Stok Kavramı, İşlevleri ve Stok Türleri

Bir beyaz eşya üreticisi, montaj hattında kullandığı spesifik bir motor parçasını kendi tesisleri içindeki alt üretim atölyesinde üretmektedir. Motor üretim bandında kalıp değiştirme ve tezgah ayar maliyetlerinin oldukça yüksek olması sebebiyle, işletme yönetimi günlük kullanım miktarının çok üzerinde bir miktarı tek seferde (büyük partiler hâlinde) üretme kararı almıştır. Üretim tamamlandığında depo seviyesi hızla maksimum noktaya ulaşmakta ve bir sonraki üretim partisine kadar geçen sürede stoklar kademeli olarak tüketilmektedir.

İşletmenin hazırlık maliyetlerini düşürmek amacıyla siparişlerini veya üretimini büyük hacimler hâlinde gerçekleştirmesi sonucunda oluşan bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Küresel çapta faaliyet gösteren bir teknoloji distribütörü, yurt dışındaki üreticilerden tedarik ettiği ürünlerin gemiyle taşınıp kendi ana depolarına ulaşmasının ortalama 35 gün sürdüğünü planlamalarına dâhil etmektedir. İşletme, mülkiyeti kendisine geçmiş olan ancak henüz fiziki olarak deposuna girmemiş, konteynerler içinde transit hâlindeki bu ürünleri sisteminde özel bir stok kalemi olarak takip etmektedir.

Buna göre, işletmenin tedarik sürecindeki taşıma süresinden kaynaklanan ve yolda bulunan bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsü bünyesinde faaliyet gösteren bir petrokimya tesisinde, birbirini izleyen farklı üretim safhalarının işlem hızları (kapasiteleri) birbirinden farklılık göstermektedir. Tesis yönetimi, herhangi bir aşamada meydana gelebilecek kısa süreli bir makine arızasının veya planlı bakım çalışmasının diğer aşamaları beklemeye zorlamasını ve tüm üretim hattını kesintiye uğratmasını engellemek amacıyla, ardışık işlemler arasında sürekli olarak belirli bir miktarda yarı mamul bulundurmaktadır.

Buna göre, üretim sürecindeki istasyonların birbirine olan kesin bağımlılığını ortadan kaldırarak esnek bir biçimde çalışmalarına olanak tanıyan bu stok türü, işlevsel sınıflandırmaya göre aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük ölçekli bir tekstil fabrikasında, iplik eğirme departmanında zaman zaman yaşanan kısa süreli makine arızalarının, ardışık bir süreç olan dokuma hattının tamamen durmasına yol açtığı tespit edilmiştir. Bu operasyonel kırılganlığı gidermek isteyen üretim müdürü, iplik eğirme ile dokuma istasyonları arasında her zaman belirli bir miktarda yarı mamul bulundurulması talimatını vermiştir.

Bu durumda üretim müdürü, stok bulundurmanın aşağıdaki temel işlevlerinden hangisini yerine getirmeyi amaçlamaktadır?

Bir otomotiv yedek parça fabrikası, yurt dışındaki ana tedarikçilerinden kaynaklanabilecek olası sevkiyat gecikmelerine ve piyasadaki anlık sipariş dalgalanmalarına karşı üretim bantlarının durmasını engellemek amacıyla, hesaplanan normal ihtiyacının üzerinde ekstra hammadde tutmaktadır.

Bu fabrikanın tedarik ve talep belirsizliklerine karşı önlem olarak bulundurduğu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Savunma sanayisine yönelik optik sistemler üreten bir tesis, yurt dışından tedarik ettiği özel merceklerin teslimat sürelerinde yaşanan gecikmeler ve üretim sürecindeki fire oranlarının öngörülemeyen dalgalanmaları nedeniyle zaman zaman üretim kesintileriyle karşı karşıya kalmaktadır. İşletme yönetimi, tedarik sürecindeki bu belirsizlikleri telafi etmek ve nihai ürün montajının durmasını engellemek amacıyla, beklenen ortalama tedarik süresi boyunca tüketilecek miktara ek olarak deponun bir bölümünde sürekli bulundurulacak ekstra bir stok katmanı oluşturma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin belirsizliklere karşı korunma amacıyla oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Geniş çaplı üretim yapan bir endüstriyel kablo fabrikası, temel üretim girdisi olan bakırın uluslararası borsalardaki fiyatının, tedarikçi ülkelerde yaşanması beklenen siyasi istikrarsızlıklar nedeniyle önümüzdeki çeyrekte hızla yükseleceğini tahmin etmektedir. Mevcut üretim planlaması doğrultusunda acil bir ham madde ihtiyacı bulunmamasına rağmen, işletme yönetimi gelecekteki maliyet artışlarından korunmak amacıyla cari fiyattan yüklü miktarda bakır satın alarak depolamıştır.

Üretim yönetimi literatürüne göre, işletmenin bu gerekçeyle bulundurduğu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir mobilya üreticisi, her yıl sonbahar aylarında okulların açılması ve tayin dönemleri sebebiyle çalışma masası ve kitaplıklara yönelik talebin, kendi maksimum üretim kapasitesinin çok üzerine çıkacağını geçmiş yıllardaki satış verilerine dayanarak kesin olarak bilmektedir. Bu yoğun dönemde müşteri taleplerini eksiksiz karşılayabilmek ve pazar payı kaybı yaşamamak için işletme, ilkbahar ve yaz aylarındaki durgun dönemlerde de tam kapasiteyle çalışmaya devam etmekte ve satılandan arta kalan ürünleri kiraladığı büyük bir depoda muhafaza etmektedir.

Buna göre işletmenin, gelecekte gerçekleşeceği öngörülen bu talep dalgalanmasını karşılamak ve üretim düzeyini yıl içine dengeli yaymak amacıyla önceden oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Üretim sistemlerinde stok yönetiminin temel işlevlerinden biri de 'bağımsızlaştırma (ayırma)' olarak adlandırılmaktadır. Bağımsızlaştırma stoku, üretim sürecinin farklı bileşenleri arasında esneklik sağlayarak operasyonların birbirinden katı bir şekilde etkilenmeden yürütülmesine olanak tanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi stokların bağımsızlaştırma işlevine uygun bir örnektir?

İşletmeler, elde bulundurma maliyetlerine katlanmalarına rağmen üretim ve tedarik süreçlerinin kesintisiz ilerleyebilmesi için stok bulundurmak durumundadır.

Stokların üretim sistemindeki temel işlevleri (fonksiyonları) dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi stok bulundurmanın işletmeye sağladığı faydalardan biri değildir?

Bir beyaz eşya üreticisi, ana montaj hattında kullanılacak robotik sistemlerin yazılım güncellemeleri ve periyodik ağır bakımları için tesisini 15 gün süreyle kapatmayı planlamaktadır. İşletmenin kapalı kalacağı bu dönemde, bayilerden gelecek olan rutin siparişlerin aksamaması ve pazar payı kaybı yaşanmaması amacıyla, bakım periyodu öncesindeki aylarda üretim miktarı artırılarak fazladan ürün üretilmiş ve depolara aktarılmıştır.

Buna göre, işletmenin planlı üretim duruşuna karşı tedbir amacıyla oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Karmaşık bir elektromekanik ürünün montajını gerçekleştiren büyük ölçekli bir tesiste, üretim planlama yöneticisi tesis içindeki malzeme akışını incelediğinde üç farklı stratejik stok noktası tespit etmiştir:

* K Noktası: Nihai ürüne olan yüksek mevsimsel talebi, fabrika kapasitesini değiştirmeden sabit bir üretim hızıyla (üretim düzeyini düzleme stratejisi) karşılayabilmek amacıyla, yılın durgun aylarında kasıtlı olarak biriktirilen mamul stoku.
* L Noktası: Birbirini izleyen iki farklı alt montaj istasyonunda, birinci istasyonun anlık arızalanması veya takım değiştirme duruşları esnasında ikinci istasyonun üretiminin aksamasını engellemek amacıyla, iki istasyon arasına yerleştirilen yarı mamul stoku.
* M Noktası: Tedarikçiden gelen kritik bir entegre devrenin taşıma süresindeki istatistiksel sapmalara karşı, montaj hattının durma riskini belirli bir hizmet seviyesinde sınırlandırmak için elde tutulan ilave hammadde stoku.

Bu stratejik stok noktalarının üretim sistemindeki temel işlevleri ve kavramsal karşılıkları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İlaç etken maddesi üreten ve bunları nihai ürüne dönüştüren entegre bir tesiste üretim süreci iki ana aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama olan "sentez", sürekli akış tipinde çalışan ve durdurulması veya yeniden başlatılması teknik olarak çok zor ve maliyetli olan bir reaktörde gerçekleşmektedir. İkinci aşama olan "kapsülleme ve paketleme" ise farklı ilaç formları için sık sık hazırlık (setup) yapılmasını gerektiren ve zaman zaman kısa süreli arızaların yaşandığı kesikli bir montaj hattıdır.

Tesis yöneticisi, ikinci aşamadaki arıza ve hazırlık sürelerinin birinci aşamadaki sürekli sentez reaktörünün çalışmasını engellememesi ve sistemin kilitlenmemesi (blokaj) amacıyla bu iki aşama arasına kontrollü bir ara mamul deposu kurmuştur.

Buna göre, işletmenin kurduğu bu ara deponun temel işlevi ve üretim yönetimi literatüründeki stok türü sınıflandırması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir ağır sanayi işletmesinde, üretilen nihai ürünlerin yapısına giren alt parçaların ihtiyaç miktarları ve zamanları, Ana Üretim Programı (MPS) ve Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) sistemiyle ürün ağacına (BOM) dayalı olarak kesin bir biçimde hesaplanmaktadır. Öte yandan, fabrikadaki tezgâhların periyodik ve arızi bakımlarında kullanılan endüstriyel yağlar, filtreler ve temizlik bezleri gibi yardımcı malzemelerin tüketimi, üretim hacmiyle dolaylı bir ilişki içinde olsa da kesin bir ürün ağacına bağlanamamaktadır. Bu nedenle, söz konusu yardımcı malzemelerin siparişleri geçmiş tüketim verilerine ve istatistiksel tahmin yöntemlerine dayalı olarak yönetilmektedir. İşletme yönetimi, bu yardımcı malzemelerin tedarik sürelerindeki olası aksamaları ve günlük tüketim hızındaki öngörülemeyen dalgalanmaları karşılayabilmek amacıyla, hesaplanan normal ihtiyacın üzerinde belirli bir miktar fazladan stok tutma kararı almıştır.

Buna göre, metinde bahsedilen yardımcı malzemelerin tabi olduğu talep türü ile olası aksamalara karşı fazladan tutulan stok türü (işlevi) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Yalın üretim felsefesine geçiş yapan bir aviyonik (havacılık elektroniği) üreticisi, "sıfır stok" hedefine ulaşmak amacıyla alt montaj (İstasyon X) ve son montaj (İstasyon Y) hatları arasındaki tüm ara stokları tamamen ortadan kaldırmıştır. Ancak bir süre sonra, İstasyon X'te yapılan planlı kalite kontrol kalibrasyonları (yaklaşık 20 dakika sürmektedir) esnasında İstasyon Y'nin de malzeme yetersizliğinden dolayı mecburen durduğu ve tüm sistemin kapasite kullanım oranının düştüğü fark edilmiştir.

Bu darboğazı çözmek için yönetim, İstasyon X ile Y arasına sadece 20 dakikalık kesintiyi tolere edecek hacimde, bitmiş ürüne dönüşmemiş elektronik devre kartlarından oluşan kontrollü bir ara stok yerleştirme kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin istasyonlar arası çalışma senkronizasyonunu korumak için kullandığı bu stok türünün fonksiyonel sınıflandırması ile söz konusu elektronik devre kartlarının tabi olduğu talep yapısı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Bir işletme, ürettiği ürünlere yönelik piyasa talebinin yıl içinde belirgin mevsimsel dalgalanmalar gösterdiğini tespit etmiştir. İşletme yönetimi, üretim kapasitesini sürekli değiştirmekten ve işgücü seviyesinde dalgalanmalar yaratmaktan kaçınmak amacıyla, talebin düşük olduğu dönemlerde de üretime sabit bir hızda devam etme ve artan ürünleri talebin yüksek olduğu dönemlerde satmak üzere depolama kararı almıştır.

Buna göre işletmenin oluşturduğu bu stok türü, fonksiyonlarına göre sınıflandırıldığında aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ofis mobilyaları üreticisi, perakende mağazalarında satışa sunduğu 'yönetici masası' modelinin stok seviyelerini pazar araştırmaları ve geçmiş satış tahminlerine dayanarak belirlemektedir. Ancak bu masaların üretiminde standart bir bileşen olarak kullanılan 'çekmece rayı' donanımının stok ihtiyacı, doğrudan üretilmesi planlanan yönetici masası sayısına göre net bir formülle hesaplanmaktadır.

Stok yönetimi yaklaşımları açısından, piyasaya sunulan yönetici masasına yönelik talep ile üretimde kullanılan çekmece rayına yönelik talep türleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir tarım makineleri üreticisi, ürünlerine yönelik nihai pazar talebinin yalnızca ilkbahar ve yaz aylarında tepe noktasına ulaşmasına rağmen fabrikasını yılın on iki ayı boyunca sabit bir üretim hızıyla çalıştırmaktadır. İşletme yönetimi, sonbahar ve kış aylarında oluşan düşük talep dönemlerinde üretilen traktör ve biçerdöverleri fabrika sahasındaki büyük antrepolarda muhafaza etmektedir. İşletmenin bu politikayı benimsemesindeki temel gerekçe; mevsimsel talep dalgalanmalarına anlık olarak ayak uydurabilmek için sürekli yeni işçi alıp çıkarma, ek vardiya açma ve makine kapasitelerini değiştirme gibi yüksek maliyetli ve karmaşık süreçlerden kaçınmaktır.

Buna göre, işletmenin talep dalgalanmalarının üretim kapasitesi ve işgücü üzerindeki olumsuz etkilerini sönümlemek amacıyla stok bulundurması, stokların aşağıdaki işlevlerinden hangisini ifade etmektedir?

Bir entegre elektromekanik parça üretim tesisinde, talaşlı imalat ve nihai montaj olmak üzere iki ana üretim aşaması bulunmaktadır.

• Talaşlı imalat hattı, tezgâhların hazırlık (setup) sürelerinin çok uzun ve maliyetli olması nedeniyle, anlık montaj ihtiyacından bağımsız olarak daima optimal büyüklükteki büyük partiler hâlinde üretim yapmaktadır.
• Nihai montaj hattı ise doğrudan dış pazardan gelen müşteri siparişlerine göre günlük ve daha küçük partilerle çalışmaktadır.

Bu iki aşamanın çalışma tempoları ve parti büyüklükleri farklı olduğundan, montaj hattının parça beklemesini ve talaşlı imalatın yavaşlamasını önlemek amacıyla iki hat arasında sürekli bir yarı mamul havuzu bulundurulmaktadır.

Buna göre; talaşlı imalatın yüksek hazırlık maliyetlerini düşürmek amacıyla büyük partilerle ürettiği ürünlerin oluşturduğu stok ile iki hattın hız farklılıklarına rağmen birbirinden bağımsız ve kesintisiz çalışabilmesi için aralarında bulundurulan stok türleri (işlevlerine göre) sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir tekstil işletmesi, yaklaşan yeni sezon öncesinde pamuk fiyatlarında yaşanacağı öngörülen yüksek oranlı artışlardan mali olarak korunmak amacıyla, henüz günlük üretim ihtiyacı doğmadan büyük miktarda pamuk satın alarak depolarına yerleştirmiştir.

İşletmenin gelecekte beklenen fiyat artışları, grevler veya mevsimsel tedarik sıkıntıları gibi önceden tahmin edilebilen durumlara karşı oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?