Examkin

Question

Difficulty: MediumMerkez-Çevre İlişkileri ve Toplumsal Fay Hatları

Türkiye'de Batılı anlamda köklü sınıfsal çatışmaların (burjuvazi-işçi) tarihsel olarak cılız kalmasına rağmen, siyasal kutuplaşmaların ve parti rekabetlerinin oldukça keskin yaşandığı görülmektedir. Bu özgün durumu kültürel ve yapısal bir ikilik üzerinden açıklayan Merkez-Çevre paradigması, Osmanlı bürokrasisinden devralınan devlet geleneğinin Cumhuriyet dönemindeki siyasal ve toplumsal fay hatlarını nasıl şekillendirdiğine odaklanır.

Bu paradigma ve Türk siyasal tarihinin tarihsel seyri birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A
    Merkez-Çevre kuramına göre "merkez", yerel eşraf ve dini önderlerin oluşturduğu sivil alanı ifade ederken; "çevre", bu alanı denetim altında tutmaya çalışan askeri ve sivil bürokrasiyi temsil etmektedir.
  2. B
    Çevrenin siyasal merkeze karşı elde ettiği en büyük zafer olan 1950 seçimleri, mevcut devlet aygıtını şiddet yoluyla fiilen tasfiye eden bir nitelik taşıdığı için siyasi tarihte "Beyaz İhtilal" olarak adlandırılmıştır.
  3. Türkiye'deki asli siyasal fay hattı sosyoekonomik sınıflar çatışmasından ziyade; modernleştirici, seküler bürokratik elitlerin oluşturduğu merkez ile geleneksel, dini ve yerel değerleri savunan heterojen çevre arasındaki kültürel kopukluğa dayanmaktadır.Answer
  4. D
    Cumhuriyetin ilk yıllarında çevreyi temsil eden siyasal muhalefetin kurumsallaşması, Takrir-i Sükûn Kanunu'nun getirdiği özgürlükçü ve çoğulcu ortam sayesinde kesintiye uğramadan devam etmiştir.
  5. E
    Merkez ile taşra güçleri arasındaki sınırları belirleyen tarihsel belgelerden Sened-i İttifak tüm tebaaya kanun önünde eşitlik sağlarken, Tanzimat Fermanı sadece ayanların merkeze karşı özerkliğini hukuken tanımıştır.

Answer

Türkiye'deki asli siyasal fay hattı sosyoekonomik sınıflar çatışmasından ziyade; modernleştirici, seküler bürokratik elitlerin oluşturduğu merkez ile geleneksel, dini ve yerel değerleri savunan heterojen çevre arasındaki kültürel kopukluğa dayanmaktadır.
Şerif Mardin'in Merkez-Çevre teorisine göre, Batı Avrupa'da siyasal partilerin ve toplumsal fay hatlarının temelini sosyoekonomik sınıflar (örneğin işçi ve işveren) oluştururken, Osmanlı-Türk modernleşmesinde sanayileşme geç başladığı için böyle bir sınıfsal ayrışma oluşmamıştır. Bunun yerine temel fay hattı; devleti elinde tutan, tepeden inmeci, seküler ve rasyonel değerleri savunan resmi bürokratik 'merkez' ile devletin nüfuz alanının dışında kalan, geleneksel, dini ve heterojen özellikler gösteren 'çevre' arasında kültürel bir kopukluk üzerinden şekillenmiştir. Bu durum Türk siyasal hayatındaki gerilimlerin ana kaynağını açıklar.

Step-by-Step Solution

1
Merkez-Çevre kuramının Türkiye'ye özgü çatışma (fay hattı) analizini tanımla.
Siyasal çatışmanın sınıfsal (burjuva vs. işçi) olmadığı, bürokratik devlet elitleri ile sivil/geleneksel toplum arasında olduğu görülür.
Soru metninde belirtilen 'sınıfsal çatışmaların cılız kalmasına rağmen yaşanan kutuplaşmanın' teorik temelini kurmak için.
2
Seçeneklerdeki tarihsel olguların ve kavramsal tanımların doğruluğunu test et.
Merkez ve çevre aktörlerinin yer değiştirdiği, Beyaz İhtilal'in şiddet içerikli bir eylem sanıldığı, Takrir-i Sükûn'un özgürlükçü zannedildiği ve Sened-i İttifak ile Tanzimat'ın karıştırıldığı yargılar tespit edilir.
Merkez-Çevre ilişkisinin tarihsel süreçteki yansımaları hakkındaki yanlış önermeleri elemek için.
3
Kavramsal ve tarihsel olarak tamamen doğru olan kapsayıcı yargıyı belirle.
Modernleştirici bürokratik merkez ile geleneksel-yerel çevrenin kültürel kopukluğunu anlatan yargı seçilir.
Bu yargı Şerif Mardin'in tezinin ana omurgasını ve Türkiye'nin toplumsal fay hattının niteliğini eksiksiz özetlemektedir.

Key Concept

Merkez-Çevre Teorisi ve Türkiye'nin Toplumsal Fay Hatları
Rate this question

Topics

Merkez-Çevre İlişkileri ve Toplumsal Fay Hatları