Çevre ve Toplum

Çevre sorunları, ortaya çıkış nedenleri ve etki alanlarının genişliğine göre yerel, bölgesel ya da küresel ölçekte sınıflandırılır. Sol sütunda verilen çevre sorunlarını, sağ sütundaki etki özellikleri ve ölçeklerine dair açıklamalarla en uygun şekilde eşleştiriniz.

Çevre sorunları; oluştukları alanın genişliğine, etkiledikleri n��fusun büyüklüğüne ve yayılma hızlarına bağlı olarak küresel, bölgesel ya da yerel ölçekte sınıflandırılır.

Aşağıdaki tabloda bazı çevre sorunları ve bunların etki ölçekleri eşleştirilmiştir:

Buna göre, tablodaki çevre sorunlarından hangilerinin etki ölçeği yanlış eşleştirilmiştir?

Çevre sorunları, yayılma alanları ve insan ya��amına etkileri bakımından yerel, bölgesel ve küresel boyutta incelenmektedir. Buna göre, sol tarafta verilen çevre sorunları ile sağ tarafta verilen açıklamaları etki ölçeklerini ve ortaya çıkış nedenlerini dikkate alarak eşleştiriniz.

Afrika'da fil ve gergedan gibi yabani hayvanların kaçak avlanarak elde edilen parçalarının küresel pazarlarda satılması, bu canlıların neslini tehlikeye sokmaktadır. Bu durumun önüne geçmek ve biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla devletler arası ticari yasaklar ve denetim mekanizmaları oluşturulmuştur.

Bu parçada sözü edilen hedeflere ulaşmak ve nesli tehlike altındaki yabani canlıların uluslararası ticaretini kontrol altına almak amacıyla yürürlüğe konan uluslararası sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası alanda çevre sorunlarının önlenmesi ve doğal dengenin korunması amacıyla imzalanan aşağıdaki çevre sözleşmeleri ile bu sözleşmelerin öncelikli hedef ve amaçlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye haritasında numaralandırılarak gösterilen üç farklı koruma alanını ziyaret etmiş ve bu alanların tabi oldukları uluslararası statüleri incelemiştir. Araştırmacının gezi notlarında şu bilgiler yer almaktadır:

* I numaralı alanda; jeotermal suların oluşturduğu eşsiz traverten oluşumları ile Roma Dönemi'ne ait antik termal kentin iç içe geçtiği ve bu alanın hem doğal hem kültürel değerleriyle korunduğu gözlenmiştir.
* II numaralı alanda; göçmen kuşların önemli bir göç rotası üzerinde yer alan, biyolojik çeşitlilik açısından zengin bir sulak alanın uluslararası bir çevre sözleşmesiyle korunduğu tespit edilmiştir.
* III numaralı alanda ise Hitit İmparatorluğu'na başkentlik yapmış, surları ve kapılarıyla tarihi öneme sahip bir antik kentin kültürel miras listesinde yer aldığı rapor edilmiştir.

Buna göre, araştırmacının gezi notlarında bahsettiği koruma alanları ve bu alanlarla ilişkili koruma statüleri/sözleşmeleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir ülkenin katı atık yönetim politikalarını inceleyen bir coğrafyacı, ülkede plastik ve kâğıt gibi geri dönüşt��rülebilir atık oranının çok yüksek olduğunu; buna karşılık fosil yakıt tüketiminin arttığını, doğal kaynakların hızla tükenmeye devam ettiğini ve karbon ayak izinin küçülmediğini tespit etmiştir.

Buna göre, bu ülkede yürütülen çevre politikalarıyla ilgili;
I. Atık geri dönüşüm oranlarının yüksek olması, tek başına sürdürülebilir kalkınmanın sağlandığının kanıtı olamaz.
II. Çevresel sürdürülebilirlik için atık yönetimiyle birlikte enerji verimliliği ve kaynak tasarrufu da eş zamanlı planlanmalıdır.
III. Geri dönüşüm çalışmaları, doğal kaynakların gelecek nesillere aktarılmasında tek başına yeterli bir çevre stratejisidir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Türkiye genelinde yürütülen 'Sıfır Atık' projesi kapsamında, sanayi bölgelerinde geri dönüştürülebilir at��kların kaynağında ayrıştırılması ve geri kazanım oranlarının artırılması yönünde büyük başarılar elde edilmiştir. Ancak bu bölgelerde geri dönüşüm oranları artmasına rağmen, üretim faaliyetlerinde fosil yakıt tüketimi ve ham madde kullanımı da hızla artmaya devam etmektedir.

Buna göre, söz konusu sanayi bölgelerinde sürdürülebilir kalkınma ilkelerinin tam anlamıyla hayata geçirilebilmesi için;

I. Üretim süreçlerinde fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerji kaynaklarının payının artırılması,
II. Tüketim aşamasında kaynak kullanımını azaltacak ve atık oluşumunu kaynağında engelleyecek yaşam tarzlarının yaygınlaştırılması,
III. Doğal kaynak tüketim hızı sınırlandırılmaksızın yalnızca ortaya çıkan atıkların geri dönüştürülmesinin yeterli kabul edilmesi

yaklaşımlarından hangileri benimsenmelidir?

Sürdürülebilir kalkınma; doğal kaynakların sınırlarını gözeterek, gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden kalkınmayı gerçekleştirmeyi amaçlar. Bu hedefe ulaşmada atık yönetimi kritik bir role sahip olsa da çevre yönetiminde öncelik sırası atık oluşumunu kaynağında azaltmak, atıkları yeniden kullanmak ve en son aşamada geri dönüştürmektir.

Buna göre, aşağıdaki uygulamalardan hangisi sürdürülebilirliğin doğrudan doğal kaynak koruma ve atık oluşumunu kaynağında engelleme ('azaltma') ilkesine örnek gösterilebilir?

Afet yönetimi; afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılması amacıyla afet öncesi, sırası ve sonrasında yapılması gereken çalışmaların planlanması ve yönlendirilmesi sürecidir. Bu süreçte alınacak önlemlerin belirlenmesinde afetin kökeni (jeolojik, jeomorfolojik, klimatolojik vb.) ve yönetim aşaması (zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme) büyük önem taşır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi klimatolojik kökenli bir afetin yol açacağı olumsuzlukları önlemek veya azaltmak amacıyla afet öncesinde gerçekleştirilen zarar azaltma (önleme) çalışmalarına örnek gösterilebilir?

Aşağıda verilen doğal kaynak kullanım faaliyetleri ile bu faaliyetlerin doğrudan neden olduğu çevre sorunlarını uygun şekilde eşleştiriniz.

Uluslararası çevre politikalarının tarihsel gelişiminde, küresel ölçekli çevre sorunlarının önlenmesi ve doğal kaynakların korunması amacıyla birçok çok taraflı sözleşme imzalanmıştır. Bu sözleşmeler; odaklandıkları çevre sorununun niteliği, taraf ülkelere getirdikleri yükümlülükler ve karar alma mekanizmaları bakımından farklılıklar göstermektedir.

Buna göre, uluslararası çevre sözleşmelerinin kapsamı, işleyişi ve küresel çevre politikalarındaki yeri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Aşağıda verilen uluslararası çevre sözleşmelerini, hedefledikleri temel çevre sorunları veya koruma alanları ile eşleştiriniz.

Bir dağlık bölgede meydana gelen $7.2$ büyüklüğündeki deprem, yamaç dengesini bozarak büyük bir heyelana neden olmuş ve kayan kütleler nehir yatağını tıkayarak bir heyelan set gölü oluşturmuştur. Yetkililer, setin arkasında biriken suyun oluşturduğu risk nedeniyle erken uyarı sistemleri kurmuş ve nehir yatağının mansap kısmındaki yerleşim yerlerinin geçici olarak tahliye edilmesini sağlamıştır. İki hafta sonra başlayan şiddetli sağanak yağışlar sonucu set gölü taşmış ve mansapta büyük bir taşkın meydana gelmiştir.

Buna göre, bu süreçte yaşanan afetler ve uygulanan afet yönetimi faaliyetleriyle ilgili;

I. Depremin yamaç dengesini bozarak heyelana neden olması, jeolojik kökenli bir afetin klimatolojik kökenli başka bir afeti doğrudan tetiklemesine örnektir.
II. Set gölünün patlama ihtimaline karşı erken uyarı sistemlerinin kurulması ve nehir yatağındaki nüfusun güvenli alanlara nakledilmesi, bütünleşik afet yönetiminin "hazırlık" aşamasında yer alan faaliyetlerdir.
III. Heyelan setinin yıkılmasıyla ortaya çıkan taşkın; hem jeolojik-jeomorfolojik kökenli tetikleyicilerin hem de klimatolojik kökenli bir faktörün ortak etkisiyle meydana gelmiş hidrolojik bir afettir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

İnsan ile doğa arasındaki etkileşim karşılıklıdır. İnsanlar yaşamlarını sürdürebilmek ve çeşitli ihtiyaçlarını karşılayabilmek için doğayı değiştirip şekillendirirken, doğal çevre koşulları da insan faaliyetlerini sınırlandırıp yönlendirebilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğal çevrenin insan faaliyetleri üzerindeki etkisine örnek olarak g��sterilebilir?

Doğal afetlerin sınıflandırılmasında, afeti ortaya çıkaran ya da tetikleyen ana köken faktörleri esas alınır. Kökeni doğrudan yer kabuğunun yapısına ve yerin derinliklerindeki tektonik/magmatik süreçlere dayanan afetler jeolojik kökenlidir. Atmosferik süreçler ve iklim koşullarına bağlı olarak gelişen afetler ise klimatolojik veya meteorolojik kökenlidir.

Buna göre, aşağıdaki doğal afetlerden hangisi oluşum kökeni bakımından jeolojik karakter taşımaktadır?

Doğal afetler, oluştukları süre ve gelişim hızlarına göre "ani gelişen afetler" ve "yavaş gelişen afetler" olmak üzere iki gruba ayrılır. Ani gelişen afetler saniyeler veya dakikalar içinde başlayıp yıkıcı etkisini hemen gösterirken; yavaş gelişen afetler uzun bir zaman diliminde, genellikle aylar veya yıllar içinde belirginleşir.

Buna göre, aşağıdaki doğal afetlerden hangisi yavaş gelişen doğal afetler arasında yer alır?

Doğal mirasın korunması kapsamında özellikle göçmen kuşların yaşama ve üreme alanı olan bataklıklar, turbalıklar ve sulak alanların korunmasını ve akılcı kullan��mını amaçlayan uluslararası çevre sözleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda sol sütunda verilen çevre sorunlarını, sağ sütunda verilen bu sorunlara yol açan başlıca nedenler ve açıklamaları ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Sanayileşmiş ülkelerin ürettiği kimyasal ve radyoaktif tehlikeli atıkların, çevre ve sağlık standartları yetersiz olan az gelişmiş ülkeler sınırlarına gönderilmesini ve buralarda denetimsiz biçimde bertaraf edilmesini sınırlandırmayı amaçlayan uluslararası çevre sözleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?