Sosyolojide toplumsal değişme; toplumsal yapı, kurumlar ya da toplumsal ilişkiler ağında zaman içinde meydana gelen farklılaşmaları ifade eder ve bu yönüyle değer yargılarından bağımsız, nesnel bir durum tespitidir. Buna karşılık, değişmenin yönünü ve niteliğini belirlemede kullanılan 'toplumsal ilerleme' (ileriye doğru gidiş) ve 'toplumsal gerileme' (geriye doğru gidiş) gibi kavramlar, kaçınılmaz olarak belirli toplumsal norm ve değerleri temel alır. Örneğin, tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş sürecinde geleneksel dayanışma bağlarının çözülerek yerini organik dayanışmaya ve rasyonel ilişkilere bırakması, toplumsal yapıda yapısal ve işlevsel bir değişmedir. Ancak bu değişmenin 'olumlu bir gelişim' mi yoksa 'ahlaki bir çöküş' mü olduğu sorusu, sosyologların ve toplumların öznel kabullerine göre farklı yanıtlar bulur.
Buna göre, toplumsal değişme ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
- AToplumsal ilerleme, toplumsal değişmenin kaçınılmaz ve zorunlu bir sonucu olup her toplumda benzer aşamalarla doğrusal bir doğrultuda gerçekleşir.
- BToplumsal yapıdaki işlevsel farklılaşmalar, bireylerin toplumsal statülerinden bağımsız olarak yeni roller üstlendiği bir kültürleme sürecidir.
- Toplumsal değişme nesnel ve gözlemlenebilir bir süreç iken; değişimin yönünü niteleyen ilerleme veya gerileme kavramları normatif değer yargılarına dayalıdır.Answer
- DMaddi ve manevi kültür unsurları arasındaki uyumsuzluk, kültürleşme süreciyle giderilerek toplumsal değişmeyi nesnel olarak olumlu bir yöne sevk eder.
- ETarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş gibi dikey toplumsal hareketlilik süreçleri, toplumsal yapının yönünün öznel olarak belirlenmesini zorunlu kılar.