İşletme Büyüklüğü ve Kapasite Kavramları

Otomotiv yan sanayisinde faaliyet gösteren bir firmanın üretim müdürü, gelecek yılın planlaması için yönetim kuruluna bir rapor sunmuştur. Raporda, makinelerin teknik üretim gücünden; rutin bakım-onarım süreleri, yasal tatiller, işçi dinlenme molaları ve vardiya değişim süreleri gibi olağan duraklamalar düşülerek ulaşılabilecek en yüksek üretim hacmi hesaplanmıştır. Ancak bu hesaplamada, piyasadaki olası talep daralmaları ve hammadde tedarikinde yaşanabilecek beklenmedik krizler dikkate alınmamıştır.

Buna göre, üretim müdürünün yönetim kuruluna sunduğu raporda hesaplanan bu üretim hacmi işletmecilikte hangi kapasite türünü ifade etmektedir?

Bir organize sanayi bölgesinde faaliyet gösteren mobilya fabrikasının genel müdürü, pazar payını hızla artırmak amacıyla tesisin fiziksel olarak üretebileceği en yüksek miktara ulaşacak şekilde sürekli büyütülmesi gerektiğini savunmaktadır. İşletmenin finansal danışmanı ise bu görüşe karşı çıkarak, belirli bir üretim hacminden sonra yönetim ve koordinasyon güçlükleri (ölçeğin eksi ekonomileri) nedeniyle parça başına düşen maliyetlerin artmaya başlayacağını belirtmiştir. Bu nedenle danışman, üretim miktarının maksimize edilmesini değil, uzun dönemde ortalama birim maliyetlerin en alt düzeye indiği ölçeğin hedeflenmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Buna göre, finansal danışmanın hedeflenmesini önerdiği ve birim maliyetlerin minimum olduğu bu ölçek düzeyi, işletme biliminde aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?

İşletmelerde üretim planlaması ve kontrolü yapılırken, kapasite kullanım oranlarını belirlemek amacıyla çeşitli kapasite kavramlarından yararlanılmaktadır.

Buna göre, işletme literatüründe "Maksimum (Teorik/Mühendislik) Kapasite" kavramının en doğru tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir işletmenin hangi büyüklük sınıfına (mikro, küçük, orta veya büyük) dâhil edileceğinin belirlenmesinde çeşitli kriterler kullanılmaktadır. Bu kriterler, matematiksel olarak ifade edilebilen niceliksel ölçütler ile işletmenin daha çok yapısal, yönetimsel ve sektörel özelliklerini yansıtan niteliksel ölçütler olmak üzere iki temel gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir işletmenin büyüklüğünü belirlemede kullanılan niceliksel ölçütlerden biridir?

Bir otomotiv yan sanayi işletmesi, yeni kurulan üretim bandının kapasite planlamasını yapmak için teknik bir analiz raporu hazırlamıştır. Bu raporda; yıl içindeki resmi tatiller, periyodik makine bakımları, işçi vardiya değişimleri, makine hazırlık süreleri ve olası arızalar gibi hiçbir kesinti ihtimali hesaba katılmamış; sistemin 365 gün 24 saat boyunca kusursuz ve ideal koşullarda çalıştığı varsayılarak ulaşılabilecek en yüksek üretim miktarı belirlenmiştir.

Buna göre, hiçbir aksaklığın yaşanmayacağı varsayımına dayanan ve işletmenin ulaşabileceği bu mutlak üretim sınırı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu işletmesinde planlama uzmanları, mevcut makine parkurunun 365 gün 24 saat boyunca hiçbir arıza veya kesinti olmaksızın çalışacağı varsayımıyla yıllık bir üretim hacmi hesaplamıştır. Ancak fabrika müdürü bu verinin uygulamada ulaşılamaz olduğunu vurgulayarak; makine periyodik bakım süreleri, işçi molaları, vardiya değişimleri ve yasal tatiller gibi kaçınılmaz zaman kayıplarının söz konusu hesaplamadan düşülmesini talep etmiştir. Fabrika müdürünün bahsettiği, ideal üretim miktarından olağan ve kaçınılmaz duraklamaların çıkarılmasıyla elde edilen bu kapasite türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kalkınma ajansı uzmanı, bölgesel teşvik programlarından yararlanmak üzere başvuran firmaları büyüklüklerine göre sınıflandırmak için bir ön değerlendirme yapmaktadır. Uzman, hazırladığı raporda sadece parasal veya sayısal verilerle ifade edilebilen ölçütleri değil; firmaların yapısal, hukuki ve yönetsel durumlarını yansıtan özellikleri de analize dâhil etmiştir.

Buna göre, uzmanın başvuru yapan firmaların büyüklüğünü belirlerken kullandığı aşağıdaki ölçütlerden hangisi niteliksel (kalitatif) bir ölçüttür?

Kamuya ait bir çimento fabrikası, üretim hattına entegre edeceği yeni bir fırının teknik değerlendirmesini yapmaktadır. Makine tedarikçisi firmanın sunduğu şartnamede, fırının hiçbir mekanik arıza vermeyeceği, planlı bakım ve onarım sürelerinin sıfır olacağı, işgören molalarının ve vardiya değişimlerindeki duruşların yaşanmayacağı tamamen ideal koşullar varsayılarak ulaşılabilecek en üst yıllık üretim miktarı belirtilmiştir.

Buna göre, şartnamede yer alan ve tamamen kusursuz çalışma koşullarına dayandırılan bu üretim hacmi, işletme biliminde aşağıdaki kapasite türlerinden hangisi ile ifade edilir?

Bir yatırım danışmanı, bölgesel kalkınma ajansından hibe desteği talep eden işletmelerin başvuru dosyalarını 'işletme ölçeği' kriterlerine göre ön değerlendirmeye tabi tutmaktadır. İlgili mevzuat gereği, danışmanın bu süreçte işletmeleri sınıflandırırken tamamen sayısal olarak ölçülebilen ve matematiksel verilere dayanan niceliksel (kantitatif) ölçütleri temel alması gerekmektedir.

Buna göre, danışmanın işletme büyüklüğünü belirlerken aşağıdaki parametrelerden hangisini dikkate alması beklenir?

Bir bağımsız denetim firması, portföyündeki şirketleri güncel KOBİ Yönetmeliği kriterlerine ve temel işletme büyüklüğü ölçütlerine göre sınıflandırarak bir denetim raporu hazırlamıştır. Denetçi, raporunda sınıflandırma yaparken niceliksel (kantitatif) ve niteliksel (kalitatif) ölçütleri ayrı ayrı değerlendirmiştir.

Buna göre, denetim raporunda yer alan aşağıdaki şirket değerlendirmelerinden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir ambalaj firması, üretim hattına entegre etmek üzere yeni bir sıvı dolum makinesi satın almıştır. Makinenin teknik kataloğunda; cihazın yıl boyunca tam zamanlı ve kesintisiz olarak çalışacağı, hiçbir mekanik arıza, periyodik bakım veya personel mola süresinin yaşanmayacağı varsayılarak ulaşabileceği en üst üretim miktarı belirtilmiştir. Firma yöneticileri, fiili üretim programını oluştururken gerçek hayattaki olağan duruşlar nedeniyle bu ideal miktara ulaşmanın imkânsız olduğunu bilmektedir.

Buna göre, parçada makinenin teknik kataloğunda belirtilen ve ideal koşullara dayanan bu üretim hacmi, işletmecilikte aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsü (KİT), yerli üretime destek sağlamak amacıyla yeni bir rüzgâr türbini üretim tesisi kurmayı planlamaktadır. Proje ekibi hazırladığı detaylı raporda, tesisin teknik olarak üretebileceği en üst miktar limiti yerine; sabit ve değişken giderlerin dağılımı sonucunda parça başına düşen ortalama maliyetin en alt düzeye indiği kapasite seviyesini temel aldıklarını belirtmiştir.

Buna göre, proje ekibinin ulaşmayı hedeflediği bu maliyet odaklı büyüklük kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

İhracat odaklı çalışan bir tekstil fabrikasında, yeni alınan dokuma makinelerinin teknik prospektüslerinde yer alan verilere göre, makinenin hız ve özelliklerinden yola çıkılarak günde $10.000$ metre kumaş üretilebileceği belirtilmiştir. Üretim müdürü ise makine ayarları, olağan bakım süreleri, işçilerin yemek ve dinlenme molaları ile malzeme tedarikindeki rutin beklemeleri göz önünde bulundurarak günlük üretim hedefini $8.200$ metre olarak belirlemiştir.

Buna göre, üretim müdürünün olağan duraklamaları dikkate alarak hesapladığı $8.200$ metrelik üretim hacmi, işletme biliminde aşağıdaki kapasite türlerinden hangisiyle adlandırılır?

Bir ilaç üretim tesisinde, yeni kurulan şurup şişeleme hattının mühendislik verilerine göre hiçbir arıza veya kesinti yaşanmaksızın saatte ulaşabileceği en yüksek üretim düzeyi saptanmıştır. Ancak tesis yöneticisi, üretim planlamasını yaparken makinelerin zorunlu periyodik sterilizasyon işlemleri, personelin yasal dinlenme süreleri, vardiya değişimleri ve kalite kontrol numune alım süreçleri için geçen zamanı hesaba katarak hedeflenen üretim hacmini yeniden belirlemiştir.

Tesis yöneticisinin olağan duraklamaları ve zorunlu kesintileri dikkate alarak hesapladığı bu kapasite türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir petrokimya tesisinin projelendirme aşamasında, kurulacak olan kesintisiz üretim hattının performansı değerlendirilmiştir. Hazırlanan mühendislik raporunda; makinelerin hiçbir mekanik arıza yapmadığı, planlı bakım-onarım faaliyetlerinin gerçekleştirilmediği, personel dinlenme molalarının verilmediği ve hammadde akışında hiçbir aksaklık yaşanmadığı kusursuz çalışma koşulları varsayılarak ulaşılabilecek en üst üretim hacmi hesaplanmıştır.

İşletme literatüründe, bu raporda belirtilen ve yalnızca ideal koşullar altında geçerli olan üretim hacmini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Sanayi yatırımlarının planlama aşamasında hazırlanan fizibilite raporlarında, tesisin üretim olanaklarını belirlemek amacıyla farklı kapasite ölçütleri kullanılmaktadır. Bu bağlamda, teknik analizlerin temelini oluşturan maksimum (teorik/mühendislik) kapasite kavramı, yatırımın potansiyel sınırlarını çizmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi maksimum (teorik) kapasitenin işletme bilimi kapsamındaki en doğru tanımıdır?

KOSGEB ve Ticaret Bakanlığı gibi kurumların destek programlarından yararlanmak isteyen firmaların, güncel KOBİ (Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler) Yönetmeliği'nde belirtilen niceliksel büyüklük ölçütlerini sağlaması gerekmektedir. Güncel mevzuata göre KOBİ'ler; mikro, küçük ve orta büyüklükteki işletmeler olarak sınıflandırılmaktadır. Bir işletmenin KOBİ sayılabilmesi için çalışan sayısı kriteri ile birlikte, yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan en az birinin belirlenen üst sınırı aşmaması şartı aranır.

Buna göre, aşağıda yıllık çalışan sayısı, net satış hasılatı ve mali bilanço verileri verilen işletmelerden hangisi güncel mevzuata göre KOBİ statüsünde değerlendirilemez?

Bir kamu kurumunun resmi evrak basım merkezinde, yeni alınan baskı makinelerinin teknik spesifikasyonlarına göre hiçbir arıza veya kesinti yaşanmadan günde 24 saat çalışması durumunda aylık 5 milyon sayfa basabileceği saptanmıştır. Ancak planlama uzmanları; makinelerin rutin yağlanma ve temizlik sürelerini, kâğıt rulosu değişimlerinden kaynaklı zaman kayıplarını ve personelin yasal dinlenme sürelerini üretim hesaplamalarından düşerek, fiilen ulaşılabilecek en yüksek üretim miktarını aylık 4,2 milyon sayfa olarak öngörmüştür.

Buna göre, planlama uzmanlarının makine ve işçiden kaynaklanan kaçınılmaz duraklamaları dikkate alarak hesapladığı bu üretim hacmi düzeyi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesine ait unlu mamuller üretim tesisinde, endüstriyel fırınların teknik kataloglarında yer alan verilere göre hiçbir aksama, arıza veya bekleme süresi olmaksızın çalışması durumunda günlük 60.000 adet ürün elde edilebileceği belirlenmiştir. Buna karşın üretim müdürlüğü; vardiya değişimleri, günlük periyodik bakım çalışmaları ve olağan makine ayar süreleri gibi kaçınılmaz duraklamaları hesaba katarak ulaşılabilir günlük üretim hacmini 48.000 adet olarak tespit etmiştir.

Buna göre, üretim müdürlüğünün olağan gecikme ve duruşları dikkate alarak belirlediği bu kapasite düzeyi işletme biliminde hangi kavramla ifade edilmektedir?

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları'na (TCDD) bağlı bir vagon bakım atölyesinde, makine ve teçhizatın teknik özelliklerine göre ulaşılabilecek en üst düzey bakım sayısı mühendisler tarafından hesaplanmıştır. Ancak atölye yöneticileri yıllık üretim planlamasını yaparken; makine arızalarını, periyodik bakım sürelerini, vardiya değişimlerindeki hazırlıkları ve personelin yasal dinlenme haklarını göz önünde bulundurarak bu ideal sayıdan belirli indirimler yapmışlardır.

Buna göre, yöneticilerin olağan duraklamaları ve kaçınılmaz gecikmeleri dikkate alarak belirledikleri bu kapasite düzeyi aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?