Komünite ve Popülasyon Ekolojisi

İki komşu karasal komünite ile bu komünitelerin kesişim bölgesinde yer alan ekotondaki tür dağılımı ve birey sayıları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Tablodaki veriler ve ekotonların genel ekolojik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Komünite ekolojisinde türler arasındaki rekabet; kaynakların paylaşılmasını, ekolojik niş sınırlarının kaymasını ve popülasyonlar düzeyinde evrimsel morfolojik uyumları beraberinde getirir.

Aşağıdaki sol sütunda bu süreçlerle ilgili klasik ekolojik gözlem ve deneyler, sağ sütunda ise bu gözlemlerin doğrudan örneklediği ekolojik kavramlar verilmiştir. Sol sütundaki ekolojik gözlemleri sağ sütundaki en uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Bir ekoloğ, buzul çekilmesi sonucu çıplak kayaçların ve buzul çakıllarının açığa çıktığı ekolojik olarak el değmemiş bir karasal bölgede meydana gelen primer süksesyon sürecini incelemektedir. Bu primer süksesyon sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayların, başlangıçtan klimaks komüniteye ulaşılana kadar geçen süreçteki kronolojik gerçekleşme sırası nasıl olmalıdır?

S tipi (lojistik) büyüme gösteren bir popülasyonda zamana bağlı olarak birey sayısı ($N$), popülasyonun büyüme hızı ve popülasyona etki eden çevre direnci arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu popülasyonun büyüme süreci; kuruluş ($0-t_1$), logaritmik artış ($t_1-t_2$), negatif artış ($t_2-t_3$) ve denge ($t_3-t_4$) olmak üzere dört zaman aralığında analiz edilmiştir.

Buna göre, popülasyonun büyüme dinamikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir orman ekosistemi ile bu ormanın sınırındaki çayır ekosistemi arasında kalan geçiş bölgesine ekoton denir. Aşağıdaki şemada $X$ ve $Y$ komüniteleri ile bu iki komünitenin kesişim alanı olan $Z$ ekotonu gösterilmiştir.

Buna göre $X$, $Y$ ve $Z$ bölgeleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Komünitelerin sınır bölgeleri olan ekotonlar; orman ile çayır, tatlı su ile deniz, deniz ile kara gibi farklı ekosistemlerin birleşme noktalarıdır. Bu geçiş bölgeleri, komşu olduğu her iki ekosistemin de fiziksel ve kimyasal özelliklerinden izler taşıyan özgün habitatlardır.

Ekotonların yapısı ve bu bölgelerdeki popülasyon dinamikleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Ekoloji uzmanı Joseph Connell tarafından yapılan bir araştırmada, gelgit bölgesindeki kayalıklarda yaşayan iki farklı deniz minaresi türü olan *Chthamalus stellatus* ve *Balanus balanoides* arasındaki etkileşim incelenmiştir. Araştırma sonuçları şöyledir:

I. *Chthamalus* türü normalde gelgitin üst kısımlarında, *Balanus* türü ise daha alt kısımlarında (suya daha yakın) yaşamaktadır.
II. Ortamdan *Balanus* bireyleri uzaklaştırıldığında, *Chthamalus* türünün normalde bulunmadığı alt kısımlara doğru yayıldığı ve orada da sağlıklı bir şekilde geliştiği gözlenmiştir.
III. Ortamdan *Chthamalus* bireyleri uzaklaştırıldığında, *Balanus* türünün üst kısımlara doğru yayılmadığı; kuruma tehlikesi (abiyotik faktör) nedeniyle üst bölgelerde hayatta kalamadığı belirlenmiştir.

Bu araştırmanın sonuçlarına dayanarak yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

Komünitelerde görülen tür içi ve türler arası etkileşimler popülasyon dinamiklerini şekillendirir. Aşağıda verilen ekolojik kavramları, bu kavramların temel özelliklerini veya sonuçlarını ifade eden en uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Klorofilli olup fotosentez yapabilen ancak üzerinde yaşadığı ağacın ksilem borularına emeçlerini uzatarak su ve mineralleri alan yarı parazit bir bitki ile konak ağaç arasındaki etkileşim, ağacın bu durumdan olumsuz etkilenmemesi nedeniyle bir komensalizm örneğidir.

Bir biyoloji öğretmeni, komünitelerde görülen simbiyotik ilişkileri pekiştirmek amacıyla aşağıdaki örnekleri tahtaya yazmıştır:

I. Liken birliği içerisinde yer alan mantar ve alg arasındaki ilişki.
II. Ökse otunun elma ağacı üzerinde kurduğu ilişki.
III. Canavar otunun tütün bitkisi üzerinde kurduğu ilişki.

Buna göre, numaralandırılmış bu ilişkilerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Büyük bir orman yangını sonucunda bitki örtüsü tamamen yok olan ancak toprak yapısının korunduğu bir ekosistemde, komünitenin yeniden kararlı hale gelmesi sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Ekolojik süksesyon sürecinde gerçekleşen değişimleri araştıran bir biyolog, birbirinden farklı özelliklere sahip iki farklı sahayı gözlem altına almıştır:

* 1. Saha: Bir buzulun çekilmesi sonucu yeni ortaya çıkan, üzerinde toprak tabakası bulunmayan çıplak kayaç alanı.
* 2. Saha: Büyük bir orman yangını sonrası bitki örtüsünün tamamen yok olduğu ancak toprak yapısının mineralce zenginleşerek korunduğu alan.

Buna göre, bu iki sahada gerçekleşecek süksesyon olayları ile ilgili;

I. 1. sahada gerçekleşen süksesyonun başlangıcında liken ve yosun gibi öncü türlerin faaliyetiyle toprak oluşumu beklenirken, 2. sahada süreç genellikle otsu bitkilerle başlar.
II. 1. sahadaki süksesyonun klimaks komüniteye ulaşma hızı, toprak oluşumu süreci nedeniyle 2. sahadaki süksesyona göre daha yavaştır.
III. Her iki sahada da süksesyon süreci boyunca, ortamın değişen koşullarına bağlı olarak baskın türlerin yerini başka türlerin aldığı sıralı bir değişim gözlenir.
IV. 2. sahada mevcut tüm ağaçlar yok olduğu için bu olay "primer süksesyon" olarak tanımlanır ve süreç liken evresiyle başlar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Popülasyonu oluşturan bireylerin yaşam alanındaki yerleşim biçimleri olan dağılım modelleri ile bu modellerin ortaya çıkmasına neden olan temel ekolojik faktörleri ve özelliklerini aşağıda verildiği gibi eşleştiriniz.

Komünitelerde türler arasında gerçekleşen rekabet etkileşimlerine dair aşağıda verilen temel kavramları, bu kavramların doğadaki karşılıklarını içeren açıklamalarla eşleştiriniz.

Sınırlı kaynaklara sahip bir ekosistemde yaşayan bir popülasyonun birey sayısının zamana bağlı değişimi (S-tipi büyüme eğrisi) incelenmektedir.

Bu popülasyonun gelişim süreci ve taşıma kapasitesi ile ilgili,

I. Popülasyon yoğunluğu arttıkça besin kıtlığı ve hastalık gibi çevre direnci faktörlerinin artması, büyüme hızının negatif artış evresine girmesine neden olur.
II. Popülasyonun denge evresine ulaştığı ve birey sayısının taşıma kapasitesinde ($K$) sabitlendiği zaman aralığında, popülasyonun büyüme hızı maksimum değerdedir.
III. Ekosistemdeki kaynak miktarını kalıcı olarak azaltan çevresel değişimler, ilgili popülasyonun taşıma kapasitesinin daha alt bir seviyeye gerilemesine yol açabilir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Sınırlı kaynaklara sahip bir ekosisteme yeni yerleşen bir kuş popülasyonunun zamana bağlı birey sayısı değişimi incelendiğinde, popülasyonun $S$-tipi büyüme eğrisi gösterdiği tespit edilmiştir. Popülasyonun büyüme hızı ve taşıma kapasitesi arasındaki ilişki dikkate alındığında, bu süreçle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Komünitelerde görülen farklı simbiyotik etkileşim türleri ile bu ilişkilere ait özellikleri aşağıda verilmiştir. Buna göre, simbiyotik ilişki isimlerini doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Popülasyonu oluşturan bireylerin belirli bir alan içindeki yerleşim biçimlerini ifade eden dağılım modelleri ile bu modellerin temel özelliklerini eşleştiriniz.

İki farklı komünitenin kesişim bölgesini ifade eden ekotonlar, hem her iki komüniteye ait türleri hem de sadece o geçiş bölgesine özgü türleri barındırabilir. Örneğin, bir orman ekosistemi ile yanındaki çayır ekosisteminin birleştiği sınır bölgesi tipik bir ekotondur.

Ekoton bölgelerinin genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Komşu iki komünitenin kesişim bölgesi olan ekotonlar, ekolojik açıdan her iki komüniteden de farklılık gösteren geçiş alanlarıdır. Aşağıdaki şemada bir orman komünitesi ile çayır komünitesinin kesiştiği ekoton bölgesi gösterilmiştir.

Buna göre, bu ekoton bölgesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?