Kamu tercihi teorisinde Gordon Tullock ve Anne Krueger tarafından incelenen "rant kollama" (rent-seeking) faaliyetleri; bir bireyin veya grubun, yeni bir değer yaratmaksızın kamu gücünü kullanarak mevcut geliri kendi lehine transfer etme çabasıdır. Bu süreçte harcanan kaynakların toplumsal maliyeti, klasik iktisadi analizdeki tekelci fiyatlamanın yol açtığı "Harberger Üçgeni"nden (ölü kayıp) farklı bir boyuta sahiptir.
Buna göre, rant kollama faaliyetlerinin toplumsal refah açısından "negatif toplamlı bir oyun" (negative-sum game) olarak nitelendirilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Rantı elde etmek için harcanan lobicilik, nüfuz ticareti ve siyasal bağış gibi kaynakların; yeni bir üretim veya değer yaratmak yerine sadece servet transferi amacıyla kullanılması ve bu kaynakların alternatif verimli alanlardan çekilmesi.Answer
- BSiyasal karar alma sürecinde aktörlerin karşılıklı oy ticareti (logrolling) yaparak, toplumsal maliyeti faydasından yüksek olan projeleri hayata geçirmeleri sonucu kamu harcamalarının artması.
- CSeçmenlerin rasyonel bilgisizlik (rational ignorance) nedeniyle, siyasal süreçteki rant kollama faaliyetlerinin maliyetini tam olarak algılayamaması ve bu durumun kamu kesiminin aşırı büyümesine yol açması.
- DBürokrasi modellerinde öngörüldüğü üzere, kamu görevlilerinin kendi prestij ve güçlerini artırmak amacıyla bütçelerini maksimize etme çabasıyla kaynakları etkin olmayan alanlara tahsis etmeleri.
- EMali yanılsama (fiscal illusion) etkisiyle, bireylerin kamu hizmetlerinden elde ettikleri faydayı ödedikleri vergilerin maliyetinden daha yüksek algılamaları sonucunda kamu ölçeğinin gereğinden fazla büyümesi.
Answer
Rant kollama faaliyetlerinin negatif toplamlı bir oyun olmasının temel nedeni, rantı elde etmek için kullanılan kaynakların (zaman, emek, sermaye) yeni bir ekonomik değer üretmek yerine mevcut servetin el değiştirmesi için israf edilmesidir.
Rant kollama faaliyetlerinde, bireyler veya gruplar (örneğin bir ithalat kotası veya tekel hakkı almak için) lobicilik yapar veya rüşvet verirler. Bu faaliyetler için kullanılan kaynaklar (insan gücü, para, zaman) eğer bu rant peşinde koşulmasaydı topluma yeni mal ve hizmet üretmek için kullanılabilirdi. Dolayısıyla, bu kaynakların transfer amacıyla harcanması toplumsal refahı net bir şekilde azaltır ve bu durum rant kollamayı bir 'negatif toplamlı oyun' haline getirir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Rant Kollama (Rent-Seeking) ve Toplumsal Maliyet
Hints
1
Kaynakların yeni bir ürün üretmek yerine, sadece var olanın el değiştirmesi için harcanmasının toplumsal sonuçlarını düşünün.
2
Gordon Tullock, bir tekel hakkını elde etmek için harcanan kaynakların (lobi faaliyetleri gibi) Harberger'in ölü kaybına eklenen gerçek bir israf olduğunu savunur.
Practice More
Rant kollama faaliyetlerinin maliyetini gösteren grafiksel analizlerde 'Tullock Dikdörtgeni' kavramını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s