Examkin

Question

Difficulty: HardSağlık ve Tıp Kurumu

Yapısal-işlevselci yaklaşımın önemli temsilcilerinden Talcott Parsons, toplumsal sistemin dengesinin korunmasında sağlık kurumuna kilit bir rol atfederek 'hasta rolü' (sick role) kavramını geliştirmiştir. Parsons’ın modelinde hasta rolüne giren birey; olağan toplumsal sorumluluklarından geçici olarak muaf tutulur, hastalık durumundan şahsen sorumlu tutulmaz, bir an önce iyileşme yükümlülüğü taşır ve bu amaçla yetkin tıbbi uzmanlarla işbirliği yapmak zorundadır. Ancak günümüz sağlık sosyolojisi literatüründe, bu teorik çerçevenin modern toplumlardaki tüm sağlık pratiklerini açıklamakta yetersiz kaldığı yoğun bir şekilde dile getirilmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Parsons'ın 'hasta rolü' modeline yöneltilen en temel sosyolojik eleştirilerden biridir?

  1. A
    Sağlık hizmetlerinin sunumunu uyumlu bir işleyişten ziyade, hekim ve hasta arasındaki sınıfsal sömürüye dayalı bir çatışma alanı olarak formüle etmesi
  2. B
    Bireyin toplum içindeki statü ve rollerini nesnel kurallar bağlamında değil, tamamen gündelik hayattaki sembolik etkileşimler ve damgalama süreçleri üzerinden okuması
  3. Modelin, bireyin kesin olarak iyileşmesinin beklenmediği ve ömür boyu uyum gerektiren kronik hastalık deneyimlerini açıklamakta yetersiz kalmasıAnswer
  4. D
    Hastalık deneyimlerini açıklarken, bireylerin mutlak ve göreli yoksulluk düzeylerini sağlık eşitsizliklerinin tek belirleyicisi konumuna yerleştirmesi
  5. E
    Hastalık halini toplumsal dengeyi bozan bir sapma durumu olarak değerlendirmek yerine, tıp kurumunun toplum üzerindeki gizli işlevlerinden biri olarak meşrulaştırması

Answer

Talcott Parsons'ın hasta rolü modeline yöneltilen en temel eleştiri, bu kavramın tamamen akut (geçici) hastalıklar üzerinden tasarlanmış olması ve iyileşme ihtimalinin bulunmadığı, yaşam boyu süren kronik rahatsızlıkları analiz etmekte yetersiz kalmasıdır.
Doğru seçenek, Talcott Parsons'ın modelinin en belirgin kuramsal sınırlılığına işaret etmektedir. Parsons'ın 'hasta rolü' kavramsallaştırması, bireyin geçici olarak sosyal rollerinden muaf tutulduğu ve kısa süre sonra iyileşerek normal hayata döneceği varsayımına (akut hastalık modeline) dayanır. Ancak modern toplumlarda yaygın olan diyabet, kalp yetmezliği veya kalıcı engellilik gibi kronik durumlarda tam iyileşme mümkün olmadığı için birey sürekli bir uyum durumundadır. Hastanın 'bir an önce iyileşme' yükümlülüğünü yerine getirememesi, modelin bu kronik durumları toplumsal analizde dışarıda bırakmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Parsons'ın yapısal-işlevselci teorisinde 'hasta rolü'nün (sick role) dört temel bileşeni ve varsayımları incelenir.
Hastadan bir an önce iyileşme çabası göstermesinin beklenmesi, bu modelin temel şartı olarak tespit edilir.
Teorinin yapısal sınırlarını görebilmek için önkoşulların anlaşılması gerekir.
2
Modern tıp pratiğindeki hastalık türleri ile modelin 'iyileşme beklentisi' karşılaştırılır.
Çağdaş tıbbi sosyolojide, tam şifanın mümkün olmadığı ve kalıcı hale gelen 'kronik hastalıklar' bağlamında iyileşme beklentisinin uygulanamaz olduğu görülür.
Teorinin sosyolojik açıdan neden eleştirildiğini kavramak için teorik model ile ampirik gerçekliğin çeliştiği noktanın belirlenmesi zorunludur.
3
Diğer seçeneklerdeki ifadelerin hangi sosyolojik kuramlara ait olduğu analiz edilir.
Diğer ifadelerin çatışmacı yaklaşım, sembolik etkileşimcilik ve sınıf analizi gibi farklı kuramsal perspektiflere ait olduğu veya Parsons'ın kavramlarının tam tersini iddia ettiği saptanarak yanlış oldukları belirlenir.
Yanlış seçenekleri eleyerek tek doğru sosyolojik analizi bulmak için kuramsal farkların netleştirilmesi gerekir.

Key Concept

Parsons'ın Hasta Rolü (Sick Role) Kavramı ve Eleştirisi
Rate this question

Topics

Sağlık ve Tıp Kurumu

More questions from this topic