İslam Medeniyeti, Bilim ve Sanat

İslam medeniyetinde doğa ve sağlık bilimleri, yalnızca eski medeniyetlerin birikimini aktarmakla kalmamış; deney, gözlem ve matematiksel modellemeyi merkeze alarak modern bilimin metodolojisini inşa etmiştir. Aşağıda bu bilimsel uyanışın öncüsü olan bazı İslam bilginleri ve onlar��n bilim tarihine yön veren özgün katkıları verilmiştir. Bu bilginleri gerçekleştirdikleri temel bilimsel katkı ve metodolojilerle doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam medeniyetinde eğitim, bilim ve düşünce kurumlarının tarihsel gelişim süreçleri ve işlevleriyle ilgili:

I. Beytülhikme, ilk olarak Emeviler döneminde Şam'da kurulmuş olup Abbasi Halifesi Me’mun döneminde tercüme faaliyetlerinin merkezi haline gelmiştir.
II. Darülkurra, hicri ilk asırlardan itibaren mescitlerden bağımsız müstakil birer eğitim kurumu olarak kurulmuş, özellikle hadis ravilerinin cerh ve tadil faaliyetlerine ev sahipliği yapmıştır.
III. Nizamiye Medreseleri, devletin memur ihtiyacını karşılamak ve batıl inançlarla fikri düzeyde mücadele etmek gibi siyasi ve sosyal amaçlarla da kurulmuş kurumlardır.
IV. Rasathaneler, İslam dünyasında sadece astronomik gözlemlerle sınırlı kalmamış, aynı zamanda matematik eğitiminin ve alet yapım atölyelerinin de yürütüldüğü kurumsal yapılar olmuştur.

Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

İslam medeniyetinde bilimsel ��alışmaların altın çağını yaşadığı dönemde, tıp alanında yaptığı çalışmalarla dünya çapında ün kazanan; eczacılık, anatomi ve farmakoloji gibi alanlarda öncü olan ve tıp alanındaki başyapıtı "El-Kanun fi't-Tıb" (Tıbbın Kanunu) yüzyıllar boyunca Avrupa üniversitelerinde temel ders kitabı olarak okutulan Müslüman bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

İslam medeniyetinde doğa bilimleri alanındaki çalışmalar gözlem, deney ve matematiksel hesaplamalara dayanarak y��rütülmüştür. Bilim insanları hem evreni anlamaya çalışmış hem de pratik ihtiyaçlara çözümler üretmişlerdir.

Bu doğrultuda doğa ve sağlık bilimleri alanında çalışma yapmış bazı İslam bilginleri ve çalışmaları şu şekildedir:

I. Eczacılık ve farmakoloji alanında öncü olmuş, ilaçların yan etkileri üzerine araştırmalar yapmış ve çiçek ile kızamık hastalıkları arasındaki farkları ilk kez bilimsel olarak ortaya koymuştur.
II. *Kitabü'l-Menazır* adlı eseriyle optik alanında devrim yapmış, karanlık oda deneyleriyle modern fotoğrafçılığın ve kameranın temelini atmıştır.
III. Jeodezi (yer ölçüm bilimi) alanında öncü olup, boylam derecelerini hesaplamış ve Dünya'nın yarıçapını oldukça hassas bir şekilde öl��müştür.

Buna göre, özellikleri ve çalışmaları belirtilen İslam bilginleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Klasik bir İslam ��ehrinde yer alan mimari unsurları ve yaşam alanlarını, şehrin merkezinden (camiden) dışa doğru (çevreye) mekânsal konumlarına göre sıralayınız.

İslam medeniyetinde tevhid inancının ve estetik anlayışın yansıması olarak gelişen geleneksel sanat dalları ile bu sanatların tanımlarını içeren ifadelerin doğru eşleştirmesini yapınız.

İslam medeniyetinde sanat, doğrudan doğruya 'tevhid' inancının bir yansıması olarak şekillenmiştir. Sanatçılar, yaratılmış olanı aynen taklit etmek yerine, onun arkasındaki ilahi güzelliği ve düzeni soyut bir dille ifade etmeye çalışmışlardır. Bu bağlamda, el yazması kitapları süslemek amacıyla altın tozu ve boyalarla yapılan süsleme sanatı ile Kur'an-ı Kerim'i en güzel şekilde yazma gayretinden doğan güzel yazı sanatı İslam estetiğinin en seçkin örneklerindendir. Buna göre, parçada söz�� edilen iki geleneksel İslam sanat dalı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

İslam medeniyetinde şehirlerin gelişim sürecinde dini, sosyal ve ekonomik ihtiyaçları karşılayan birçok özgün mimari yapı inşa edilmiştir. Sol sütunda verilen mimari yapıları, sağ sütunda yer alan temel işlevleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam medeniyeti, kaynağını vahiyle birlikte insan aklından alan, tarih boyunca farklı coğrafyalardaki milletlerin katkılarıyla zenginleşen evrensel bir medeniyettir. Bu medeniyetin bilimden sanata, mimariden sosyal hayata kadar tüm unsurlarında ve üretimlerinde Allah'ın birliği düşüncesinin izleri açıkça görülür.

Buna göre, İslam medeniyetinin temelini oluşturan ve tüm unsurlarına yön veren bu kurucu ilke aşağıdakilerden hangisidir?

İslam medeniyetinde doğa ve sağlık bilimlerinin kurumsallaşması ve bu alanda yürütülen çalışmalarla ilgili;

I. Bağdat'ta kurulan Beytülhikme; Grekçe, Süryanice, Sanskritçe ve Pehlevice kaleme alınmış tıp, felsefe, astronomi ve matematik eserlerinin Arapçaya tercüme edilerek İslam dünyasında doğa bilimlerinin metodolojik temellerinin atılmasında öncü rol oynamıştır.
II. İslam dünyasında kurulan rasathaneler (gözlemevleri), sadece namaz vakitlerinin ve hilalin başlangıcının tespiti gibi ibadet vakitlerini belirleme amacıyla sınırlı kalmış; kozmolojik teorilerin sorgulandığı ve yeni astronomik modellerin geliştirildiği bağımsız bilimsel kurumlar haline gelememiştir.
III. "Bimaristan" veya "darüşşifa" adı verilen sağlık kurumları, sadece hastaların tedavi edildiği yerler olmakla kalmamış; aynı zamanda pratik ve teorik tıp eğitiminin usta-çırak ilişkisi içinde yürütüldüğü birer yükseköğretim okulu işlevi de görmüştür.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Aşağıdaki cümlede İslam medeniyetine ait eğitim ve ilim kurumları ile ilgili boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.

İslam medeniyetinin bilgi kaynakları ve di��er medeniyet havzalarıyla olan etkileşimi göz önünde bulundurulduğunda, ilim ve düşünce tarihindeki gelişim aşamalarının kronolojik olarak ilkten sona doğru sıralaması aşağ��dakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

İslam medeniyetinde eğitim, bilim ve düşünce kurumları zamanla ihtisas alanlarına göre ayrışarak kurumsallaşmıştır. Abbasiler döneminde Bağdat'ta kurulan ve yabancı dillerdeki felsefi ve bilimsel eserlerin tercüme edildiği, kütüphanesiyle ünlü araştırma merkezi olan Beytülhikme'nin yanı sıra dini ilimlerin öğretiminde de uzmanlaşmış yapılar ortaya çıkmıştır.

Bir tarih araştırmacısının seyahatnamesinden alınan şu notları inceleyelim:

* "Uğradığım ilk kurumda, sadece Hz. Peygamber'in hadislerinin incelendiği, ravi zincirlerinin tetkik edildiği ve bu alanda uzmanların yetiştirildiği ders halkalarına katıldım."
* "Ziyaret ettiğim ikinci kurumda ise Kur'an-ı Kerim'in usulüne uygun okunması, ezberlenmesi ve yedi kıraat imamının okuyuş tarzlarının (kıraat ilminin) öğretildiği tilavet seslerini dinledim."

Buna göre araştırmacının seyahatnamesinde sırasıyla bahsettiği bu iki ihtisas kurumu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

İslam medeniyetinde her dini ilim dalı kendi metodolojisini, kurallarını ve temel kaynaklarını üretmiştir. A��ağıdaki sol sütunda verilen dini ilim kavramlarını, sağ sütundaki akademik tanımlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam medeniyeti; Arap, Fars, Türk, Hint gibi farklı milletlerin ortak katkılarıyla şekillenmiş, vahyin rehberliğinde akıl ve tecrübeyi birleştirerek bilim, sanat ve düşüncede zengin bir miras ortaya koymuştur. Bu medeniyet, ulaştığı coğrafyalardaki kültürel birikimi yok etmek yerine, tevhid ilkesine aykırı olmayan unsurları süzgeçten geçirerek kendi bünyesine katmıştır.

Bu parçadan hareketle İslam medeniyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

İslam medeniyetinin kendi öz kaynaklarından başlayıp dış dünyadaki bilgi birikimiyle etkileşime girmesi ve bu birikimi sentezlemesi sürecindeki tarihsel aşamaların kronolojik olarak doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Büyük Selçuklu Veziri Nizamülmülk tarafından Bağdat başta olmak üzere birçok büyük şehirde kurulan bu kurumlarda, dinî ilimlerin yanı sıra matematik ve astronomi gibi aklî ilimler de okutulmuştur. Bu kurumların en önemli kuruluş amaçlarından biri, devletin idari kadroları için nitelikli memur ihtiyacını karşılamak ve o dönemde yaygınlaşan yıkıcı batıni fikirlere karşı ilmi ve fikrî bir mücadele yürütmektir.

Bu parçada bahsedilen ve İslam dünyasında sistemli yükseköğretimin dönüm noktası kabul edilen eğitim kurumu aşağıdakilerden hangisidir?

İslam medeniyetinde ortaya çıkan eğitim, bilim ve sağlık kurumları, tarihsel süreçte üstlendikleri işlevlere göre çeşitlilik göstermiştir. Aşağıda verilen kurumları, yanlarında yer alan temel faaliyet alanlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Endülüs’ten Abbasi başkenti Bağdat’a seyahat eden bir ilim talebesi, şehirde şahit olduğu eğitim ortamını şu sözlerle anlatmıştır:

'Bu ilim merkezinde adeta her uzmanlık alanı için ayrı bir müessese kurulmuştu. Bir tarafta Kur'an-ı Kerim'in doğru okunması, tecvid kuralları ve kıraat ilminin inceliklerinin öğretildiği müstakil binalar bulunurken; hemen yanı başında ise Hz. Peygamber’in sünnetini, hadis şerhini ve ravi zincirlerini tetkik eden ihtisas okulları yer alıyordu.'

Bu seyyahın seyahatnamesinde tasvir ettiği ve İslam medeniyetinde belirli alanlarda uzmanlaşma sağlayan bu iki kurum aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

İslam medeniyetinde dini ilimler, zamanla kendi metodolojilerini ve kavramsal çerçevelerini oluşturarak kurumsallaşmıştır. Aşağıda verilen dini ilim dallarını, bu ilimlerin gelişim sürecinde ortaya çıkan veya kullanılan temel kavram/yöntemlerle doğru şekilde eşleştiriniz.