Examkin

Karar Verme Modelleri (Rasyonel, Artırımcı, Çöp Kutusu vb.)

20 questions

Question 1Question →

Charles Lindblom, kamu politikası analizinde rasyonel-kapsamlı yaklaşımı "Kök Yöntemi" (Root Method), artırımcı (inkremental) yaklaşımı ise "Dal Yöntemi" (Branch Method) olarak adlandırmıştır. Lindblom'un bu kavramsallaştırmasına göre, aşağıdakilerden hangisi "Kök Yöntemi"nin belirleyici özelliklerinden biridir?

Show answer & explanation

Answer: Değerlerin ve amaçların belirlenmesinin, ampirik analizden (araçlardan) önce ve ondan bağımsız bir aşama olarak görülmesi

Answer

Değerlerin ve amaçların belirlenmesinin, ampirik analizden (araçlardan) önce ve ondan bağımsız bir aşama olarak görülmesi seçeneği Kök Yöntemi'nin bir özelliğidir.
Kök Yöntemi (Rasyonel-Kapsamlı Model), klasik karar verme mantığına dayanır. Bu modele göre, karar verici önce toplumsal değerleri ve amaçları hiyerarşik bir sıraya koyar (amaçların belirlenmesi), daha sonra bu amaçlara ulaşmayı sağlayacak tüm olası araçları (ampirik analiz) değerlendirir. Yani amaçlar, araçlardan önce ve ondan bağımsız olarak belirlenir.

Step-by-Step Solution

1
Lindblom'un Kök ve Dal yöntemi ayrımını tanımla.
Kök Yöntemi = Rasyonel-Kapsamlı Model; Dal Yöntemi = Artırımcı (İnkremental) Model.
Soruda hangi yöntemin özelliğinin sorulduğunu netleştirmek gerekir.
2
Kök Yöntemi'nin (Rasyonel Model) amaç-araç ilişkisini incele.
Rasyonel modelde amaçlar (değerler) araçlardan önce ve onlardan bağımsız olarak belirlenir.
Rasyonel yaklaşımın temel mantığı, önce hedefin konulması ve sonra o hedefe giden en iyi aracın seçilmesidir.
3
Seçenekleri bu özellik doğrultusunda değerlendir.
Diğer seçenekler (uzlaşı, küçük sapmalar, ardışık karşılaştırmalar, amaç-araç iç içeliği) Artırımcı Model'in (Dal Yöntemi) özellikleridir.
Yanlış seçenekleri eleyerek rasyonel modelin ayırt edici unsurunu doğrulamak gerekir.

Key Concept

Lindblom'un Kök (Rasyonel) ve Dal (Artırımcı) Yöntemi Ayrımı

Hints

1
Lindblom'un 'Dal Yöntemi' olarak adlandırdığı model, aslında 'İdare-i Maslahat Etme' (Muddling Through) olarak bilinen Artırımcı Model'dir.
2
Kök Yöntemi, her şeyi sıfırdan (kökten) ve rasyonel bir şekilde ele almaya çalışan klasik modeli temsil eder.
3
Rasyonel modellerde amaçlar (values) her zaman araçlardan (means) önce gelir ve analiz edilmeden önce netleştirilmelidir.

Practice More

Lindblom'un Artırımcı Model'ine yönelik 'fazla muhafazakar olduğu' ve 'köklü değişimleri engellediği' eleştirilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 2Question →

Bir kamu kurumunda, yöneticilerin yetki ve sorumluluk sınırlarının sürekli değiştiği, personelin karar alma süreçlerine katılım düzeylerinin oldukça istikrarsız olduğu bir yapı söz konusudur. Kurumun üst kurulu, uzun süredir gündemi meşgul eden bir altyapı sorununu çözmek için toplanmış; ancak toplantı sonunda, tamamen farklı bir birimin elinde hazır bulunan ve yıllardır uygulanmak için uygun bir zemin bekleyen bir 'hizmet içi eğitim programı' paketi karara bağlanmıştır. Bu süreçte, belli bir problemin teşhis edilip ona uygun alternatiflerin geliştirilmesi yerine; halihazırda var olan bir çözümün, tesadüfen o anki toplantıda bulunan aktörlerin etkisiyle ve acil karar alma zorunluluğunun doğurduğu fırsat penceresinde herhangi bir probleme monte edildiği görülmüştür.

Bu senaryoda betimlenen ve amaç-araç ilişkisinin koptuğu, bağımsız akışların zaman ekseninde kesişerek kararları şekillendirdiği yapı, aşağıda temel özellikleri verilen karar verme yaklaşımlarından hangisiyle en iyi ifade edilir?

Show answer & explanation

Answer: Kararların; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve fırsatların rastlantısal kesişimiyle alındığını öne süren Çöp Kutusu Modeli

Answer

Kararların; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve fırsatların rastlantısal kesişimiyle alındığını öne süren Çöp Kutusu Modeli
Senaryoda tasvir edilen yapı; yöneticilerin istikrarsız katılımı, amaçların belirsizliği ve teknolojinin/yöntemlerin tam anlaşılamaması gibi özellikleriyle literatürde 'Örgütlü Anarşi' (Organized Anarchy) olarak adlandırılır. Bu yapıda, geleneksel rasyonel modellerin aksine problem çözme süreci doğrusal işlemez. Kararlar; kurum içinde birbirinden bağımsız olarak süzülen dört akışın (sorunlar, çözümler, katılımcılar ve karar fırsatları) tesadüfi olarak bir araya gelmesiyle şekillenir. 'Çözümün sorunu araması' durumu, bu modelin en belirgin ayırt edici özelliğidir.

Step-by-Step Solution

1
Senaryodaki kurumun işleyiş dinamiğini ve problem çözme mantığını analiz etme.
Yöneticilerin istikrarsız katılımı, hedeflerin belirsizliği ve 'çözümlerin sorunları aradığı' kaotik bir yapı (örgütlü anarşi) tespit edilmiştir.
Karar verme modelinin doğru teşhis edilebilmesi için örgütün yapısal özelliklerinin ve karar alma akışının anlaşılması şarttır.
2
Alternatif karar verme yaklaşımlarının varsayımlarını senaryo ile karşılaştırma.
Küçük adımlarla ilerlemeyi savunan artırımcı yaklaşım, makro/mikro ayrımı yapan sentezleyici model veya pazarlığa dayalı bürokratik siyaset modellerinin hiçbiri senaryodaki rastlantısallığı açıklayamaz.
Klasik ve neoklasik modeller sınırlı da olsa bir amaç-araç ilişkisi veya nedensellik varsayar; oysa senaryoda bu bağ tamamen kopuktur.
3
Senaryodaki özellikleri karşılayan teorik çerçeveyi belirleme.
Bağımsız akışların (sorunlar, çözümler, katılımcılar, fırsatlar) bir araya gelerek kararı oluşturduğu yapı, Cohen, March ve Olsen'in Çöp Kutusu Modeli'dir.
Bu model, geleneksel 'önce sorun bulunur, sonra çözüm üretilir' mantığını yıkarak, hazır çözümlerin fırsat pencerelerinde tesadüfi sorunlara uygulandığını savunur.

Key Concept

Örgütlü Anarşi ve Çöp Kutusu Modeli (Garbage Can Model)

Hints

1
Senaryoda, klasik problem çözme aşamalarının (önce sorunu bul, sonra çözüm üret) tamamen tersine döndüğünü ve adeta 'çözümün hazır bekleyip kendine uygun bir sorun aradığını' fark ettiniz mi?
2
Yöneticilerin istikrarsız katılımı, değişken hedefler ve amaç-araç ilişkisinin kopması literatürde 'örgütlü anarşi' (organized anarchy) olarak adlandırılır. Bu kavram hangi karar modeline aittir?
3
Cohen, March ve Johan Olsen tarafından geliştirilen ve kararları; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve karar fırsatlarının adeta bir kap içinde tesadüfen birleşmesi olarak gören modeli düşünün.

Practice More

Karar verme modellerini çalışırken Allison'ın Küba Füze Krizi analizi üzerinden geliştirdiği üç modeli (Rasyonel Aktör, Örgütsel Süreç, Bürokratik Siyaset) ve Lindblom'un Kök-Dal ayrımını mutlaka karşılaştırmalı olarak inceleyiniz.

Alternative Method

Soruyu çözerken seçeneklerdeki yaklaşımları anahtar kelimeleriyle eşleştirebilirsiniz: Uç (Dal) Yöntemi = Küçük adımlar (Artırımcı). Sentezleyici Yaklaşım = Makro/Mikro ayrımı (Karma Tarama). Bürokratik Siyaset = Pazarlık ve güç. Çöp Kutusu = Örgütlü anarşi ve bağımsız akışların tesadüfi kesişimi.
Estimated Time:2m 0s
Question 3Question →

Bir kamu kurumunda yürütülen politika belirleme sürecinde; kararların sadece mevcut verilerin analiziyle değil, aynı zamanda karar vericilerin sezgileri, deneyimleri ve yaratıcılıkları gibi "rasyonel dışı" unsurların da sistematik olarak sürece dahil edilmesi hedeflenmektedir. Bu süreçte ayrıca, karar alma sisteminin kendi yapısını geliştirmeye yönelik "meta-politika" (politika yapımı üzerine politika) aşamasına da vurgu yapılmaktadır. Yehezkel Dror tarafından geliştirilen ve bu özellikleri taşıyan karar verme modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Optimal Model

Answer

Metinde tarif edilen, sezgisellik, rasyonel dışı unsurlar ve meta-politika aşamasını içeren yaklaşım Yehezkel Dror tarafından geliştirilen Optimal Model'dir.
Optimal Model, Yehezkel Dror tarafından geliştirilmiştir ve kamu politikası yapımında hem rasyonel analizlerin hem de sezgi, deneyim ve yaratıcılık gibi rasyonel olmayan (extra-rational) unsurların önemini vurgular. Ayrıca, politika yapım sürecinin kendisini iyileştirmeye yönelik 'meta-politika' aşaması bu modelin ayırt edici özelliğidir.

Step-by-Step Solution

1
Anahtar kavramları analiz edin.
"Meta-politika" ve "sezgisellik/rasyonel dışı unsurlar" kavramları tespit edildi.
Bu kavramlar Yehezkel Dror'un karar verme literatürüne kazandırdığı özgün terimlerdir.
2
Modelleri karşılaştırın.
Rasyonel model sezgiyi dışlar, Artırımcı model ise küçük değişimlere odaklanır. Optimal model ise her iki yaklaşımın eksiklerini rasyonel dışı unsurlarla tamamlamaya çalışır.
Dror, karar vericinin kalitatif (sezgisel) yeteneklerinin rasyonel analiz kadar önemli olduğunu savunur.
3
Sonuca ulaşın.
Tanımlanan özellikler doğrudan Optimal Model'i işaret etmektedir.
Modelin üç temel aşamasından ilki olan 'meta-politika', karar alma sisteminin kapasitesini artırmayı hedefler.

Key Concept

Yehezkel Dror'un Optimal Karar Verme Modeli

Hints

1
Soruda geçen 'meta-politika' kavramı, 'politika yapımı üzerine politika' anlamına gelir.
2
Bu modelin sahibi, kamu yönetimi literatüründe rasyonel ve rasyonel dışı (sezgisel) unsurları sentezleyen Yehezkel Dror'dur.

Practice More

Karar verme modellerini geliştiren düşünürleri (Lindblom, Simon, Etzioni, Dror) ve anahtar kavramlarını (dal yöntemi, tatmin edicilik, karma tarama, meta-politika) eşleştiren bir tablo hazırlayın.
Estimated Time:1m 15s
Question 4Question →

Graham Allison tarafından geliştirilen modellerden birine göre; kamu politikası kararları, merkezî bir karar vericinin rasyonel seçimlerinden ziyade, hükümet içerisinde farklı konumlarda bulunan ve farklı önceliklere sahip aktörler arasındaki pazarlıkların bir "bileşkesi" (resultant) olarak ortaya çıkar. "Nerede durduğunuz, nerede oturduğunuza bağlıdır" (Miles Yasası) ilkesiyle özdeşleşen bu yaklaşımda, politika süreci hiyerarşik bir komutadan çok oyuncular arasındaki güç mücadelesi ve etkileşimlerle açıklanır.

Bu parçada temel mantığı açıklanan karar verme modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bürokratik Siyaset Modeli

Answer

Bürokratik Siyaset Modeli, kararların farklı aktörlerin pazarlıkları sonucu oluşan bir bileşke olduğunu ve aktörün pozisyonunun politikasını belirlediğini savunan yaklaşımdır.
Bürokratik Siyaset Modeli, kamu politikası sürecini farklı güç, bilgi ve çıkarlara sahip aktörlerin bir pazarlık alanı olarak görür. Kararlar, analitik bir optimal seçimin sonucu değil, bu aktörlerin birbirini ikna etme, itme ve çekme süreçlerinin sonucunda ortaya çıkan bir "bileşke"dir. "Nerede durduğunuz nerede oturduğunuza bağlıdır" ifadesi, bir bürokratın görüşünün mensubu olduğu kurumun çıkarlarınca belirlendiğini ifade eder.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki temel varsayımları analiz etmek.
Kararın bir "pazarlık bileşkesi" olduğu ve aktörlerin kurumsal pozisyonlarına (Miles Yasası) vurgu yapıldığı görüldü.
Bu ifadeler Graham Allison'ın Karar Verme Modelleri sınıflamasındaki ayırt edici özelliklerdir.
2
Aktör yapısını değerlendirmek.
Homojen bir yapı yerine, farklı öncelikleri olan çok sayıda oyuncunun varlığı saptandı.
Rasyonel Aktör Modeli tekil akla, Örgütsel Süreç Modeli ise rutinlere odaklandığı için bu özellikler Bürokratik Siyaset Modeli'ne aittir.

Key Concept

Bürokratik Siyaset Modeli (Allison Model 3)

Hints

1
Graham Allison'ın Küba Füze Krizi analizi için geliştirdiği üç modelden biridir.
2
Kararın bir 'pazarlık bileşkesi' olması, bu modelin en belirgin teknik terimidir.
3
Miles Yasası olarak bilinen 'Nerede durduğunuz, nerede oturduğunuza bağlıdır' sözü doğrudan bu modeli işaret eder.

Practice More

Graham Allison'ın diğer iki modelinin (Rasyonel Aktör ve Örgütsel Süreç) temel farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlayabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 5Question →

Kamu politikası analizinde, karar vericilerin tüm alternatifleri ve sonuçlarını kapsamlı bir şekilde incelemek yerine; mevcut politikaları temel alarak bunlar üzerinde sadece küçük, kademeli ve sınırlı değişiklikler yapmalarını öngören karar verme modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Artırımcı (İnkremental) Model

Answer

Artırımcı (İnkremental) Model
Artırımcı (İnkremental) Model, Charles Lindblom tarafından ortaya atılmıştır. Bu modele göre kamu politikası süreci, geçmişte alınan kararların üzerine küçük eklemeler (artırımlar) yapılarak ilerler. Karar vericiler, büyük riskler almak yerine mevcut durumu küçük adımlarla değiştirmeyi tercih ederler.

Step-by-Step Solution

1
Karar verme sürecindeki temel kısıtları ve yöntemi analiz etme
Soruda belirtilen 'geçmiş kararları temel alma' ve 'küçük/kademeli değişiklikler' ifadeleri, statükoyu koruyan bir yaklaşıma işaret etmektedir.
Artırımcı modelin temel varsayımı, karar vericilerin zaman ve bilgi kısıtı nedeniyle köklü değişikliklerden kaçınmasıdır.
2
Kavramı literatürdeki karşılığı ile eşleştirme
Charles Lindblom'un 'idare-i maslahat' (muddling through) olarak kavramsallaştırdığı yapı, tam olarak bu süreci tarif eder.
Literatürde kademeli ilerleyişi savunan tek ana model artırımcı modeldir.

Key Concept

Artırımcı Karar Verme Modeli (Lindblom)

Hints

1
Bu model, köklü devrimsel değişiklikler yerine mevcut durumun üzerine inşa edilen küçük adımları savunur.
2
Modelin kurucusu Charles Lindblom, bu süreci 'el yordamıyla ilerleme' olarak adlandırmıştır.

Practice More

Etzioni'nin bu modeli artırımcı modelle birleştiren 'Karma Tarama' (Mixed Scanning) yaklaşımına göz atabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 6Question →

Kamu politikası oluşturma sürecinde, karar vericinin tüm alternatifleri ve sonuçlarını değerlendirmesini öngören geleneksel bütüncül yaklaşımın yarattığı bilgi yükü ile mevcut politikaların yalnızca küçük eklemelerle sürdürülmesini savunan kademeli yaklaşımın vizyonsuzluğu arasında bir orta yol arayan; stratejik nitelikteki temel kararlar için geniş bir gözlem alanı, bu kararların uygulanmasına dönük operasyonel süreçler için ise derinlemesine inceleme yapılmasını öngören model aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Karma Tarama (Mixed Scanning) Modeli

Answer

Karma Tarama (Mixed Scanning) Modeli
Doğru yanıt olan Karma Tarama Modeli, Amitai Etzioni tarafından geliştirilmiştir. Bu model, rasyonel-kapsamlı modelin rasyonellik öncesi varsayımlarını (tüm bilgiye sahip olma) gerçekçi bulmazken; artırımcı modelin de köklü değişiklikleri engelleyen statükocu yapısını eleştirir. Çözüm olarak, büyük ölçekli 'temel kararlar' için geniş bir radar taraması yapılmasını, bu çerçevede kalan 'ayrıntılı kararlar' için ise artırımcı bir derinleşme uygulanmasını savunur.

Step-by-Step Solution

1
Soru kökündeki temel problemi tanımlama
Rasyonel modelin ütopik bilgi ihtiyacı ile artırımcı modelin muhafazakâr yapısı arasında bir çatışma olduğu tespit edildi.
Sorunun hangi kuramsal boşluğu doldurmaya çalıştığını anlamak için gereklidir.
2
Önerilen çözüm mekanizmasını analiz etme
Kararların 'temel kararlar' (stratejik) ve 'artırımcı kararlar' (uygulama) olarak ikiye ayrıldığı görüldü.
Modelin ayırt edici metodolojisini belirlemek için gereklidir.
3
Kuramsal eşleştirme yapma
Bu sentezci yaklaşımın Amitai Etzioni'ye ait Karma Tarama modeli olduğu saptandı.
Akademik literatürdeki karşılığını doğrulamak için gereklidir.

Key Concept

Karma Tarama Modeli (Amitai Etzioni)

Hints

1
Bu model, rasyonel modelin 'her şeyi görme' çabası ile artırımcı modelin 'önünü görememe' riskini dengelemeye çalışır.
2
Amitai Etzioni tarafından geliştirilen bu yaklaşımda, geniş bir alan taranırken sadece kritik görülen noktalarda derinlemesine analiz yapılır.
3
Karar vericinin elinde hem geniş açılı bir kamera (genel tarama) hem de güçlü bir mikroskop (derinlemesine inceleme) olduğunu hayal edin.

Practice More

Karar verme modellerinin siyasi ve teknik rasyonellik arasındaki dengesini anlamak için Lindblom'un 'Muddling Through' makalesini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 7Question →

Üniversiteler ve araştırma kurumları gibi hedeflerin muğlak olduğu, üretim teknolojisinin tam olarak anlaşılamadığı ve üyelerin sürece katılımının akışkanlık gösterdiği 'örgütlü anarşi' yapılarındaki karar süreçlerini açıklayan; kararların sorunlar, çözümler, katılımcılar ve seçim fırsatlarından oluşan dört bağımsız akışın rastlantısal bir şekilde bir araya gelmesiyle oluştuğunu savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Çöp Kutusu Modeli

Answer

Örgütlü anarşi yapılarında kararların sorunlar, çözümler, katılımcılar ve seçim fırsatlarının rastlantısal birleşimiyle oluştuğunu savunan Çöp Kutusu Modeli'dir.
Çöp Kutusu Modeli, özellikle üniversiteler gibi hedeflerin net olmadığı ve üyelerin katılımının değişken olduğu yapılarda (örgütlü anarşi), kararların sorunlar, çözümler, katılımcılar ve seçim fırsatlarının bir 'kap' (çöp kutusu) içinde rastlantısal olarak buluşması sonucunda ortaya çıktığını açıklar.

Step-by-Step Solution

1
Soru kökündeki örgütsel bağlamı tanımlayın.
Yapının 'örgütlü anarşi' (hedeflerin muğlaklığı, belirsiz teknoloji, akışkan katılım) olduğu belirlenir.
Bu özellikler literatürde Michael Cohen, James March ve Johan Olsen'in teorik çerçevesine işaret eder.
2
Karar verme mekanizmasının bileşenlerini analiz edin.
Karar sürecinin dört bağımsız akıştan (sorunlar, çözümler, katılımcılar, seçim fırsatları) oluştuğu saptanır.
Bu modelde kararlar rasyonel bir sıra izlemek yerine, bir çözümün uygun bir sorunla tesadüfen karşılaşmasıyla alınır.
3
Tanımlanan özellikleri modellerle eşleştirin.
Sürecin 'Çöp Kutusu Modeli' (Garbage Can Model) olduğu sonucuna varılır.
Artırımcı veya Rasyonel modeller belirli bir mantıksal süreklilik ararken, Çöp Kutusu Modeli belirsizlik ve rastlantısallığı merkeze alır.

Key Concept

Çöp Kutusu Modeli (Garbage Can Model) ve Örgütlü Anarşi

Hints

1
Bu model, karar verme sürecini 'bir çözüm bekleyen sorunlar' ile 'bir sorun bekleyen çözümlerin' karşılaşması olarak görür.
2
Modelin geliştiricileri Michael Cohen, James March ve Johan Olsen'dir.
3
Özellikle üniversiteler ve bazı kamu kurumları gibi 'örgütlü anarşi' özelliği gösteren yapılardaki kararları açıklar.

Practice More

Lindblom'un Artırımcı Modeli ile bu model arasındaki 'karar verme mantığı' farkını incelemek faydalı olacaktır.
Estimated Time:1m 30s
Question 8Question →

Bir kamu kurumu, ülkenin enerji politikasını yeniden yapılandırırken iki aşamalı bir yöntem izlemektedir. İlk aşamada, temel yatırım alanlarını (nükleer, güneş, rüzgar vb.) belirlemek için geniş çaplı bir stratejik analiz yaparak genel yönelimleri saptamakta; ikinci aşamada ise seçilen bu alanlardaki mevcut tesislerin kapasite artırımı gibi rutin işlemlerde geçmiş verileri temel alan küçük düzeltmelerle yetinmektedir.

Amitai Etzioni tarafından rasyonel-kapsamlı modelin ütopik yapısı ile artırımcı modelin muhafazakar yapısını dengelemek amacıyla geliştirilen bu karar verme modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Karma Tarama Modeli

Answer

Karma Tarama Modeli, stratejik ve rutin kararların farklı derinlikte incelenmesini öngören Etzioni'nin modelidir.
Doğru cevap olan yaklaşım, Amitai Etzioni tarafından geliştirilen Karma Tarama Modeli'dir. Bu model, karar vericilerin sınırlı kaynaklarını ve zamanlarını verimli kullanabilmeleri için süreci ikiye ayırır: Temel (stratejik) kararlar için 'yüksek çözünürlüklü' geniş bir tarama yapılırken, ikincil (rutin) kararlar için mevcut durumun üzerine eklemeler yapılan 'düşük çözünürlüklü' artırımcı bir yöntem izlenir. Senaryodaki enerji yatırımlarının belirlenmesi stratejik taramaya, mevcut tesislerdeki küçük düzeltmeler ise artırımcı sürece karşılık gelmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Karar verme sürecindeki aşamaları analiz et
Senaryoda iki farklı analiz düzeyi saptanmıştır: Geniş kapsamlı stratejik analiz ve dar kapsamlı rutin düzeltmeler.
Karar verme modelleri arasındaki temel fark, bilginin toplanma ve işlenme derinliğidir.
2
Düzeyleri kuramsal karşılıklarıyla eşleştir
Geniş analiz rasyonel modelin, küçük düzeltmeler ise artırımcı modelin özelliğidir.
Modele ait temel varsayımları ayırt etmek doğru sonuca götürür.
3
İki düzeyi birleştiren sentez modeli belirle
Amitai Etzioni'nin 'Karma Tarama' (Mixed Scanning) yaklaşımı bu iki düzeyi sentezler.
Etzioni, rasyonel modelin bilgi yükü ile artırımcı modelin vizyonsuzluğunu bu yolla aşmayı hedeflemiştir.

Key Concept

Karma Tarama Modeli (Mixed Scanning)

Hints

1
Karar vericinin bir 'geniş açılı lens' (strateji için) bir de 'büyüteç' (detaylar için) kullandığını düşünün.
2
Bu model, Charles Lindblom'un artırımcılığı ile klasik rasyonalizm arasında bir köprü kurmaya çalışır.
3
Amitai Etzioni'nin geliştirdiği bu model, kaynakların stratejik olanlara odaklanmasını savunur.

Practice More

Lindblom'un 'Muddling Through' kavramı ile rasyonel model arasındaki temel varsayım farklarını incelemek bu konuyu pekiştirecektir.
Estimated Time:1m 30s
Question 9Question →

Kamu politikası analizi literatüründe; rasyonel-kapsamlı modelin aşırı bilgi ve rasyonalite talebi ile artırımcı modelin mevcut statükoyu korumaya yönelik muhafazakâr yapısını eleştiren; karar verme sürecine sezgi, deneyim ve yaratıcılık gibi "akıl dışı" (extra-rational) unsurları entegre eden ve özellikle "politika yapımı üzerine politika yapımı" (meta-policy making) kavramını geliştiren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Normatif-Optimal Model

Answer

Karar verme sürecine sezgi ve deneyim gibi unsurları dahil eden ve meta-politika yapımını vurgulayan yaklaşım Normatif-Optimal Modeldir.
Normatif-Optimal Model, Yehezkel Dror tarafından kamu yönetimi ve politika analizindeki rasyonel-kapsamlı modelin katılığı ile artırımcı modelin muhafazakâr (statükocu) eğilimlerini dengelemek amacıyla geliştirilmiştir. Bu modelin en ayırt edici özellikleri, rasyonel unsurların yanına sezgi, deneyim ve yaratıcılık gibi 'akıl dışı' (extra-rational) faktörleri eklemesi ve politika yapma sürecinin nasıl olması gerektiğine dair kurallar bütününü ifade eden 'meta-politika yapımı' (meta-policy making) kavramını merkezine almasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sorudaki anahtar kavramları analiz etme
"Akıl dışı (extra-rational) unsurlar", "sezgi", "yaratıcılık" ve "meta-politika yapımı" kavramları belirlendi.
Her karar verme modelinin kendine has teknik terimleri ve odak noktaları vardır.
2
Rasyonel ve Artırımcı modellerin eleştirisini değerlendirme
Soruda her iki modelin de kısıtlarını aşmayı hedefleyen bir sentez arandığı görüldü.
Karma Tarama ve Optimal modeller, bu iki uç modelin sentezi niteliğindedir.
3
Düşünür ve model eşleştirmesi yapma
Meta-politika yapımı (politikayı belirleyen kuralların tasarımı) ve sezgiselliği bilimsel bir çerçeveye oturtan ismin Yehezkel Dror ve modelinin Normatif-Optimal Model olduğu saptandı.
Dror, rasyonalitenin sınırlarını sezgiyle aşmayı öneren temel teorisyendir.

Key Concept

Yehezkel Dror'un Normatif-Optimal Karar Verme Modeli

Hints

1
Bu model, rasyonel ve artırımcı modellerin bir sentezidir ancak Karma Tarama'dan farklı bir ismi vardır.
2
Modelin teorisyeni Yehezkel Dror'dur ve karar verme sürecine 'sezgi' gibi faktörleri dahil eder.
3
"Meta-politika yapımı" ifadesi doğrudan Normatif-Optimal modele işaret eder.

Practice More

Karar verme modellerini teorisyenleri (Simon, Lindblom, Etzioni, Dror, Cohen) ile eşleştirerek bir tablo oluşturmanız konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Alternative Method

Eğer soruda 'meta-politika' veya 'akıl dışı/sezgisel unsurlar' ifadeleri geçiyorsa, bu doğrudan Yehezkel Dror'un Optimal modelini işaret eder. Şıklarda Dror ile özdeşleşen tek kavram budur.
Estimated Time:1m 30s
Question 10Question →

Kamu politikası analizinde 'Artırımcı Model' (İnkrementalizm) ile özdeşleşen Charles E. Lindblom, karar verme sürecinin aslında rasyonel bir mühendislik çalışması olmadığını; aksine toplumdaki farklı çıkar gruplarının ve siyasi aktörlerin birbirleriyle olan pazarlıkları, ikna çabaları ve karşılıklı tavizleri sonucunda şekillendiğini savunur. Lindblom'un, merkezî bir planlayıcının yokluğunda aktörlerin birbirlerinin çıkarlarını ve olası tepkilerini gözeterek ulaştıkları bu 'kendiliğinden koordinasyon' sürecini tanımlamak için kullandığı temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Partizanların Karşılıklı Uyumu

Answer

Partizanların Karşılıklı Uyumu
Partizanların Karşılıklı Uyumu kavramı, Charles E. Lindblom tarafından Artırımcı Model'in (İnkrementalizm) siyasal işleyişini açıklamak için geliştirilmiştir. Lindblom, merkezî bir otoritenin veya rasyonel bir planlamanın yokluğunda bile, toplumdaki aktörlerin (partizanların) birbirlerinin stratejilerini ve çıkarlarını dikkate alarak, pazarlık ve ikna yoluyla bir uzlaşıya vardıklarını savunur. Bu 'kendiliğinden' gelişen koordinasyon süreci, artırımcı kararların temelini oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Artırımcı Model'in (Lindblom) siyasal arka planını analiz et.
Artırımcı model, kararların küçük adımlarla (marjinal değişimlerle) alındığını savunur.
Modelin temelinde kapsamlı analiz yerine pratik ve siyasi gerçeklikler yatar.
2
Koordinasyonun nasıl sağlandığını incele.
Merkezi bir koordinatör (merkezi rasyonalite) yerine aktörlerin birbirini dengelemesi söz konusudur.
Demokratik sistemlerde çok sayıda aktörün çıkarlarının pazarlıkla uzlaştırılması gerekir.
3
Kavramı literatürdeki karşılığıyla eşleştir.
Lindblom bu süreci 'Partizanların Karşılıklı Uyumu' (Partisan Mutual Adjustment) olarak adlandırır.
Bu kavram, modelin siyasi meşruiyetini ve işleyiş mekanizmasını açıklar.

Key Concept

Partizanların Karşılıklı Uyumu (Partisan Mutual Adjustment)

Hints

1
Bu kavram, 'bocalayarak ilerleme' (muddling through) makalesinin yazarı ile ilişkilidir.
2
Merkezi bir otorite olmadan aktörlerin birbirine nasıl ayak uydurduğunu açıklar.
3
Artırımcı modelde, kararların rasyonel analizden çok siyasi pazarlıklarla oluştuğunu ifade eden 'Partizanların ...' ile başlayan kavramdır.

Practice More

Bu modelin 'statükoyu korumacı' yönüne karşı çıkan Yehezkel Dror'un Optimal Modelini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 11Question →

Karar vericinin; bilgi eksikliği, zaman darlığı ve bilişsel kapasite yetersizliği gibi kısıtlar altında, 'en iyi' (optimal) çözümü bulmak yerine asgari düzeyde 'tatmin edici' (satisficing) olan ilk uygun seçeneği kabul ettiğini savunan model aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Sınırlı Rasyonellik Modeli

Answer

Sınırlı Rasyonellik Modeli
Sınırlı rasyonellik modeli, Herbert Simon tarafından geliştirilmiştir. Karar vericilerin sınırsız bir akla ve bilgiye sahip olmadığını, bu nedenle 'en iyi' çözüme ulaşmak yerine kendilerini tatmin edecek ilk kabul edilebilir seçeneği (satisficing) tercih ettiklerini belirtir.

Step-by-Step Solution

1
Karar vericinin gerçek dünyadaki kapasite kısıtları (zaman, bilgi, zihinsel yetenek) göz önüne alınır.
Karar vericinin tam bir rasyonalite sergilemesinin imkansız olduğu sonucuna varılır.
Herbert Simon'ın modelinin temelini oluşturan 'kısıtlar' varsayımını anlamak için gereklidir.
2
Seçilen kararın ulaştığı nokta (en iyi mi yoksa yeterli mi) analiz edilir.
Optimal çözüm yerine, belirlenen asgari standartları karşılayan 'tatmin edici' sonucun kabul edildiği saptanır.
Sınırlı rasyonellik modelini diğer modellerden ayıran temel ayırt edici özelliği belirlemek için önemlidir.

Key Concept

Sınırlı Rasyonellik ve Tatmin Edicilik (Satisficing)

Hints

1
İnsanın her şeyi bildiği ve her zaman en kârlı olanı seçtiği 'iktisadi insan' varsayımının eleştirisini düşünün.
2
Bu yaklaşımda optimal (en iyi) karar yerine 'tatmin edici' (satisficing) karar kavramı merkezdedir.

Practice More

Herbert Simon'ın 'İdari İnsan' kavramı ile 'İktisadi İnsan' arasındaki farkları incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Estimated Time:45s
Question 12Question →

Amitai Etzioni, kamu politikası analizinde artırımcı modelin (inkrementalizm) sadece teknik bir karar verme yöntemi olmadığını, aynı zamanda toplumsal statükoyu koruyan ideolojik bir boyutu bulunduğunu savunur. Etzioni'ye göre artırımcı model, doğası gereği 'muhafazakâr' bir eğilime sahiptir.

Aşağıdakilerden hangisi Etzioni'nin artırımcı modele yönelttiği bu 'muhafazakârlık' eleştirisinin temel dayanağını oluşturur?

Show answer & explanation

Answer: Toplumun temel yapısını dönüştürecek büyük çaplı yenilikleri engellemesi ve politik ağırlığı olmayan dezavantajlı grupların taleplerini sistem dışına itmesi

Answer

Artırımcı modelin toplumun temel yapısını dönüştürecek büyük çaplı yenilikleri engellemesi ve dezavantajlı grupları sistem dışına itmesi
Amitai Etzioni'ye göre artırımcı model, kapsamlı bir vizyondan yoksundur ve yalnızca mevcut sistemdeki küçük aksaklıkları gidermeye odaklanır. Bu durum, sistemin temel adaletsizliklerini değiştirecek 'köklü kararların' alınmasını engellediği için muhafazakâr bir sonuç doğurur. Ayrıca, bu modelde kararlar 'partizanların karşılıklı uyumu' yoluyla alındığı için, masada temsil edilmeyen veya politik gücü zayıf olan dezavantajlı grupların talepleri sistem dışı kalır.

Step-by-Step Solution

1
Etzioni'nin artırımcı modele yönelik temel eleştirisini belirleyin.
Eleştiri odağı: Modelin 'muhafazakâr' (statükocu) doğasıdır.
Etzioni, artırımcı modelin sadece mevcut durumdan küçük sapmalar yapmasına izin vermesinin toplumsal dönüşümü engellediğini savunur.
2
Artırımcı modelin politik güç dengeleri üzerindeki etkisini analiz edin.
Model, politik gücü olmayan kesimlerin sesini duyurmasını zorlaştırır.
Lindblom'un 'partizan karşılıklı uyumu' prensibi, sadece masada olan ve politik ağırlığı bulunan aktörlerin çıkarlarını korur; dezavantajlı gruplar bu süreçte ihmal edilir.
3
Etzioni'nin çözüm önerisiyle (Karma Tarama) bağlantı kurarak eleştiriyi derinleştirin.
Karma Tarama, 'temel kararlar' (fundamental decisions) ile 'artırımcı kararları' birleştirir.
Etzioni, artırımcı modelin temel kararların yerini tamamen almasını tehlikeli bulur; çünkü bu durum vizyon eksikliğine ve stratejik hareketsizliğe yol açar.

Key Concept

Karma Tarama ve Artırımcı Model Eleştirisi

Hints

1
Eleştirinin neden 'muhafazakâr' olarak nitelendirildiğine odaklanın. Muhafazakârlık mevcut durumu (statükoyu) koruma eğilimidir.
2
Artırımcı modelde değişimlerin sadece 'küçük adımlar' şeklinde olduğunu ve bu adımların kimlerin çıkarları doğrultusunda atıldığını düşünün.

Practice More

Etzioni'nin Karma Tarama modelindeki 'temel kararlar' ve 'artırımcı kararlar' ayrımını inceleyerek bu eleştirinin nasıl bir çözüme kavuşturulduğunu araştırabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 13Question →

Bir kamu kurumu bünyesinde yürütülen teknoloji dönüşüm projesinde; yöneticilerin amaçlar konusunda tam bir uzlaşıya varamadığı, personelin sürece düzensiz aralıklarla dahil olup ayrıldığı ve çözüm yollarının çoğu zaman mevcut problemlerden bağımsız olarak geliştirildiği tespit edilmiştir. Karar verme sürecindeki bu durumu; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve seçim fırsatları arasındaki tesadüfi etkileşimle açıklayan model aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Çöp Kutusu (Garbage Can) Modeli

Answer

Çöp Kutusu (Garbage Can) Modeli
Doğru yanıt olan model, Michael Cohen, James March ve Johan Olsen tarafından geliştirilmiştir. Bu model, özellikle üniversiteler gibi amaçların belirsiz, yöntemlerin net olmadığı ve katılımın akışkan olduğu (örgütlü anarşi) yapılarda kararların nasıl alındığını açıklar. Kararlar; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve seçim fırsatları olarak adlandırılan dört bağımsız akışın bir 'karar penceresi'nde tesadüfen bir araya gelmesiyle oluşur.

Step-by-Step Solution

1
Senaryodaki temel ipuçlarını analiz edin.
Belirsiz amaçlar, akışkan katılım ve problemleri takip etmeyen çözümler 'örgütlü anarşi' (organized anarchy) durumuna işaret etmektedir.
Bu özellikler belirli bir karar verme modelinin temel varsayımlarıdır.
2
Örgütlü anarşi varsayımıyla çalışan modelleri hatırlayın.
Cohen, March ve Olsen tarafından geliştirilen modelin bu varsayımı kullandığı görülür.
Literatürde bu kavramlar doğrudan bu modelle ilişkilendirilmiştir.
3
Karar akışlarını kontrol edin.
Sorunlar, çözümler, katılımcılar ve seçim fırsatlarının bir araya gelmesi bu modelin işleyiş biçimidir.
Doğru modelin karakteristik özellikleri senaryo ile tam örtüşmektedir.

Key Concept

Çöp Kutusu Modeli ve Örgütlü Anarşi (Organized Anarchy)

Hints

1
Senaryoda geçen 'örgütlü anarşi' kavramına ve amaçların belirsizliğine odaklanın.
2
Problemlerin ve çözümlerin birbirinden bağımsız olarak kurum içinde 'yüzdüğü' bir modeli düşünün.
3
Cohen, March ve Olsen'in 'dört bağımsız akış' varsayımını hatırlayın.

Practice More

Bu modelin varsayımlarını rasyonel modelin varsayımlarıyla karşılaştırarak aradaki farkları belirleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 14Question →

Graham Allison tarafından geliştirilen ve kamu politikası süreçlerini analiz eden modellerden birine göre; kararlar, rasyonel ve homojen bir aktör olan devletin bilinçli seçimlerinden ziyade, hükümeti oluşturan büyük kuruluşların (örneğin bakanlıklar veya emniyet teşkilatı) kendi iç dinamikleriyle ürettikleri birer 'çıktı' (output) niteliğindedir. Bu modelde karar vericiler, karşılaşılan sorunlara 'Standart İşleyiş Yöntemleri' (SOPs) ve yerleşik rutinler çerçevesinde, kurumun mevcut kapasitesiyle sınırlı çözümler üretirler.

Buna göre, parçada temel özellikleri açıklanan karar verme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Örgütsel Süreç Modeli (Model II)

Answer

Graham Allison'ın modelleri içinde kararları büyük örgütlerin 'Standart İşleyiş Yöntemleri' (SOPs) ve yerleşik rutinlerinin birer çıktısı olarak gören yaklaşım Örgütsel Süreç Modeli'dir.
Örgütsel Süreç Modeli (Model II), kamu politikalarını merkezi bir otoritenin optimal seçimleri olarak değil, karmaşık örgütlerin kendi standart prosedürlerini (SOPs) uygulamasıyla ortaya çıkan rutin sonuçlar olarak açıklar.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki anahtar kavramları belirle.
Anahtar kavramlar: Graham Allison, Standart İşleyiş Yöntemleri (SOPs), yerleşik rutinler ve kararların birer 'çıktı' (output) olarak görülmesi.
Allison'ın üç modelini (Rasyonel Politika, Örgütsel Süreç, Bürokratik Siyaset) birbirinden ayıran temel unsurları tespit etmek gerekir.
2
Model I (Rasyonel Politika) ile karşılaştır.
Elenir.
Model I, devleti tek bir rasyonel aktör olarak görür; oysa soru kökünde bu varsayım dışlanmıştır.
3
Model II (Örgütsel Süreç) ile Model III (Bürokratik Siyaset) arasındaki farkı analiz et.
Model II doğrulanır.
Model II örgütlerin prosedürlerine ve rutinlerine (SOPs) odaklanırken, Model III bireyler arasındaki pazarlığa ve güç mücadelesine odaklanır. Soruda vurgu prosedürler üzerindedir.

Key Concept

Graham Allison'ın Örgütsel Süreç Modeli (SOPs ve Rutinler)

Hints

1
Graham Allison'ın 1971 tarihli 'Essence of Decision' (Kararın Özü) adlı eseri bu modellerin temel kaynağıdır.
2
Sorudaki 'SOPs' kısaltması İngilizce 'Standard Operating Procedures' ifadesinden gelir ve kamu kurumlarının işleyiş rehberlerini temsil eder.
3
Eğer kararların bir pazarlık sonucu olduğu söylenseydi Model III olurdu; kurumların rutin işleyişi dendiği için Model II'ye yönelmelisiniz.

Practice More

Graham Allison'ın modellerini Küba Füze Krizi örneği üzerinden yeniden inceleyerek teorik bilgileri pratik vakalarla pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Allison'ın modellerini analiz birimlerine göre kodlayabilirsiniz: Model I = Rasyonel Aktör, Model II = Örgütsel Rutinler, Model III = Politik Pazarlık.
Estimated Time:2m 0s
Question 15Question →

Karar verme sürecinde 'rasyonel-kapsamlı model', bir politikanın doğruluğunu veya kalitesini, önceden belirlenmiş hedeflere ne kadar verimli ulaşıldığına (amaç-araç uygunluğu) dayandırır. Buna karşılık, Charles Lindblom’un savunduğu bir modelde; karmaşık toplumsal sorunlarda değer hiyerarşisi oluşturmanın imkânsızlığı nedeniyle, 'iyi bir politikanın' tek geçerli kanıtı, o politika üzerinde çeşitli karar vericilerin mutabık kalması (uzlaşması) olarak kabul edilir.

Buna göre, 'analitik rasyonalite' yerine 'politik uzlaşıyı' temel başarı kriteri olarak gören karar verme modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Artırımcı (İnkremental) Model

Answer

Artırımcı (İnkremental) Model, analitik rasyonalitenin imkânsız olduğu durumlarda paydaşlar arasındaki uzlaşıyı (agreement) iyi politikanın temel kriteri olarak kabul eder.
Artırımcı Model (İnkrementalizm), Charles Lindblom tarafından rasyonel-kapsamlı modele bir eleştiri olarak sunulmuştur. Bu modelde, karar vericilerin ortak bir değerler hiyerarşisinde anlaşmasının zorluğu nedeniyle, rasyonel analizin yerini 'politik uzlaşı' alır. Lindblom'a göre bir politikanın 'iyi' olduğunun tek somut kanıtı, o politika üzerinde çeşitli çıkar gruplarının ve karar vericilerin mutabık kalmasıdır; bu duruma 'İyi politikanın testi olarak uzlaşı' denir.

Step-by-Step Solution

1
Rasyonel-kapsamlı modelin başarı kriterini analiz etme
Bu modelde başarı, önceden belirlenen amaçlara ulaşma derecesi (verimlilik) ile ölçülür.
Rasyonel model, amaç ve araçların kesin ayrımını ve nesnel analizi şart koşar.
2
Alternatif modelin başarı kriterini belirleme
İncelenen modelde başarı, aktörlerin o politika üzerinde uzlaşmış olmasıdır.
Lindblom'a göre toplumsal değerler üzerinde uzlaşılamadığı için, politikanın kendisi (araç) üzerinde uzlaşılması birincil testtir.
3
Charles Lindblom ve Artırımcı Model arasındaki ilişkiyi kurma
Lindblom, 'The Science of Muddling Through' eserinde 'uzlaşıyı' (agreement) iyi politikanın testi olarak tanımlar.
Artırımcı modelde politika yapımı analitik bir süreçten ziyade, tarafların karşılıklı uyum (partisan mutual adjustment) sağladığı politik bir süreçtir.

Key Concept

İyi Politikanın Testi (Test of a Good Policy) ve Uzlaşı (Consensus)
Estimated Time:2m 0s
Question 16Question →

Charles Lindblom, kamu politikası analizinde rasyonel-kapsamlı modeli "Kök Yöntemi" (Root Method), artırımcı modeli (inkrementalizm) ise "Dal Yöntemi" (Branch Method) olarak adlandırmıştır. Lindblom'a göre, artırımcı modelde (Dal Yöntemi) karar alma sürecinin rasyonel modelden (Kök Yöntemi) en temel teorik ayrışma noktası olan "araç-amaç analizi" (means-ends analysis) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Uygun araçların seçimi ile ulaşılmak istenen amaçların belirlenmesi birbirinden ayrılmaz; bu iki süreç analiz aşamasında iç içe geçmiştir.

Answer

Artırımcı modelde (Dal Yöntemi) uygun araçların seçimi ile ulaşılmak istenen amaçların belirlenmesi birbirinden ayrılmaz; bu iki süreç analiz aşamasında iç içe geçmiştir.
Doğru yanıt olan seçenek, Lindblom'un 'Dal Yöntemi'nde araç-amaç analizinin birbirinden kopuk olmadığını, aksine bir politikanın kabul edilebilirliğinin (amacın) o politika için mevcut olan araçlarla ve sağlanan mutabakatla doğrudan ilişkili olduğunu belirtir. Rasyonel modelin aksine, artırımcı modelde 'iyi politika', önceden belirlenmiş bir amaca verimli şekilde ulaşan değil, aktörlerin üzerinde uzlaşabildiği politikadır.

Step-by-Step Solution

1
Lindblom'un 'Kök' ve 'Dal' yöntemleri arasındaki metodolojik farkı analiz edin.
Rasyonel (Kök) yöntemde amaçlar araçlardan önce gelir; Artırımcı (Dal) yöntemde ise bunlar birbirini sürekli etkiler.
Lindblom'a göre toplumsal değerler üzerinde uzlaşma sağlamak zor olduğundan, amaçlar ancak üzerinde mutabık kalınan araçlarla sınırlı kalır.
2
Araç-amaç analizi (means-ends analysis) kavramının artırımcı modeldeki işleyişini inceleyin.
Artırımcı modelde araçların seçimi, aynı zamanda hangi amaçların 'ulaşılabilir' olduğunu belirler (iç içe geçme/intertwining).
Karar vericiler tüm dünyayı analiz etmek yerine, ellerindeki araçlarla neler yapabileceklerine bakarak amaçlarını revize ederler.
3
Seçenekleri bu teorik çerçeveye göre eleyerek doğru tanımı bulun.
Araç ve amacın iç içe geçmiş olduğunu belirten seçenek, Lindblom'un 'Successive Limited Comparisons' (Ardışık Sınırlı Karşılaştırmalar) mantığıyla örtüşür.
Rasyonel modelde amaçlar bağımsız bir değişkendir, artırımcı modelde ise araçlara bağımlı bir değişkendir.

Key Concept

Lindblom'un Artırımcı Modelinde Araç ve Amacın İç İçe Geçmesi (Intertwining of Means and Ends)

Hints

1
Lindblom'un rasyonel modeli 'Kök', artırımcı modeli 'Dal' olarak adlandırmasının sebebi, analizin derinliği ve başlangıç noktası ile ilgilidir.
2
Rasyonel modelde amaçlar 'verilen' şeylerdir; ancak Lindblom'a göre siyaset dünyasında kimse amaçlar üzerinde tam uzlaşamaz, bu yüzden araçlar amaçları doğurur.
3
Artırımcı modelde 'iyi bir politika'nın testi, amacın gerçekleştirilmesi değil, paydaşların mutabakatıdır. Bu mutabakat araçlar ve amaçlar arasında mekik dokunarak sağlanır.

Practice More

Lindblom'un 'Partizan Karşılıklı Uyum' (Partisan Mutual Adjustment) kavramının bu araç-amaç bütünleşmesindeki rolünü inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 17Question →

Amitai Etzioni tarafından geliştirilen "Karma Tarama Modeli" (Mixed-Scanning), rasyonel-kapsamlı modelin bilgi ve zaman kısıtları nedeniyle uygulanamaz olduğu, artırımcı modelin ise temel bir vizyondan yoksun şekilde "amaçsız sürüklenmeye" (drifting) yol açtığı eleştirisi üzerine inşa edilmiştir. Bu modelin temel mantığı çerçevesinde, makro (temel) ve mikro (artırımcı) kararlar arasındaki etkileşim süreci aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Temel kararlar, örgütün genel stratejik yönünü ve vizyonunu belirleyerek rasyonel bir çerçeve sunar; artırımcı kararlar ise bu çerçeve içinde kalarak detayları ve uygulamayı şekillendirir.

Answer

Temel kararların, artırımcı kararlar için stratejik bir çerçeve ve vizyon oluşturduğu, artırımcı kararların ise bu çerçeve dahilinde detayları belirlediği seçenek doğrudur.
Karma Tarama Modeli, kamu politikası analizinde 'üçüncü bir yol' olarak önerilmiştir. Amitai Etzioni, geniş açılı bir tarama ile temel (fundamental) kararların alınmasını ve bu kararların, daha sonraki küçük (artırımcı) kararlar için bir 'çerçeve' ve 'pusula' vazifesi görmesini öngörür. Bu sayede hem aşırı bilgi yükünden (rasyonel modelin sorunu) kaçınılır hem de sistemin nereye gittiğini bilmeden hareket etmesi (artırımcı modelin sorunu) engellenmiş olur.

Step-by-Step Solution

1
Karma Tarama Modelinin temel ayrımını belirle.
Etzioni, kararları 'temel kararlar' (fundamental) ve 'artırımcı kararlar' (incremental) olarak ikiye ayırır.
Rasyonel ve artırımcı modellerin eksikliklerini sentezlemek için bu ayrım gereklidir.
2
Temel kararların işlevini analiz et.
Temel kararlar, geniş bir açıyla (uydu görüntüsü gibi) bakarak örgütün vizyonunu ve genel rotasını çizer.
Bu düzey, artırımcı modelin eleştirilen 'amaçsız sürüklenme' riskini ortadan kaldıran rehberlik işlevini görür.
3
Artırımcı kararların temel kararlar içindeki konumunu belirle.
Artırımcı kararlar, temel kararların belirlediği ana çerçeve içinde kalan, uygulama detaylarını ve küçük iyileştirmeleri içeren süreçlerdir.
Bu hiyerarşik ilişki, rasyonel kapasitenin verimli kullanılmasını sağlar.

Key Concept

Karma Tarama (Mixed-Scanning) Modeli Hiyerarşisi

Hints

1
Amitai Etzioni'nin bu modeli rasyonel ve artırımcı modellerin bir sentezidir.
2
Modelde kullanılan 'kamera' veya 'uydu' analojisini hatırlayın: geniş açılı bakış (makro) ve yakın çekim bakış (mikro).
3
Temel kararların, alt düzey kararların sınırlarını çizdiği bir hiyerarşi söz konusudur.

Practice More

Yehezkel Dror'un 'Optimal Modeli' ile Etzioni'nin 'Karma Tarama Modeli' arasındaki rasyonellik düzeyi farklarını inceleyin.
Estimated Time:2m 30s
Question 18Question →

Bir Bölgesel Kalkınma Ajansı; bölgenin 10 yıllık ana stratejik vizyonunu ve yatırım önceliklerini belirlerken rasyonel-kapsamlı bir veri analizi yöntemini kullanmıştır. Bununla birlikte, bu ana stratejinin uygulama aşamasındaki yıllık faaliyet planlarını hazırlarken mevcut projelerden köklü bir kopuş yaşamak yerine küçük ve kontrollü değişikliklerle ilerlemeyi tercih etmiştir.

Bu kurumun karar alma sürecinde uyguladığı, 'temel kararlar' ile 'rutin kararlar' arasında ayrım yapan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Karma Tarama (Mixed Scanning) Modeli

Answer

Karma Tarama (Mixed Scanning) Modeli
Karma Tarama (Mixed Scanning) Modeli, Amitai Etzioni tarafından rasyonel ve artırımcı modellerin bir sentezi olarak geliştirilmiştir. Bu modelde karar vericiler, temel yönelimleri belirlemek için rasyonel bir bakış açısıyla geniş bir tarama yaparken, bu temel çerçeve içindeki detay kararlarda zaman ve maliyet tasarrufu sağlamak için artırımcı yöntemi kullanırlar. Senaryoda ajansın 10 yıllık vizyonu rasyonel, yıllık planları artırımcı şekilde ele alması bu modelin doğrudan bir uygulamasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Karar verme sürecindeki aşamaları analiz edin.
Stratejik vizyon (temel karar) ve yıllık planlar (rutin karar) şeklinde iki farklı düzey tespit edilmiştir.
Modele karar verebilmek için kararların kapsamı ve niteliği ayrıştırılmalıdır.
2
Kullanılan yöntemleri eşleştirin.
Temel kararlarda rasyonel-kapsamlı analiz, rutin kararlarda ise artırımcı (incremental) yöntem kullanılmaktadır.
Mixed scanning modelinin en belirgin özelliği bu iki yöntemi hiyerarşik bir yapıda birleştirmesidir.
3
Amitai Etzioni'nin teorik çerçevesiyle karşılaştırın.
Senaryodaki yaklaşım, Etzioni'nin 'karma tarama' kuramının temel önermesi olan 'iki kademeli tarama' ile tam olarak örtüşmektedir.
Karma tarama, rasyonel modelin ütopik kapsamlılık talebi ile artırımcı modelin muhafazakâr yapısı arasında bir orta yol sunar.

Key Concept

Karma Tarama Modeli (Mixed Scanning)

Hints

1
Karar verme sürecinin iki farklı katmanda (stratejik ve operasyonel) farklı yöntemlerle yürütüldüğüne dikkat edin.
2
Bu model, rasyonel modelin çok fazla bilgi gerektirmesi ile artırımcı modelin yeniliğe kapalı olması sorunlarını aynı anda çözmeyi hedefler.
3
Geniş açılı bir kamerayla genel manzaraya bakıp (rasyonel), sorunlu alanlara zum yaparak detayları inceleyen (artırımcı) bir gözlemci metaforuyla açıklanan modeli hatırlayın.

Practice More

Graham Allison'ın modelleri ile Etzioni'nin karma tarama modelini aktör sayıları ve analiz birimleri açısından karşılaştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 19Question →

Kamu yönetiminde karar verme sürecini açıklayan yaklaşımlardan biri olan 'Sınırlı Rasyonellik' (Bounded Rationality) modelinde; rasyonel-kapsamlı modelin varsaydığı 'ekonomik insan' (homo economicus) yerine 'yönetimsel insan' (administrative man) kavramı merkezdedir.

Buna göre, Herbert Simon tarafından geliştirilen bu modelde, yönetimsel insanın karar verme sürecinde 'en iyiyi' (optimal) aramak yerine kendi beklentilerini karşılayan ilk 'yeterli' seçeneği tercih etmesini ifade eden temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tatmin edicilik

Answer

Tatmin edicilik (Satisficing) kavramıdır.
Doğru seçenek 'tatmin edicilik' (satisficing) ifadesidir. Herbert Simon'un sınırlı rasyonellik kuramına göre, karar vericiler (yönetimsel insan) tüm alternatifleri değerlendirecek kapasiteye sahip olmadıkları için, karşılarına çıkan ve minimum başarı kriterlerini sağlayan ilk uygun seçenekte karar kılarlar.

Step-by-Step Solution

1
Karar verme kuramcısının ve temel yaklaşımının belirlenmesi
Soru Herbert Simon ve sınırlı rasyonellik yaklaşımına odaklanmaktadır.
Simon, klasik rasyonel modelin insan zihninin kapasitesini aştığını savunur.
2
Rasyonel model ile sınırlı rasyonellik modelinin karşılaştırılması
Rasyonel model 'en iyileme' (optimizasyon) peşindeyken, sınırlı rasyonellik 'yeterli olan' peşindedir.
Karar vericinin bilgi, zaman ve bilişsel kapasitesi tüm alternatifleri analiz etmeye yetmez.
3
Yönetimsel insanın tercih kriterinin tanımlanması
Beklentileri karşılayan ilk uygun seçeneğin kabul edilmesi 'tatmin edicilik' (satisficing) olarak adlandırılır.
Bu kavram, ideal rasyonelliğin pratik sınırlarını ifade eder.

Key Concept

Sınırlı Rasyonellik ve Tatmin Edici Karar (Satisficing)

Hints

1
Herbert Simon'un 'yönetimsel insan' modelini hatırlayın; bu insan rasyonel bir makine gibi her şeyi analiz edebilir mi?
2
İngilizcesi 'satisficing' olan bu kavram, 'satisfy' (tatmin etmek) ve 'suffice' (yeterli olmak) kelimelerinin birleşimidir.

Practice More

Lindblom'un 'Dal Yöntemi' (Branch Method) olarak adlandırdığı modelin özelliklerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 20Question →

Charles Lindblom tarafından geliştirilen artırımcı (incremental) modelde; kamu politikası sürecinde merkezi bir planlayıcı veya koordinatörün bulunmadığı bir ortamda, çok sayıda aktörün birbirlerinin tercihlerini, değerlerini ve olası tepkilerini dikkate alarak kendi kararlarını esnetmesi sonucunda ortaya çıkan "kendiliğinden eşgüdüm" mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Karşılıklı uyum

Answer

Artırımcı modelde aktörlerin birbirlerini gözlemleyerek sağladıkları kendiliğinden eşgüdüm mekanizması 'Karşılıklı Uyum' (Partisan Mutual Adjustment) olarak tanımlanır.
Charles Lindblom'un artırımcı modelinde, kamu politikası sürecindeki eşgüdüm merkezi bir koordinatör (merkezi planlayıcı) tarafından değil, 'Karşılıklı Uyum' (Partisan Mutual Adjustment) süreciyle sağlanır. Bu süreçte aktörler, kendi hedeflerine ulaşmaya çalışırken diğer aktörlerin tepkilerini ve güçlerini dikkate alarak pozisyonlarını sürekli olarak esnetir ve değiştirirler; böylece hiyerarşik bir müdahale olmaksızın politik bir denge ve eşgüdüm oluşur.

Step-by-Step Solution

1
Artırımcı modelin temel varsayımını analiz etme
Bu modelde kararların merkezi bir otorite tarafından değil, çok sayıda aktörün etkileşimiyle alındığı saptanır.
Lindblom, rasyonel modelin aksine politikanın bir 'mühendislik' değil, bir 'uzlaşı' süreci olduğunu savunur.
2
Koordinasyon mekanizmasını tanımlama
Koordinasyonun hiyerarşik bir emirle değil, tarafların birbirine 'uyum' sağlamasıyla (mutual adjustment) gerçekleştiği görülür.
Aktörler, diğerlerinin ne yapacağını hesaba katarak kendi taleplerini modifiye ederler.
3
Teknik kavramı belirleme
Bu sürece literatürde 'Karşılıklı Uyum' adı verildiği doğrulanır.
Kavram, Lindblom'un 'The Science of Muddling Through' ve sonrasındaki çalışmalarının merkezinde yer alır.

Key Concept

Karşılıklı Uyum (Partisan Mutual Adjustment)

Hints

1
Lindblom, merkezi bir otoritenin yokluğunda bile sistemin nasıl düzenli işlediğini bu kavramla açıklar.
2
Bu kavram, aktörlerin birbirlerinden bağımsız hareket etmelerine rağmen sürekli olarak birbirlerine 'ayarlanmaları' (adjustment) fikrine dayanır.
3
İngilizcesi 'Partisan Mutual Adjustment' olan bu terim, artırımcı modelin politik uzlaşı boyutunu temsil eder.

Practice More

Lindblom'un rasyonel modeli 'kök' (root) ve artırımcı modeli 'dal' (branch) olarak adlandırmasının nedenlerini inceleyiniz.
Estimated Time:1m 15s
Karar Verme Modelleri (Rasyonel, Artırımcı, Çöp Kutusu vb.) Practice Questions — KPSS Kamu Yönetimi | Examkin