Türkiye'de Aile, Evlilik ve Akrabalık İlişkileri

Türkiye'de özellikle Cumhuriyet dönemiyle birlikte hız kazanan kentleşme ve sanayileşme süreçleri, geleneksel toplumsal yapıda önemli değişimlere yol açmıştır. Bu süreçte, kırsal kesimde yaygın olan ve birden fazla kuşağın (büyükanne, büyükbaba, evli çocuklar ve torunlar) aynı çatı altında yaşadığı aile modelinden; yalnızca anne, baba ve evlenmemiş çocuklardan oluşan aile modeline geçiş yaşanmıştır. Bu parçada açıklanan ve günümüz modern toplum yapısında kentsel alanlarda en yaygın görülen aile tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de geleneksel toplumsal yapıda sıklıkla karşılaşılan ve bireyin kendi akraba grubu, aşireti veya kapalı bir topluluğu içerisinden eş seçmesi durumunu ifade eden sosyolojik kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüz Türkiye'sinde yeni evli çiftlerin ekonomik bağımsızlıklarını kazanarak ebeveynlerinin gözetiminden uzakta, kendilerine ait bir yaşam alanı oluşturmaları toplumsal yapının belirgin bir özelliği haline gelmiştir. Sosyolojide bu şekilde eşlerin aile büyüklerinden ayrı, yeni bir mekân seçerek oraya yerleşmelerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel Türk toplumsal yapısının kırsal kesimlerinde, aile bütünlüğünü koruma ve ekonomik varlıkların aile dışına çıkmasını engelleme gayesiyle gerçekleştirilen, ölen erkek kardeşin dul kalan eşiyle evlenme uygulaması sosyolojik literatürde aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktadır?

Türkiye'de özellikle 1950'li yıllardan itibaren yaşanan yoğun iç göç ve kentleşme süreçleri, ailenin hane yapısında önemli değişimlere yol açmıştır. Sosyolog Mübeccel Kıray'ın analizlerine göre, kente göç eden aileler fiziksel olarak ana-babadan ayrı konutlarda yaşayarak çekirdek aile formuna bürünse de; karar alma süreçlerinde, ekonomik yardımlaşmada ve çocuk bakımı gibi sosyal güvenlik konularında geleneksel akrabalık ağlarını etkin bir biçimde kullanmaya devam etmektedirler. Bu durum, modernleşme kuramlarının öngördüğü "tam kopuş" yerine bir "eklemlenme" ve "tampon mekanizma" işlevini ifade eder.

Buna göre, Türkiye'deki toplumsal değişim sürecinde ortaya çıkan bu "geçişsel" aile modelinin temel niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de toplumsal yapı araştırmalarında, hane halkı büyüklüğü bakımından 'çekirdek' aile özelliklerini taşıyan ancak akrabalık ilişkileri, ekonomik yardımlaşma ve karar alma süreçleri açısından 'geniş' aile davranışlarını sürdüren aile tipi üzerine durulmaktadır. Mübeccel Belik Kıray'ın 'tampon mekanizmalar' kavramsallaştırmasıyla ilişkilendirdiği, ne tam anlamıyla geleneksel ne de tam anlamıyla modern olan bu özgün aile yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de toplumsal yapı üzerine yapılan sosyolojik araştırmalarda, fiziksel olarak aynı mekânı paylaşan bireyleri ifade eden 'hane' (household) birimi ile biyolojik ve hukuki bağlarla tanımlanan 'aile' (family) arasındaki analitik ayrım sıklıkla vurgulanmaktadır. Özellikle kentlerde yaşayan pek çok hane birimi, yapısal olarak 'çekirdek' bir görünüm sergilemesine rağmen; ekonomik kaynakların ortak kullanımı, mülkiyet yapısı ve kriz anlarındaki dayanışma pratikleri açısından geniş akrabalık ağlarına eklemlenmiş bir biçimde varlığını sürdürmektedir.

Bu durum, Türkiye'de ailenin modernleşme süreciyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan desteklemektedir?

Geleneksel Türk kırsal toplumsal yapısında, evlilik süreçlerinde erkeğin veya ailesinin, kızın ailesine ödediği "başlık parası" (kalın) uygulaması, antropolojik ve sosyolojik literatürde çeşitli işlevlerle açıklanmaktadır. Bu uygulama, özellikle tarımsal üretimin yoğun olduğu ve hane halkı emeğinin kritik önem taşıdığı yapılarda belirginleşmiştir.

Buna göre, geleneksel yapıda başlık parası uygulamasının temel sosyolojik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Modernleşme ve sanayileşme süreçlerinin etkisiyle Türkiye'de ailenin üstlendiği rollerde köklü değişimler meydana gelmiştir. Geçmişte üretimin merkezi olan aile, günümüzde bu rolü fabrikalara; eğitim rolünü ise okullara, sağlık işlevini ise hastanelere devrederek daha dar bir alanda uzmanlaşmıştır. Ailenin bu şekilde bazı görevlerini diğer toplumsal kurumlara bırakarak temel olarak sevgi ve çocukların sosyalleşmesi üzerinde yoğunlaşması, sosyolojik olarak aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilmektedir?

Türkiye'de kentleşme ve modernleşme süreçleriyle birlikte hane yapısı çekirdek aileye dönüşse de, kentte yaşayan bireylerin akrabalık bağlarını koparmadıkları; aksine iş bulma, barınma, çocuk bakımı ve ekonomik krizlerle baş etme gibi konularda akraba ağlarından yoğun şekilde destek aldıkları gözlemlenmektedir. Sosyolojik literatürde bu durum, ailenin yapısal olarak küçülmesine rağmen ilişkisel bağlarının önemini koruduğunu göstermektedir.

Buna göre, Türkiye'de akrabalık ilişkilerinin kentsel ortamda devam ettirdiği temel işlev aşağıdakilerden hangisidir?