Erken Cumhuriyet döneminde demokratikleşme ve çok partili siyasal hayata geçiş amacıyla kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF), kısa süreli faaliyetlerinin ardından siyaset sahnesinden çekilmişlerdir. Bu iki muhalefet partisinin siyasi hayattan çekilme süreçleri, dönemin yasal mekanizmaları ve siyasi krizleri bağlamında önemli farklılıklar gösterir.
Buna göre, TCF ve SCF'nin siyasal faaliyetlerinin sona ermesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi dönemin yasal ve siyasal gerçeklerine uygundur?
- TCF, Takrir-i Sükun Kanunu'na dayanılarak İcra Vekilleri Heyeti kararıyla kapatılmış; SCF ise siyasi gerilimin rejime zarar vereceği endişesiyle bizzat kurucuları tarafından feshedilmiştir.Answer
- BTCF'nin tasfiyesinde Hıyanet-i Vataniye Kanunu doğrudan etkili olurken; SCF'nin kapatılmasında Menemen Olayı sonrası ilan edilen sıkıyönetim kanunları belirleyici olmuştur.
- CHer iki siyasi parti de, Şeyh Sait İsyanı ve sonrasında yurt genelinde yayılan rejim karşıtı faaliyetler gerekçe gösterilerek Takrir-i Sükun Kanunu'nun verdiği yetkilerle kapatılmıştır.
- DTCF doğrudan Ankara İstiklal Mahkemesinin verdiği yargısal kararla kapatılmış; SCF ise kurucularının İzmir Suikastı davasına dâhil edilmesi süreciyle tasfiye edilmiştir.
- ETCF, parti içindeki muhafazakâr grubun ayrılması sonucu kurucularının istifasıyla dağılmış; SCF ise doğrudan Cumhurbaşkanı'nın çok partili hayata geçişi erteleme kararnamesiyle kapatılmıştır.
Answer
TCF'nin Takrir-i Sükun Kanunu'na dayanılarak Bakanlar Kurulu (İcra Vekilleri Heyeti) kararıyla kapatıldığı, SCF'nin ise bizzat kurucuları tarafından feshedildiği ifade edilen seçenektir.
Doğru olan seçenekte siyasi tarihimizin önemli iki ayrımı net bir şekilde yapılmıştır: TCF'nin kapatılması idari bir karar olan İcra Vekilleri Heyeti kararıyla, yasal dayanak olarak Takrir-i Sükun Kanunu kullanılarak gerçekleşmiştir. SCF ise dışarıdan bir müdahale (mahkeme veya hükümet kararı) ile değil, iktidar ile artan siyasi gerilimin rejime zarar vereceği endişesiyle bizzat kurucusu Ali Fethi Okyar'ın iradesiyle hukuken feshedilmiştir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Erken Cumhuriyet Dönemi Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri ve Hukuki Süreçleri