Question

Difficulty: HardParafiskal Gelirler

Türkiye'de sosyal güvenlik kurumlarına ödenen primler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına (Barolar, Ticaret Odaları vb.) ödenen üye aidatlarının; genel bütçe gelirleri kapsamında yer alan 'vergiler' yerine 'parafiskal gelirler' olarak sınıflandırılmasının temel mali ve hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Bu ödemelerin tamamen özel hukuk hükümlerine tabi olması ve kamu gücüne dayalı herhangi bir zorunluluk (cebrilik) içermemesi
  2. Gelirlerin tahsilat yetkisinin merkezi yönetimden bağımsız özerk kuruluşlara bırakılması ve elde edilen kaynağın sadece ilgili grubun ihtiyaçlarına özgülenmesiAnswer
  3. C
    Ödemelerin miktarının ve uygulama esaslarının her yıl Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile parlamentonun doğrudan onayıyla belirlenmesi
  4. D
    Bu gelirlerin, devletin kamu yatırımları sonucunda mülk değerlerinde meydana gelen artıştan pay alması esasına (şerefiye) dayanması
  5. E
    Söz konusu kaynakların, devletin para basma yetkisini (senyoraj) kullanması yoluyla bütçe açıklarını kapatmak amacıyla oluşturulması

Answer

Gelirlerin tahsilat yetkisinin merkezi yönetimden bağımsız özerk kuruluşlara bırakılması ve elde edilen kaynağın sadece ilgili grubun ihtiyaçlarına özgülenmesidir.
Parafiskal gelirleri vergilerden ayıran en temel fark, hem tahsilatı yapan makamın (sosyal güvenlik kurumları veya meslek odaları gibi özerk kuruluşlar) hem de harcama amacının (sadece ödemeyi yapan grubun menfaatine tahsis edilmesi) 'genel kamu finansmanı' anlayışından farklı olmasıdır. Vergiler genel bütçeye girer ve her türlü kamu hizmeti için harcanırken; parafiskal gelirler kurumsal bütçelerde tutulur ve özel bir amaca (mesleki/sosyal risk) özgülenir.

Step-by-Step Solution

1
Geliri toplayan kurumun niteliğini analiz etme
Sosyal güvenlik kurumları ve meslek kuruluşları, merkezi yönetim tüzel kişiliğinden ayrı, kamu tüzel kişiliğine sahip özerk yapılardır.
Parafiskal gelirlerin toplanması için 'kurumsal özerklik' temel şarttır.
2
Gelirin harcanma amacını (tahsis durumunu) değerlendirme
Vergilerin aksine, bu gelirler genel kamu hizmetlerine değil, sadece aidat/prim ödeyen grubun üyelerine yönelik hizmetlere (emeklilik, mesleki gelişim vb.) ayrılır.
Bu durum, bütçelemede 'adem-i tahsis' (tahsis etmeme) ilkesine bir istisna teşkil eder.
3
Hukuki dayanak ve zorunluluk (cebrilik) unsurunu netleştirme
Ödemeler isteğe bağlı değil, kanunla belirlenmiş mesleki veya sosyal statüye bağlı olarak zorunludur.
Bu cebrilik yönüyle vergilere benzerler ancak kurumsal ve amaçsal farklılıkları onları parafiskal (vergi benzeri) yapar.

Key Concept

Parafiskal Gelirlerin Kurumsal ve Amaçsal Özerkliği

Practice More

Parafiskal gelirlerin bütçe ilkelerinden 'Adem-i Tahsis' ve 'Bütçenin Genelliği' ilkeleriyle olan çelişkisini inceleyen bir analiz sorusu çözebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question