Zümrüt Cumhuriyeti, komşu ülkesi Yakutistan ile yaşadığı sınır uyuşmazlığını tek taraflı bir başvuru ile Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) götürmüştür. Yakutistan yetkilileri, Divan'ın zorunlu yargı yetkisini tanıyan herhangi bir ihtiyari beyanda bulunmadıklarını ve iki devlet arasında bu yönde bir tahkimname (özel rıza antlaşması) akdedilmediğini ileri sürerek, Divan'ın uyuşmazlığı esastan inceleme yetkisi olmadığını savunmuştur. Zümrüt Cumhuriyeti ise her iki devletin de Birleşmiş Milletler (BM) üyesi ve dolayısıyla UAD Statüsü'ne taraf olmasının, Divan'ın yargı yetkisinin tesisi için yeterli hukuki zemini sağladığını iddia etmektedir.
Uluslararası hukuk kuralları ve UAD'nin yetki rejimi dikkate alındığında, bu uyuşmazlıkta yargı yetkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Yakutistan'ın yetki itirazı hukuka uygundur; BM üyesi ve Divan Statüsü'ne taraf olmak yargı yetkisini otomatik olarak doğurmaz, yetkinin tesisi için devletlerin uyuşmazlığa özel veya önceden verilmiş açık rızası şarttır.Answer
- BZümrüt Cumhuriyeti'nin iddiası geçerlidir; UAD Statüsü'ne taraf olan her devlet, diğer taraf devletlerin açacağı davalarda Divan'ın yargı yetkisini peşinen ve mutlak olarak kabul etmiş sayılır.
- CBir uyuşmazlığın Divan önüne getirilebilmesi için öncelikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin taraflara yönelik bağlayıcı bir yargı yolu tavsiye kararı alması zorunludur.
- DSınır ihlalleri uluslararası barış ve güvenliği doğrudan tehdit eden nitelikte olduğundan, devletlerin ihtiyari yetki beyanında bulunup bulunmadığına bakılmaksızın Divan resen yargı yetkisi kullanır.
- EUyuşmazlıktan doğrudan zarar gören gerçek veya tüzel kişilerin davaya katılma talebinde bulunması halinde, devletlerin rızası aranmaksızın Divan'ın zorunlu yargı yetkisi devreye girer.