Sınır aşan bir akarsuyun kullanımı ve endüstriyel tesislerin yarattığı çevresel zararlar nedeniyle diplomatik ilişkilerini kesen X ve Y devletleri arasında uyuşmazlık baş göstermiştir. Z Devleti, her iki devletin heyetlerini kendi ülkesinde ağırlayarak görüşmeleri için güvenli bir ortam sağlamış ve devletler arası nota teatisini gerçekleştirerek iletişim kanalı işlevi görmüştür. Sürecin başlarında Z Devleti heyeti görüşmelere bizzat katılmamış ve maddi konularda görüş bildirmemiştir. Ancak görüşmelerin tıkanması üzerine Z Devleti yetkilileri, uyuşmazlığın esasına yönelik olarak 'su kullanım kotaları ve tazminat takvimini' içeren kendi hazırladıkları resmi bir çözüm taslağını taraflara sunmak istemiş; Y Devleti yetkilileri ise işletilen mevcut barışçıl çözüm usulünün üçüncü tarafa esasa ilişkin bir plan sunma yetkisi vermediğini belirterek bu duruma itiraz etmiştir.
Uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde; Z Devleti'nin başlangıçtaki rolü ile Y Devleti'nin itirazına yol açan taslak sunma eyleminin süreci dönüştüreceği yeni barışçıl çözüm yöntemi arasındaki hukuki fark, aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?
- Z Devleti'nin başlangıçtaki faaliyeti dostça girişimdir ve bu usulde üçüncü taraf uyuşmazlığın esasına girerek resmi bir çözüm planı sunamaz; uyuşmazlığın esasına ilişkin kendi çözüm taslağının sunulması ise süreci hukuken arabuluculuk yöntemine dönüştürür.Answer
- BZ Devleti'nin tarafları pasif biçimde bir araya getirdiği ilk aşama arabuluculuktur; üçüncü tarafın kendi inisiyatifiyle çözüm planı sunması ise süreci, sunulan rapordaki kuralların hukuken bağlayıcı olduğu uzlaştırma usulüne geçirir.
- Cİşletilen ilk usul dostça girişimdir; ancak Z Devleti'nin taraflara çözüm taslağı sunması yöntemi değiştirmez, sadece üçüncü tarafın uyuşmazlığın maddi vakıalarını tespit yetkisini kullanarak soruşturma usulüne zemin hazırlamasını sağlar.
- DBaşlangıçtaki usul uzlaştırmadır ve üçüncü taraf bu aşamada yalnızca taraflar arasında diplomatik bir kurye işlevi görür; esasa yönelik su kotaları taslağının masaya getirilmesi ise süreci doğrudan hakemlik usulüne sokar.
- ESürecin başındaki müdahale arabuluculuk olarak nitelendirilir ve üçüncü taraf pasif bir kolaylaştırıcıdır; uyuşmazlığın esasına doğrudan müdahale edilerek taslak sunulması, süreci aktif bir yöntem olan dostça girişime dönüştürür.