Question

Difficulty: MediumEvrimci Değişme Kuramları

19. yüzyıl klasik sosyoloji geleneğinde hakim olan evrimci kuramlar, toplumu "basitten karmaşığa" ve "benzeşmiş (homojen) yapıdan farklılaşmış (heterojen) yapıya" doğru evrilen bir organizma gibi ele almıştır. Bu perspektife göre toplumsal değişme, her aşamanın bir öncekinden daha yetkin olduğu, belirli yasalar çerçevesinde gerçekleşen bir süreçtir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi klasik evrimci toplumsal değişme kuramlarını, toplumu bir organizmanın ömrüne (doğuş, büyüme, ölüm) benzeten "Döngüsel Kuramlar"dan ayıran en temel özelliktir?

  1. A
    Toplumun gelişimini biyolojik bir organizmanın büyüme süreçlerine benzeterek analiz etmeleri
  2. Toplumsal değişmeyi, geri dönülemez ve sürekli bir ilerleme süreci olarak doğrusal bir hat üzerinde açıklamalarıAnswer
  3. C
    Değişmeyi, toplumsal denge ve uyumu korumaya yönelik işlevsel bir zorunluluk olarak tanımlamaları
  4. D
    Toplumların gelişim süreçlerini kaçınılmaz bir duraklama ve çöküş evresiyle sona eren periyotlar halinde ele almaları
  5. E
    Değişmenin temel dinamiğini üretim tarzları ve sınıflar arası ekonomik çatışmalarla ilişkilendirmeleri

Answer

Toplumsal değişmeyi geri dönülemez, sürekli ve doğrusal bir ilerleme (progress) süreci olarak tanımlamaları
Klasik evrimci kuramcılar, Auguste Comte'un 'Üç Hal Yasası'nda (teolojik, metafizik, pozitif) veya Herbert Spencer'ın yapısal farklılaşma analizinde görüldüğü gibi, toplumların her zaman daha karmaşık ve daha gelişmiş bir aşamaya doğru, geri dönüşü olmayan doğrusal bir hat üzerinde ilerlediğini savunurlar. Bu 'ilerleme' (progress) fikri, onları toplumun kaçınılmaz olarak çökeceğini savunan döngüsel yaklaşımlardan ayırır.

Step-by-Step Solution

1
Klasik evrimci kuramın temel varsayımı analiz edilir.
Evrimci kuramcılar (Comte, Spencer, Durkheim), toplumsal değişimi basitten karmaşığa ve ilkelden gelişmişe doğru giden doğrusal (lineer) bir hat olarak görürler.
Evrim düşüncesi, biyolojik gelişimde olduğu gibi toplumların da geri dönülemez bir şekilde yetkinleştiğini varsayar.
2
Döngüsel kuramların temel varsayımı ile karşılaştırılır.
Döngüsel kuramcılar (İbn-i Haldun, Spengler, Toynbee) değişimi bir 'ilerleme' değil, doğuş-büyüme-ölüm şeklinde tekrarlanan periyotlar olarak görürler.
Döngüsel kuramlarda toplumlar belirli bir noktaya ulaştıktan sonra çöker ve süreç yeniden başlar; yani ilerleme sonsuz değildir.
3
Ayırt edici kriter belirlenir.
Değişimin 'yönü' (doğrusal ilerleme vs. dairesel döngü) ve 'sonu' (sürekli gelişim vs. çöküş) temel farkı oluşturur.
Evrimci yaklaşım 'İlerleme' (Progress) kavramını merkeze alarak değişimi tek yönlü tanımlar.

Key Concept

Evrimci Değişme Kuramlarında Doğrusallık ve İlerleme Varsayımı
Rate this question