işlem ayrımının yapılması

Otonom işlemler ekonomik birimlerin kâr veya ihtiyaç amacıyla kendi iradeleriyle yaptığı işlemlerdir; denkleştirici işlemler ise bilançodaki açık veya fazlayı kapatmak için yapılan işlemlerdir.

Denge kavramlarını analiz etmek için işlemlerin gerçekleştirilme amacını belirlemek gerekir.

Resmi Rezervler Dengesi'nin niteliğinin belirlenmesi

Resmi Rezervler Dengesi, tüm otonom işlemlerin net toplamıdır. Bu dengenin sıfırdan farklı olması (açık veya fazla), resmi makamların müdahalesini gerektirir.

Bu denge kavramı, ülkenin uluslararası ödeme gücü üzerindeki baskıyı ölçer.

Açığın nasıl finanse edildiğinin saptanması

Bir dış açık durumunda merkez bankasının döviz rezervlerini kullanması veya dışarıdan denkleştirici kredi sağlaması denkleştirici işlemdir.

Resmi rezervlerdeki değişimler, otonom işlemlerin yarattığı boşluğu dolduran ana kalemdir.

Key Concept

Ödemeler Bilançosu Denge Türleri ve Denkleştirici İşlemler

Practice More

Temel Denge ve Likidite Dengesi kavramlarının hangi otonom kalemleri kapsadığını tekrar ederek BoP yapısını pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 9Question →

Ödemeler dengesi bilançosunun "Finans Hesabı" kapsamında yer alan; yerleşik olmayan bir yatırımcının, Türkiye'deki bir şirketin hisse senetlerini veya hazine bonolarını yönetimde doğrudan kontrol sağlama amacı gütmeden (genellikle $\%10$ barajının altında bir payla) satın alması işlemi aşağıdaki kalemlerden hangisi altında izlenir?

Doğrudan Yatırımlar

Portföy Yatırımları

Diğer Yatırımlar

Finansal Türevler

Sermaye Hesabı

Show answer & explanation

Answer: Portföy Yatırımları

Answer

Hisse senedi veya tahvil gibi menkul kıymetlerin yönetim kontrolü amacı gütmeden satın alınması Portföy Yatırımları kaleminde izlenir.

Portföy yatırımları; yerleşiklerin yerleşik olmayanlarca ihraç edilen hisse senedi, tahvil ve bono gibi menkul kıymetleri, yönetimde kontrol sağlama amacı gütmeksizin satın almalarını ifade eder. Soruda belirtilen yönetimde söz sahibi olmama ve menkul kıymet alımı bu tanıma tam uymaktadır.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini analiz edin.

Yerleşik olmayan birinin menkul kıymet (hisse senedi, bono) alımı söz konusudur.

Bu veriler bizi Ödemeler Dengesi içindeki Finans Hesabı'na yönlendirir.

Yatırımın amacını ve kontrol düzeyini belirleyin.

Yönetimde söz hakkı/kontrol amacı yoktur (

\%10

payın altındadır).

Yönetim kontrolü olmaması, doğrudan yatırım ile portföy yatırımı arasındaki temel farktır.

BPM6 standartlarına göre uygun alt kalemi seçin.

İşlem "Portföy Yatırımları" olarak sınıflandırılır.

Portföy yatırımları, özkaynak (hisse senedi) ve borçlanma (tahvil, bono) senetlerinden oluşan finansal araçları kapsar.

Key Concept

Portföy Yatırımı vs. Doğrudan Yatırım Ayrımı

Hints

Yatırımcının yönetimde söz sahibi olup olmadığına dikkat edin.

Hisse senedi ve tahvil alımları, kontrol amacı yoksa menkul kıymet yatırımı olarak da bilinir.

Practice More

Doğrudan yatırımların neden 'sıcak para' olarak nitelendirilmediğini düşünerek portföy yatırımları ile likidite farkını karşılaştırın.

Estimated Time:45s

Question 10Question →

Ödemeler dengesi istatistiklerinin tutulmasında kullanılan güncel uluslararası standartlara ( $BPM6$ ) göre; Türkiye'de yerleşik bir sermaye grubunun yurt dışında kurduğu bir fabrikanın elde ettiği kârları dönem sonunda Türkiye'ye transfer etmesi işlemi, ödemeler dengesi bilançosunun aşağıdaki kalemlerinden hangisine alacak ( $+$ ) olarak kaydedilir?

Mal Dengesi

Hizmetler Dengesi

Birincil Gelir Dengesi

İkincil Gelir Dengesi

Finans Hesabı

Show answer & explanation

Answer: Birincil Gelir Dengesi

Answer

Kâr payı transferleri, üretim faktörlerinden sermayenin kullanımı karşılığı elde edilen bir gelir olduğu için Birincil Gelir Dengesi kalemine kaydedilir.

Cari İşlemler Hesabı'nın bir alt kalemi olan Birincil Gelir Dengesi, yerleşik bir birimin yerleşik olmayan bir birime üretim sürecine yaptığı katkı (çalışan ücretleri) veya finansal varlık ve doğal kaynak sağlaması (yatırım geliri) karşılığında ödenen tutarları kapsar. Kâr payı transferleri 'Yatırım Geliri' kapsamında değerlendirildiği için doğru cevap Birincil Gelir Dengesi'dir.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini belirle

Yurt dışındaki bir yatırımdan elde edilen kâr payının transferi

İşlemin mal ticareti mi, hizmet sunumu mu yoksa bir gelir akışı mı olduğunu anlamak için gereklidir.

Hesap sınıflandırmasını yap

Üretim faktörlerinin (sermaye) yurt dışında kullanılması sonucu doğan gelir akışı

BPM6

standartlarına göre faktör gelirleri cari işlemler içerisinde 'Birincil Gelir' olarak tanımlanır.

Kayıt yönünü belirle

Ülkeye döviz girişi olduğu için alacak (

+

) kaydı

Yerleşiklerin yurt dışından elde ettikleri gelirler ödemeler dengesinin alacak tarafına yazılır.

Key Concept

Birincil Gelir Dengesi (Primary Income Balance)

Hints

Cari işlemler hesabının hangi alt kaleminin üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) getirilerini kaydettiğini hatırlayın.

Yatırımın kendisi ile o yatırımdan elde edilen 'kâr' veya 'faiz' gelirinin farklı hesaplara kaydedildiğine dikkat edin.

Practice More

Finans Hesabı ile Birincil Gelir Dengesi arasındaki farkı pekiştirmek için portföy yatırımlarından elde edilen faiz gelirlerinin nereye kaydedildiğini araştırın.

Estimated Time:1m 15s

Question 11Question →

Açık bir ekonomide makroekonomik dengeler analiz edilirken kullanılan temel özdeşlikler çerçevesinde aşağıdaki veriler elde edilmiştir:

- Özel kesim tasarrufları ( $S$ ): $600$ milyar TL
- Özel kesim yatırım harcamaları ( $I$ ): $500$ milyar TL
- Cari işlemler dengesi ( $X - M$ ): $40$ milyar TL

Buna göre, temel makroekonomik özdeşlik dikkate alındığında bu ekonomideki bütçe dengesi ( $T - G$ ) kaç milyar TL'dir?

-60

-140

140

-100

Show answer & explanation

Answer: -60

Answer

Temel makroekonomik özdeşlikten hareketle bu ekonomideki bütçe dengesi -60 milyar TL olarak hesaplanmıştır.

Temel makroekonomik özdeşliğe göre bir ekonomideki toplam sızıntılar (

S + T + M

) toplam enjeksiyonlara (

I + G + X

) eşittir. Bu ifade düzenlendiğinde

(S - I) + (T - G) = X - M

formülüne ulaşılır. Verilen değerlere göre özel kesim dengesi

600 - 500 = 100

milyar TL fazladır. Cari işlemler dengesi

40

milyar TL fazla verdiğine göre,

100 + (T - G) = 40

eşitliğinden

(T - G) = -60

milyar TL bulunur. Bu negatif değer, bütçe açığını temsil etmektedir.

Step-by-Step Solution

Açık bir ekonomide iç ve dış denge arasındaki ilişkiyi kuran temel makroekonomik özdeşliği belirle.

(S - I) + (T - G) = X - M

Bu denklem, özel kesim tasarruf-yatırım farkı ile kamu kesimi bütçe dengesinin toplamının, cari işlemler dengesine eşit olduğunu ifade eder.

Verilen değerleri özdeşlikteki yerlerine yerleştirerek özel kesim dengesini hesapla.

(600 - 500) + (T - G) = 40 \Rightarrow 100 + (T - G) = 40

Özel kesimin 100 milyar TL tutarında bir tasarruf fazlası (

S > I

) verdiği görülmektedir.

Bütçe dengesi (

T - G

) değişkenini bulmak için denklemi çöz.

(T - G) = 40 - 100 = -60

Özel kesim tasarruf fazlası, bütçe açığı tarafından emilerek dış dengeye (cari fazlaya) yansımaktadır.

Key Concept

Makroekonomik Özdeşlikler ve İkiz Açık Kavramı

Hints

Önce özel kesimdeki tasarruf-yatırım farkını (

S - I

) hesaplayarak bu kaynağın fazlalık mı yoksa eksiklik mi yarattığını belirleyin.

Practice More

Eğer ekonomide bütçe dengede olsaydı (

T=G

), mevcut özel kesim tasarruf fazlasının cari dengeyi nasıl etkileyeceğini düşünün.

Estimated Time:50s

Question 12Question →

Ödemeler dengesi bilançosunun denkleştirici (finanse edici) kalemlerinden biri olan "Resmi Rezervler Hesabı"nın işleyişi, kayıt yöntemi ve bileşenleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Ödemeler bilançosunun otonom kalemlerinde toplamda bir açık oluşması durumunda, bu açığın kapatılması amacıyla resmi döviz rezervlerinde gidilen bir azalış bilançoya alacak (+) kaydı olarak yansıtılır.

Ticari bankaların Merkez Bankası nezdinde tutmak zorunda oldukları döviz yükümlülükleri ve karşılıkları, ödemeler bilançosunun Resmi Rezervler Hesabı içerisinde doğrudan bir varlık artışı olarak raporlanır.

Ülkenin resmi altın rezervlerinde bir artış meydana gelmesi, ödemeler dengesini iyileştiren bir işlem olarak kabul edildiğinden Resmi Rezervler Hesabı'na alacak (+) kaydı yapılır.

Özel Çekme Hakları (SDR), sadece özel sektör finans kuruluşları arasındaki işlemlerde kullanılan ve ulusal merkez bankalarının resmi rezervlerine dahil edilmeyen bir ödeme aracıdır.

Resmi Rezervler Hesabı, ekonomik birimlerin kâr elde etme motivasyonuyla gerçekleştirdikleri otonom işlemlerden oluşur ve bu nedenle bilançonun dengeye gelmesinde pasif bir rol oynar.

Show answer & explanation

Answer: Ödemeler bilançosunun otonom kalemlerinde toplamda bir açık oluşması durumunda, bu açığın kapatılması amacıyla resmi döviz rezervlerinde gidilen bir azalış bilançoya alacak (+) kaydı olarak yansıtılır.

Answer

Ödemeler bilançosunun otonom kalemlerinde bir açık oluştuğunda, bu açığın finansmanı için resmi rezervlerde meydana gelen azalış alacak (+) olarak kaydedilir.

Doğru yanıt olan ifadede belirtildiği üzere; otonom işlemler toplamında bir açık (döviz ihtiyacı) varsa, bu açık Merkez Bankası'nın rezervlerini kullanması (azaltması) yoluyla kapatılır. Rezervlerdeki azalış, bilançoda alacak (+) sütununa kaydedilen bir işlemdir.

Step-by-Step Solution

Hesabın niteliğini belirle.

Resmi Rezervler Hesabı, denkleştirici (finanse edici) bir hesaptır.

Otonom işlemler (Cari İşlemler + Finans Hesabı + Net Hata Noksan) toplamındaki farkı sıfırlamak için kullanılır.

Kayıt yöntemini analiz et.

Rezerv artışı = Borç (-), Rezerv azalışı = Alacak (+).

Çift kayıt muhasebe sistemine göre, bir varlığın edinilmesi (rezerv artışı) sermaye çıkışı gibi işlem görür; varlığın elden çıkarılması (rezerv azalışı) ise sermaye girişi gibi işlem görür.

Otonom açık durumunu değerlendir.

Otonom kalemler toplamı

< 0

(açık) ise, rezervler kullanılır (azalır).

Açığın finanse edilmesi için Merkez Bankası rezervlerini piyasaya sürer, bu da alacak (+) kaydı doğurur.

Key Concept

Ödemeler Bilançosu Kayıt Esasları ve Denkleştirici İşlemler

Estimated Time:2m 0s

Question 13Question →

Ödemeler dengesi bilançosunda; doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve diğer yatırımlar (ticari krediler, mevduatlar vb.) gibi finansal varlık ve yükümlülük değişimlerinin izlendiği temel hesap aşağıdakilerden hangisidir?

Cari İşlemler Hesabı

Sermaye Hesabı

Finans Hesabı

Net Hata ve Noksan

Dış Ticaret Hesabı

Show answer & explanation

Answer: Finans Hesabı

Answer

Ödemeler dengesinde finansal varlık ve yükümlülük değişimlerinin kaydedildiği hesap Finans Hesabı'dır.

Finans Hesabı, bir ekonomideki yerleşiklerin yerleşik olmayanlarla giriştikleri finansal varlık ve yükümlülük değişimlerini (doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, türev araçlar, diğer yatırımlar ve rezerv varlıklar) kapsayan ana hesaptır.

Step-by-Step Solution

Ödemeler dengesinin ana hesaplarını tanımla.

Ödemeler dengesi; Cari İşlemler, Sermaye Hesabı ve Finans Hesabı olmak üzere üç ana bölümden oluşur.

Soruda sorulan kalemin hangi ana kategoriye girdiğini belirlemek için yapısal ayrımı bilmek gerekir.

Yatırım türlerini analiz et.

Doğrudan yatırımlar (şirket kurma/alma), portföy yatırımları (hisse senedi/tahvil alımı) ve diğer yatırımlar (krediler) finansal nitelikli işlemlerdir.

Bu işlemler mal veya hizmet değişimi değil, mülkiyet ve finansal hak değişimi içerir.

BPM6 (Ödemeler Dengesi El Kitabı 6) standartlarına göre eşleştirme yap.

Finansal varlık ve yükümlülüklerdeki değişimlerin izlendiği yer 'Finans Hesabı' olarak adlandırılır.

Uluslararası standartlar bu kalemlerin Finans Hesabı altında toplanmasını öngörür.

Key Concept

Ödemeler Dengesi - Finans Hesabı Bileşenleri

Hints

Soruda geçen 'doğrudan yatırım' ve 'portföy yatırımı' kavramlarının hangi ana başlık altında toplandığını düşünün.

Mal ve hizmet dışındaki finansal kaynak giriş ve çıkışları hangi hesapta gösterilir?

Yatırım fonları, hisse senedi alımları ve dış krediler gibi finansal araçların kaydedildiği hesabı seçin.

Practice More

Cari İşlemler Hesabı ile Finans Hesabı arasındaki ilişkiyi anlamak için 'Ödemeler Dengesi Kimliği' konusuna bakabilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 14Question →

Ödemeler bilançosunun denkleştirici kalemlerinden biri olan Resmi Rezervler Hesabı, bir ülkenin para otoritesinin (merkez bankası) dış ödeme dengesizliklerini gidermek ve döviz piyasasına müdahale etmek amacıyla kullanıma hazır tuttuğu varlıkları izler.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir ülkenin resmi rezerv varlıkları arasında yer almaz?

Parasal altın

Konvertibl döviz rezervleri

Özel Çekme Hakları (SDR)

IMF rezerv pozisyonu

Yerleşik ticari bankaların yurt dışı bankalardaki döviz mevduatları

Show answer & explanation

Answer: Yerleşik ticari bankaların yurt dışı bankalardaki döviz mevduatları

Answer

Yerleşik ticari bankaların yurt dışı bankalardaki döviz mevduatları resmi rezerv varlıkları arasında yer almaz.

Resmi rezervler hesabı, sadece merkez bankası gibi para otoritelerinin tasarrufu altında olan varlıkları kapsar. Yerleşik ticari bankaların yurt dışındaki muhabir bankalarda tuttuğu mevduatlar, bankaların kendi ticari faaliyetleri ve likidite yönetimleri için kullandıkları özel varlıklar olduğundan, ödemeler bilançosunun Finans Hesabı içerisindeki 'Diğer Yatırımlar' kaleminde gösterilir.

Step-by-Step Solution

Resmi rezervlerin tanımını ve kontrol otoritesini belirlemek

Resmi rezervler, yalnızca para otoritesinin (genellikle Merkez Bankası) doğrudan kontrolünde olan ve dış dengeyi sağlamak için kullanılan varlıklardır.

Varlığın 'resmi' sayılabilmesi için kamu otoritesine ait olması gerekir.

Uluslararası standartlara (BPM6) göre rezerv kalemlerini listelemek

Bileşenler: Parasal Altın, Özel Çekme Hakları (SDR), IMF Rezerv Pozisyonu ve Döviz Varlıkları.

Bu kalemler likiditesi yüksek ve uluslararası kabul görmüş varlıklardır.

Özel sektör varlıkları ile resmi varlıkları birbirinden ayırmak

Ticari bankaların yurt dışındaki mevduatları 'özel' varlıklardır ve Finans Hesabı altında kaydedilir.

Bu varlıklar merkez bankasının doğrudan müdahale aracı değildir.

Key Concept

Resmi Rezerv Varlıkları ve Kurumsal Sektör Ayrımı

Hints

Bir varlığın 'resmi rezerv' olması için merkez bankasının kontrolünde olması gerekir.

Practice More

Resmi rezervlerdeki bir artışın ödemeler bilançosunda (+) mı yoksa (-) mi olarak kaydedildiğini inceleyiniz.

Alternative Method

Varlığın sahibine odaklanın: Eğer varlık özel bir bankaya veya şahsa aitse 'Resmi Rezervler Hesabı'na dahil edilemez.

Estimated Time:45s

Question 15Question →

Ödemeler dengesi bilançosunda; ekonomik birimlerin kâr elde etme veya fayda sağlama gibi amaçlarla, bilançonun genel durumundan bağımsız olarak gerçekleştirdikleri işlemler sonucunda ortaya çıkan dengesizliği ( $0$ 'dan farklı bakiyeyi) kapatmak amacıyla otoritelerce gerçekleştirilen işlemlere ne ad verilir?

Otonom işlemler

Denkleştirici işlemler

Net hata ve noksan

Cari işlemler

Sermaye hareketleri

Show answer & explanation

Answer: Denkleştirici işlemler

Answer

Ödemeler bilançosundaki otonom işlemlerden kaynaklanan farkı kapatmak amacıyla yapılan işlemlere denkleştirici (veya ikametgah) işlemler adı verilir.

Denkleştirici işlemler, ödemeler bilançosunda otonom işlemlerin (ihracat, ithalat, yatırımlar vb.) toplamı sonucunda oluşan açık veya fazlayı muhasebe açısından dengelemek için kullanılan, genellikle merkez bankalarının resmi rezervlerindeki değişimlerle gerçekleştirilen işlemlerdir.

Step-by-Step Solution

Otonom işlemlerin mahiyetini belirle

Otonom işlemler, ihracat, ithalat veya doğrudan yatırımlar gibi kâr amacı güden, bilançonun açık veya fazla vermesinden bağımsız yapılan işlemlerdir.

Dengesizliğin kaynağını anlamak için önce otonom hareketleri tanımlamak gerekir.

Dengesizlik durumunu analiz et

Eğer otonom alacaklar ile otonom borçlar birbirine eşit değilse ödemeler bilançosu açık veya fazla verir.

Dengenin bozulduğu nokta burasıdır.

Dengeleyici mekanizmayı seç

Ortaya çıkan bu bakiyeyi sıfırlamak için resmi rezervlerin kullanılması gibi işlemler 'denkleştirici' niteliktedir.

Muhasebe gereği bilançonun toplamı her zaman sıfır olmalıdır, bu dengeyi sağlayan son adım denkleştirici işlemlerdir.

Key Concept

Otonom ve Denkleştirici İşlemler Ayrımı

Hints

Soruda bahsedilen işlemlerin amacı 'bilanço dengesizliğini kapatmak' yani telafi etmektir.

Bu işlemler ekonomik bir güdüyle (kâr gibi) değil, muhasebe denkliğini sağlamak amacıyla otoritelerce yapılır.

Practice More

Resmi Rezervler Hesabı'ndaki bir artışın veya azalışın bilançodaki açık/fazla durumuyla ilişkisini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 16Question →

Ödemeler dengesi istatistiklerinin Altıncı El Kitabı ( $BPM6$ ) standartlarına göre, "Sermaye Hesabı" ( $Capital$ $Account$ ) kalemi oldukça spesifik işlemlerle sınırlandırılmıştır. Bu hesap, sermaye transferleri ile üretilmeyen finansal olmayan varlıkların edinimi ve elinden çıkarılmasını kapsamaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi ödemeler dengesi bilançosunda doğrudan "Sermaye Hesabı" içerisinde kaydedilmesi gereken bir işlemdir?

Bir Türk teknoloji firmasının, yabancı bir şirkete ait yazılımın 2 yıllık kullanım lisans hakkı bedelini ödemesi

Türkiye'de yerleşik bir spor kulübünün, yurt dışındaki bir şirketten bir markanın mülkiyet haklarını ve logosunu kalıcı olarak devralması

Yabancı bir yatırımcının, Türkiye'de yeni bir fabrika kurmak amacıyla ihtiyaç duyduğu arazinin satın alma bedelini ödemesi

Kamu kesiminin, başka bir ülkeye yönelik gerçekleştirdiği ve tüketim amaçlı kullanılan nakdi insani yardım ödemesi

Yerleşik bir holdingin, yurt dışındaki iştiraklerinden elde ettiği yıl sonu kâr payı (temettü) gelirlerini Türkiye'ye getirmesi

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'de yerleşik bir spor kulübünün, yurt dışındaki bir şirketten bir markanın mülkiyet haklarını ve logosunu kalıcı olarak devralması

Answer

Türkiye'deki bir spor kulübünün yurt dışından bir markanın mülkiyet haklarını devralması işlemi, üretilmeyen finansal olmayan bir varlığın mülkiyet değişimi olduğu için Sermaye Hesabı'na kaydedilir.

Sermaye Hesabı, ödemeler dengesinin en dar kapsamlı ana hesaplarından biridir. Bu hesapta temel olarak iki tür işlem yer alır: 1) Sermaye transferleri (borç affı, yatırım amaçlı hibeler, veraset/intikal vergileri gibi varlık transferleri) ve 2) Pazarlanan varlıklar (markalar, logolar, ticari isimler, etki alanları) ile elçilik arazisi gibi üretilmeyen finansal olmayan varlıkların mülkiyet değişimleri. Spor kulübünün marka mülkiyetini devralması bu ikinci gruba girer ve doğrudan Sermaye Hesabı'na kaydedilir.

Step-by-Step Solution

İşlemin mahiyetini analiz etme

Marka mülkiyeti, üretilmeyen finansal olmayan bir varlıktır (

Non-produced

non-financial

asset

Bu tür varlıkların (marka, logo, isim hakkı, patentin mülkiyet devri) el değiştirmesi sermaye hesabının temel konularından biridir.

Diğer hesaplarla olan ayrımı kontrol etme

İşlem bir hizmet alımı (lisans) değil, bir mülkiyet devridir.

Eğer sadece kullanım hakkı alınsaydı 'Cari İşlemler - Hizmetler' kalemi kullanılacaktı.

BPM6

standartlarına göre sınıflandırma yapma

İşlem 'Sermaye Hesabı' altındaki 'Üretilmeyen finansal olmayan varlıkların edinimi/elinden çıkarılması' başlığına uygundur.

Sermaye hesabı, sermaye transferleri (borç affı, yatırım hibeleri vb.) ve bu tür varlık mülkiyet değişimlerini kapsar.

Key Concept

Sermaye Hesabı (BPM6 Tanımı)

Practice More

Borç affı işlemlerinin sermaye hesabında alacak mı yoksa borç mu olarak kaydedildiğini ve bunun finans hesabı üzerindeki denkleştirici etkisini inceleyiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 17Question →

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ve ekonomik yerleşiklik prensipleri dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki bir iştirakinden elde ettiği nakit temettü (kâr payı) gelirini, yine yurt dışında yerleşik bir bankada bulunan döviz mevduat hesabına yatırması durumunda, bu işlemle ilgili yapılacak kayıtlar aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cari İşlemler Hesabı / Birincil Gelir Dengesi kalemi alacaklandırılır; Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar (Varlıklar) kalemi borçlandırılır.

Cari İşlemler Hesabı / İkincil Gelir Dengesi kalemi alacaklandırılır; Finans Hesabı / Portföy Yatırımları (Varlıklar) kalemi borçlandırılır.

Finans Hesabı / Doğrudan Yatırımlar (Varlıklar) kalemi alacaklandırılır; Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar (Varlıklar) kalemi borçlandırılır.

Cari İşlemler Hesabı / Birincil Gelir Dengesi kalemi borçlandırılır; Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar (Varlıklar) kalemi alacaklandırılır.

Cari İşlemler Hesabı / Birincil Gelir Dengesi kalemi alacaklandırılır; Finans Hesabı / Resmi Rezervler kalemi borçlandırılır.

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı / Birincil Gelir Dengesi kalemi alacaklandırılır; Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar (Varlıklar) kalemi borçlandırılır.

Answer

İşlem, Cari İşlemler Hesabı'nın Birincil Gelir Dengesi kalemine alacak (+), Finans Hesabı'nın Diğer Yatırımlar (Varlıklar) kalemine ise borç (-) olarak kaydedilmelidir.

Çift kayıt muhasebe sisteminde her işlem bir alacak bir de borç kaydı gerektirir. Temettü geliri, bir faktör hizmeti karşılığı elde edilen döviz kazandırıcı bir işlem olduğu için Cari İşlemler Hesabı'nın Birincil Gelir Dengesi (gelir akımı) kısmına alacak kaydedilir. Bu paranın yurt dışındaki bir bankada tutulması ise yerleşiğin dış varlıklarının (mevduat) artması anlamına gelir; varlık artışları ise Finans Hesabı'nın Diğer Yatırımlar kısmına borç olarak kaydedilir. Böylece

CA (+) + FA (-) = 0

dengesi sağlanır.

Step-by-Step Solution

İşlemin mahiyetini belirleme

Temettü (kâr payı), sermayenin kullanımından elde edilen bir gelir akımıdır.

Ödemeler dengesinde üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) sağladığı gelirler Birincil Gelir Dengesi altında izlenir.

Cari İşlemler Hesabı kaydını yapma

Alacak (+) kaydı yapılır.

Yerleşiğin dış dünyadan elde ettiği her türlü gelir, ülkeye döviz girişi potansiyeli yarattığı için alacak tarafına yazılır.

Karşıt kaydı (ödeme şekli) belirleme

Gelirin yurt dışındaki bir banka hesabına (mevduat) yatırılması, yerleşiğin dış varlıklarını artırır.

Çift kayıt esasına göre her işlem dengelenmelidir. Mevduat artışı bir 'sermaye ihracı' (capital outflow) olarak kabul edilir.

Finans Hesabı kaydını yapma

Borç (-) kaydı yapılır.

Dış finansal varlıklardaki artışlar veya dış yükümlülüklerdeki azalışlar borç kalemi olarak kaydedilir. Nakit ve mevduatlar 'Diğer Yatırımlar' başlığı altındadır.

Key Concept

Ödemeler dengesi muhasebesinde, gelir akımları Cari Hesap'ta, bu akımların sonucunda oluşan varlık/yükümlülük değişimleri ise Finans Hesabı'nda ters işaretli olarak birbirini dengeler.

Hints

Temettü (kâr payı), ödemeler dengesinde hangi ana hesap altında bir 'gelir akımı' olarak izlenir?

Yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki finansal varlıklarındaki (mevduat, hisse, tahvil vb.) her türlü artış, sermaye çıkışı (capital export) hükmündedir ve borç kaydedilir.

Birincil Gelir Dengesi döviz girişini (+) temsil ederken, bunun karşılığında oluşan mevduat artışı bir varlık edinimidir ve borç (-) olarak kaydedilerek bilanço dengelenir.

Practice More

Devalüasyon durumunda, bu yurt dışı mevduatın Türk Lirası cinsinden değerlemesinin bilançoda 'Net Hata ve Noksan' kalemini nasıl etkileyeceğini inceleyiniz.

Estimated Time:3m 0s

Question 18Question →

Bir ekonominin ödemeler dengesi bilançosunun finans hesabı kalemlerinde belirli bir dönemde aşağıdaki işlemler gerçekleşmiştir:

İşlem	Tutar (Milyon $)
Yerleşik bir firmanın, yurt dışındaki bir enerji şirketinin hisselerinin $\%15$ 'ini satın alması	$600$
Yabancı yatırımcıların yurt içinden devlet iç borçlanma senedi (DİBS) satın alması	$400$
Yerleşik bir bankanın yurt dışından aldığı kredinin anapara geri ödemesini yapması	$100$
Söz konusu dış borca ilişkin faiz ödemesinin gerçekleştirilmesi	$10$
Yerleşiklerin yurt dışı bankalardaki mevduat hesaplarını artırması	$50$
Merkez Bankası resmi rezervlerindeki azalış	$80$

Buna göre, BPM6 (Ödemeler Dengesi El Kitabı 6. Baskı) standartlarına göre ilgili dönemde Finans Hesabı dengesi kaç milyon dolardır ve bu bakiyenin ekonomik anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

+270