Uluslararası hukuk sisteminde yargı kararlarının (içtihatlar) bağlayıcılığını düzenleyen Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 59. maddesi; kararların yalnızca uyuşmazlığın tarafları ve o dava konusu için bağlayıcı olduğunu öngörmektedir. Bu kuralın uluslararası hukukun kaynakları arasındaki genel işleyişi dikkate alındığında, Divan kararlarının etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Yargı kararları, taraflar dışındaki özneler için doğrudan yeni bir kural yaratmasa da mevcut uluslararası hukuk kurallarının içeriğini ve sınırlarını netleştiren yardımcı bir vasıta olarak işlev görür.Answer
- BMadde 59'daki sınırlama nedeniyle, bir davanın tarafları dışındaki devletlerin, Divan'ın daha önce verdiği kararlardaki hukuki yorumlara kendi uyuşmazlıklarında atıf yapmaları hukuken geçersizdir.
- CDivan kararları, uluslararası hukukta kurucu (law-making) bir etkiye sahip olup antlaşmalar ve teamül hukuku ile aynı hiyerarşik düzeyde yer alan asli bir hukuk kaynağıdır.
- DAnglo-Amerikan hukuk sistemindeki 'emsal karara uyma' (stare decisis) ilkesi uyarınca, Divan'ın ulaştığı hukuki sonuçlar gelecekteki tüm benzer olaylar için genel geçer bir norm teşkil eder.
- EBir yargı kararı, jus cogens (emredici norm) niteliğindeki bir teamül kuralıyla çelişirse, Divan'ın yargı yetkisi gereği karar teamül kuralını iptal ederek onun yerini alır.
Answer
Yargı kararları, taraflar dışındaki özneler için doğrudan yeni bir kural yaratmasa da mevcut uluslararası hukuk kurallarının içeriğini ve sınırlarını netleştiren yardımcı bir vasıta olarak işlev görür.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesi yargı kararlarını 'yardımcı kaynak' olarak tanımlarken, 59. maddesi ise bağlayıcılığı 'taraflar ve davanın konusu' ile sınırlandırmıştır. Bu durum, yargı kararlarının yeni bir hukuk kuralı yaratma (yasama gibi) yetkisinin olmadığını, ancak mevcut kuralların (teamül veya genel ilkeler gibi) ne anlama geldiğini ve nasıl uygulanacağını saptayarak hukukun gelişimine dolaylı ama güçlü bir katkı sağladığını gösterir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Uluslararası yargı kararlarının kural koyucu değil, kuralı tespit edici (yardımcı kaynak) niteliği.
Hints
1
UAD Statüsü'nün 38. maddesindeki 'asli' ve 'yardımcı' kaynak ayrımını hatırlayın.
2
Bir mahkeme kararının davanın taraflarını bağlaması ile o karardaki hukuki yorumun tüm dünya için 'kanun' olup olmaması arasındaki farkı düşünün.
3
Uluslararası hukukta 'yasa koyucu' bir parlamento yoktur; mahkemeler de yasa koyamaz, sadece olan yasayı (hukuku) tespit ederler.
Practice More
Uluslararası yargı kararlarının teamül hukukunun 'kristalleşmesi' (crystallization) üzerindeki etkisini araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s