Examkin

Question

Difficulty: Very hardSened-i İttifak (1808)

Sened-i İttifak (1808), Türk anayasal tarihinde iktidarın sınırlandırılmasına yönelik ilk girişim olarak kabul edilir. Bu metin, padişahın tek taraflı bir lütfu (ihsanı) olan fermanlardan farklı olarak, merkezi iktidar ile taşradaki güçlü yerel otoriteler arasında akdedilmiş bir 'misak' niteliğindedir. Belgenin yedinci maddesi ve zeyli incelendiğinde; sadrazamın kanunlara aykırı hareket etmesi durumunda ayanların buna karşı koyma (direnme) yetkisinin tanındığı görülür. Buna göre, Sened-i İttifak'ın hukuki niteliği ve Türk anayasa tarihindeki konumuyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Padişahın mutlak otoritesinin, bir parlamento denetimi olmaksızın, sözleşmesel bir temelde (misak) ve yerel güçlerin direnme hakkı ile sınırlandırılması belgenin özgün anayasal niteliğini oluşturur.Answer
  2. B
    Belge, padişahın egemenliğini 'asli kurucu iktidar' sıfatıyla millete devrettiği ve halk iradesini tanıdığı ilk demokratik anayasal metindir.
  3. C
    Sened-i İttifak, Osmanlı Devleti'nin 'şekli anlamda' ilk anayasası olarak normlar hiyerarşisinin en üstüne yerleşmiş ve mutlak veto yetkisini kaldırmıştır.
  4. D
    Belge ile padişah, yargı yetkisini bağımsız mahkemelere devrederek hukuk devleti ilkesinin tüm gereklerini yerine getirmeyi taahhüt etmiştir.
  5. E
    Belge, padişahın tek taraflı iradesiyle (ferman) halka tanıdığı hakları içeren ve hiçbir karşılıklılık esası barındırmayan hukuki bir düzenlemedir.

Answer

Padişahın mutlak otoritesinin, bir parlamento denetimi olmaksızın, sözleşmesel bir temelde (misak) ve yerel güçlerin direnme hakkı ile sınırlandırılması belgenin özgün anayasal niteliğini oluşturur.
Doğru cevap, Sened-i İttifak'ın padişahın yetkilerini karşılıklı bir sözleşme (misak) zemininde ve ayanların direnme hakkı ile sınırlandırdığını belirten ifadedir. Bu belge, padişahın iradesi dışında bir gücün (ayanlar) varlığını resmen tanıdığı ve sadrazamın kanunsuz emirlerine karşı koyma yetkisini yerel güçlere verdiği için Magna Carta Libertatum (1215) ile yapısal bir benzerlik taşır. Ancak bu sınırlama bir parlamento veya halk iradesiyle değil, taşradaki güçlü feodal yapılarla (ayanlar) yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Belgenin oluşum sürecini analiz etme
Belgenin padişah (II. Mahmud) ile ayanlar arasında, Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa aracılığıyla imzalandığı tespit edilir.
Belgenin tek taraflı (ferman) mı yoksa çift taraflı (misak) mı olduğunu belirlemek için tarafların varlığı kritiktir.
2
Hukuki nitelik ayrımını yapma
Sened-i İttifak'ın modern anlamda bir 'Anayasa' değil, iktidarı sınırlayan bir 'Anayasal Belge' olduğu anlaşılır.
Türk anayasa hukukunda anayasa ve anayasal belge arasındaki kavramsal farkı ayırt etmek gerekir.
3
Direnme hakkı hükmünü değerlendirme
Padişahın ve sadrazamın kanuna aykırı eylemlerine karşı ayanlara tanınan karşı koyma yetkisinin, Magna Carta'daki 61. maddeye benzer bir 'direnme hakkı' (Right of Resistance) mantığı taşıdığı görülür.
Belgenin mutlakiyetçi yapıyı nasıl esnettiğini anlamak için bu radikal mekanizma incelenmelidir.
4
Doğru seçeneği belirleme
Belgenin sözleşmesel (misak) doğasını ve parlamento dışı bir güç odağı (ayanlar) üzerinden otoriteyi sınırladığını ifade eden seçenek seçilir.
Sened-i İttifak'ın özgünlüğü, parlamenter bir sistem olmaksızın feodal/yerel güçlerle yapılan bir güç paylaşımı olmasından kaynaklanır.

Key Concept

Misak (Sözleşme) Niteliği ve İktidarın Sınırlandırılması

Practice More

Tanzimat Fermanı'nın (1839) Sened-i İttifak'tan farklarını, 'tek taraflı irade' ve 'kanunun üstünlüğü' kavramları üzerinden inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:3m 0s
Rate this question

Topics

Sened-i İttifak (1808)

More questions from this topic