Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

26 questions

All types26 Multiple choice14 Matching7 Ordering5

Türkiye'nin en kuzey noktası olan Sinop'ta ( $42^\circ\text{ K}$ ) ve Güney Afrika Cumhuriyeti'nin başkenti Pretoria'da ( $25^\circ\text{ G}$ ) yıllık hava hareketleri ile gece-gündüz süreleri takip edilmektedir.

Buna göre, bu iki merkezde gerçekleşen yıllık değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

21

Haziran'da Sinop'ta yaşanan gündüz süresi,

21

Aralık'ta Pretoria'da yaşanan gündüz süresinden daha uzundur.

Dünya'nın yörüngesindeki hareketi sırasında Güneş'e en yakın olduğu

3

Ocak (günberi) tarihinde Pretoria'da, en uzak olduğu

4

Temmuz (günöte) tarihinde ise Sinop'ta yaz mevsiminin başlaması yörüngenin elips şekliyle ilgilidir.

21

Haziran tarihinden sonra Sinop'ta gündüz süreleri uzamaya başlarken, Pretoria'da aynı tarihten itibaren gece süreleri kısalmaya başlar.

Pretoria'da yıllık sıcaklık farklarının Sinop'a göre daha az olması, yalnızca Pretoria'nın yükseltisinin daha az olması ve denizel etkilere açık olmasıyla açıklanır.

Her iki merkezde de çizgisel hızın yıl boyunca değişmesi ve buna bağlı olarak alacakaranlık sürelerinin mevsimlik farklılık göstermesi eksen eğikliğinin bir sonucudur.

Show answer & explanation

Answer: $21$ Haziran'da Sinop'ta yaşanan gündüz süresi, $21$ Aralık'ta Pretoria'da yaşanan gündüz süresinden daha uzundur.

Answer

21

Haziran'da Sinop'ta yaşanan gündüz süresinin,

21

Aralık'ta Pretoria'da yaşanan gündüz süresinden daha uzun olması

Enlem derecesi arttıkça (kutuplara gidildikçe) yaz mevsiminde yaşanan gündüz süresi uzar. Sinop'un enlem derecesi (

42^\circ\text{ K}

) Pretoria'nın enlem derecesinden (

25^\circ\text{ G}

) büyük olduğu için Sinop kendi yaz mevsiminin başlangıcı olan

21

Haziran'da, Pretoria'nın kendi yaz başlangıcı olan

21

Aralık'ta yaşadığı gündüz süresinden daha uzun bir gündüz yaşar.

Step-by-Step Solution

Merkezlerin coğrafi konumlarını ve enlem derecelerini analiz edin.

Sinop

42^\circ

Kuzey enleminde, Pretoria ise

25^\circ

Güney enleminde yer almaktadır.

Yıllık gece-gündüz süresi değişimlerini karşılaştırmak için merkezlerin hangi yarım kürede ve Ekvator'dan ne kadar uzaklıkta olduğunu bilmemiz gerekir.

Eksen eğikliğine bağlı olarak yaz solstislerindeki gündüz süresi kuralını uygulayın.

Yaz mevsiminin yaşandığı gün d��nümlerinde Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe gündüz süresi artar. Ekvator'da her zaman

12

saat gündüz yaşanırken, kutup dairelerinde (

66^\circ\;33'

) bu süre

24

saate ulaşır.

Eksen eğikliği nedeniyle aydınlanma çemberi kutup noktaları ile kutup daireleri arasında yer değiştirir ve yüksek enlemlerde yazın gündüz süresi daha uzun olur.

İki merkezdeki maksimum gündüz sürelerini enlem derecelerine göre karşılaştırın.

42^\circ\text{ K}

enlemindeki Sinop'un

21

Haziran'daki gündüz süresi (yaklaşık

15

saat),

25^\circ\text{ G}

enlemindeki Pretoria'nın

21

Aralık'taki gündüz süresinden (yaklaşık

13.5

saat) daha uzundur.

Sinop'un enlem derecesi Pretoria'ya göre daha büyük (kutuplara daha yakın) olduğu için kendi yaz gün dönümünde daha uzun gündüz yaşar.

Key Concept

Eksen Eğikliği ve Enlem Derecesinin Gece-Gündüz Süre Değişimine Etkisi

Estimated Time:2m 0s

Question 22Question →

Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki yıllık hareketine bağlı olarak, bir yerde yaşanan gece ile gündüz süreleri arasındaki fark enlem derecesine göre değişiklik gösterir. Buna göre, aşağıda coğrafi enlemleri belirtilen merkezleri, yıl içinde yaşanan en uzun gündüz ile en uzun gece süreleri arasındaki farkın en az olandan en fazla olana doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Quito, Muskat, Paris, Rovaniemi

Dünya'nın eksen eğikliği ve yıllık hareketi nedeniyle aydınlanma çemberi kutup daireleri ile kutup noktaları arasında yıl boyunca hareket eder. Bu durum enlem derecesine bağlı olarak gece ile gündüz süreleri arasındaki farkın Ekvator'dan kutuplara doğru artmasına neden olur. Ekvator üzerindeki Quito'da fark

0

saat iken, en yüksek enlemli Rovaniemi'de fark

24

saattir. Bu nedenle sıralama enlem derecelerinin küçükten büyüğe sıralanışı ile paraleldir.

Step-by-Step Solution

Enlem derecelerinin belirlenmesi ve Ekvator'a olan uzaklıklarının karşılaştırılması.

Quito (

0^\circ

) en yakındır; sırasıyla Muskat (

23^\circ 27'\text{ K}

), Paris (

48^\circ\text{ K}

) ve Rovaniemi (

66^\circ 33'\text{ K}

) kutuplara doğru uzaklaşmaktadır.

Eksen eğikliği nedeniyle gece ve gündüz süre farkı Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe artış gösterir.

Her bir merkez için yıl içindeki maksimum gece-gündüz süre farkının belirlenmesi.

Quito'da

0

saat, Muskat'ta yaklaşık

3

saat, Paris'te yaklaşık

8

saat, Rovaniemi'de ise

24

saattir.

Kutup dairelerine yaklaşıldıkça aydınlanma çemberinin yer değiştirme genliği arttığından gün uzunluğu değişimi de daha belirgin hale gelir.

Süre farkının en az olandan en fazla olana doğru sıralanması.

Sıralama Quito, Muskat, Paris ve Rovaniemi şeklinde gerçekleşir.

Gece-gündüz süre farkının en az olduğu yer Ekvator (Quito), en fazla olduğu yer ise Kutup Dairesi'dir (Rovaniemi).

Key Concept

Gece ve gündüz sürelerinin yıl boyunca değişmesi ve bu değişimin enleme bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru artması.

Question 23Question →

Dünya'nın Güneş etrafındaki yıllık hareketi ve eksen eğikliğine bağlı olarak, Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı ve öğle vakti gölge yönleri yıl boyunca değişiklik gösterir. Bir coğrafi araştırmada, $K$ merkezinde yıl boyunca öğle vaktinde cisimlerin gölge yönünün hem kuzeye hem de güneye düştüğü, yılın iki gününde ise gölgenin oluşmadığı gözlemlenmiştir.

Buna göre, $K$ merkezinin coğrafi konumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesin olarak doğrudur?

Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağında yer almaktadır.

Dünya'n��n Güneş'e en yakın olduğu günberi (

3

Ocak) tarihinde Güneş ışınlarını en dik açıyla almaktadır.

Kuzey ve Güney dönenceleri arasında (tropikal kuşakta) yer almaktadır.

Güneş ışınlarının düşme açısının yıl içindeki değişiminde temel etken Dünya'nın geoid şeklidir.

Ekvator çizgisi üzerinde yer almaktadır.

Show answer & explanation

Answer: Kuzey ve Güney dönenceleri arasında (tropikal kuşakta) yer almaktadır.

Answer

Kuzey ve Güney dönenceleri arasında (tropikal kuşakta) yer almaktadır.

Cisimlerin öğle vaktindeki gölgesinin yıl içinde hem kuzeye hem de güneye düşmesi ve yılda iki kez gölge boyunun sıfır olması, Güneş'in öğle vakti gökyüzündeki konumunun bu merkezin hem kuzeyine hem de güneyine geçtiğini ve yılda iki kez tam tepeden (

90^\circ

açıyla) geldiğini gösterir. Bu durum, yalnızca dönenceler arasında yer alan enlemlerde gerçekleşir. Bu nedenle merkezin Kuzey ve Güney dönenceleri arasında yer aldığı kesinlikle doğrudur.

Step-by-Step Solution

Gölgenin yılda iki kez oluşmaması (sıfır olması) durumunu analiz etmek.

Gölge boyunun sıfır olması, Güneş ışınlarının ��ğle vakti

90^\circ

dik açıyla geldiğini gösterir. Eksen eğikliğine bağlı olarak Güneş ışınları dönencelere yılda bir kez, dönenceler arasına ise yılda iki kez dik açıyla düşer. Dönenceler dışına ise hiçbir zaman dik açıyla düşmez.

Güneş ışınlarının dik düştüğü enlemlerin yıl içindeki hareket sınırları

23^\circ 27'

Kuzey (Yengeç) ve Güney (Oğlak) dönenceleridir.

Gölge yönünün yıl içinde hem kuzeye hem güneye düşmesini değerlendirmek.

Bir merkezde öğle vaktinde gölge yönünün değişebilmesi, Güneş'in öğle vakti bazen merkezin kuzeyinde bazen de güneyinde kaldığını gösterir. Bu durum sadece dönenceler arasındaki enlemlerde yaşanır.

Dönenceler dışındaki merkezlerde (örneğin orta kuşakta) Güneş her zaman Ekvator yönünde kalacağı için gölge yönü yıl boyunca hiç değişmez.

Ekvator seçeneği ile dönenceler arası seçeneğini karşılaştırarak kesinliği test etmek.

Gölgenin yılda iki kez sıfır olması ve yönünün değişmesi sadece Ekvator'da değil, örneğin

10^\circ

Kuzey enleminde de gerçekleşir. Bu yüzden kesin olan durum Ekvator üzerinde olması değil, dönenceler arasında olmasıdır.

Ekvator bu aralıktaki özel bir çizgidir, ancak kesinlik arandığı için daha geniş ve kesin olan sınır tanımlanmalıdır.

Key Concept

Eksen Eğikliği ve Yıllık Hareketin Gölge Boyu ve Gölge Yönü Üzerindeki Etkisi

Estimated Time:2m 0s

Question 24Question →

Türkiye'de yer alan aşağıdaki merkezleri, $21$ Haziran tarihinde yaşanan gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya doğru sıralanışına göre düzenleyiniz.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Türkiye'nin en kuzey ucundaki topraklarında yer alan il merkezi, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve ülkenin başkenti konumundaki il merkezi, Ege Bölgesi'nin güney kesiminde yer alan turistik kıyı kenti Muğla il merkezi, Türkiye'nin en güney sınır kuşağında yer alan Hatay il merkezi

Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de

21

Haziran tarihinde kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Bu doğrultuda, verilen merkezler en kuzeyden en güneye doğru sırasıyla; en kuzey uçtaki il merkezi, Ankara, Muğla ve Hatay şeklinde yer alır. Dolayısıyla gündüz süreleri en uzundan en kısaya doğru bu sıralamayı takip eder.

Step-by-Step Solution

Merkezlerin enlem derecelerine göre kuzeyden güneye doğru konumlarını belirlemek.

Merkezlerin kuzeyden güneye enlem sıralaması: En kuzeydeki uç nokta (yaklaşık

42^\circ\text{ Kuzey}

) > Ankara (yaklaşık

40^\circ\text{ Kuzey}

) > Muğla (yaklaşık

37^\circ\text{ Kuzey}

) > Hatay (yaklaşık

36^\circ\text{ Kuzey}

) şeklindedir.

Gündüz süresi değişimi enleme bağlı olduğu için öncelikle merkezlerin enlem ilişkisi tespit edilmelidir.

Güneş ışınlarının geliş açısı ve aydınlanma sınırına bağlı olarak gündüz süresi değişim kuralını uygulamak.

21

Haziran solstisinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar.

Yaz gün dönümünde güneş ışınlarının Yengeç Dönencesi'ne dik gelmesiyle aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer ve kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi artar.

Kuzeye doğru gündüz süresinin uzaması kuralına göre merkezleri en uzundan en kısaya doğru sıralamak.

Gündüz süresi en uzun olandan en kısa olana sıralama: En kuzeydeki il merkezi > Ankara > Muğla > Hatay şeklinde gerçekleşir.

21

Haziran'da daha kuzeydeki merkezlerde gündüz süresi daha uzun olacağı için kuzeyden güneye sıralama aynı zamanda gündüz süresi sıralamasını verir.

Key Concept

21

Haziran solstisinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresinin uzaması ve Türkiye'nin enlem değerlerine göre merkezlerin konum analizi.

Estimated Time:2m 0s

Question 25Question →

$21$ Aralık tarihinde Dünya genelinde ve Türkiye'de gece ile gündüz sürelerinde belirgin değişimler yaşanır. Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe bu tarihte gündüz sürelerinin kısaldığı, gece sürelerinin ise uzadığı bilinmektedir.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye sınırları içerisinde yer alan K, L, M ve N merkezlerinin $21$ Aralık günü ölçülen gündüz süreleri verilmiştir:

Merkez	Gündüz Süresi
K	$9$ saat $35$ dakika
L	$9$ saat $14$ dakika
M	$9$ saat $27$ dakika
N	$9$ saat $21$ dakika

Bu bilgilere göre, K, L, M ve N merkezlerinin Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

K - M - N - L

L - N - M - K

K - N - M - L

L - M - N - K

M - K - N - L

Show answer & explanation

Answer: K - M - N - L

Answer

K - M - N - L

Türkiye, Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağında yer almaktadır. 21 Aralık tarihinde (kış solstisi) Kuzey Yarım Küre'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri kısalır, gece süreleri ise uzar. Bu durum, Ekvator'a yakın olan (güneydeki) merkezlerin gündüz süresinin daha uzun, Ekvator'a uzak olan (kuzeydeki) merkezlerin gündüz süresinin ise daha kısa olmasına neden olur. Tablodaki gündüz süreleri incelendiğinde; gündüz süresi en uzun olan K merkezi (

9

saat

35

dakika) en güneyde (Ekvator'a en yakın), gündüz süresi en kısa olan L merkezi (

9

saat

14

dakika) ise en kuzeydedir (Ekvator'a en uzak). Bu doğrultuda merkezler gündüz sürelerinin uzunluğuna göre büyükten küçüğe doğru sıralandığında Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru 'K - M - N - L' sırası elde edilir.

Step-by-Step Solution

21 Aralık tarihinde Türkiye'de enlemlere göre gündüz süresi değişim kuralı hatırlanır.

21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de (dolayısıyla Türkiye'de) güneyden kuzeye gidildikçe gündüz süreleri kısalır.

Verilen gündüz sürelerini coğrafi konumla (enlem) doğru şekilde ilişkilendirmek için temel coğrafi kuralın belirlenmesi gerekir.

Verilen merkezlerin gündüz süreleri uzunluklarına göre büyükten küçüğe doğru sıralanır.

K (

9

saat

35

dakika) > M (

9

saat

27

dakika) > N (

9

saat

21

dakika) > L (

9

saat

14

dakika) şeklinde bir sıralama elde edilir.

Gündüz süresi en uzun olan merkezin en güneyde (Ekvator'a en yakın), en kısa olan merkezin ise en kuzeyde (Ekvator'a en uzak) olduğunu tespit etmek amacıyla süreler karşılaştırılır.

Sıralama Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru düzenlenir.

Ekvator'a en yakın olan merkez K, ardından sırasıyla M, N ve en uzak olan L merkezidir. Sıralama K - M - N - L şeklindedir.

Soru kökündeki yönelim talebine (yakından uzağa) uygun olarak doğru dizilim tamamlanır.

Key Concept

Solstislerde (gün dönümlerinde) enlem derecesine göre gece ve gündüz sürelerinin değişimi.

Estimated Time:2m 0s

Question 26Question →

Dünya'nın Güneş etrafındaki yıllık hareketi ve eksen eğikliğine bağlı olarak aydınlanma çemberinin sınırları yıl içinde sürekli yer değiştirir. Bu yer değiştirme, gece ve gündüz sürelerinin de değişmesine neden olur.

Aşağıda verilen aydınlanma çemberi konumları ile bu konumlarda gerçekleşen durumları doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından geçmesi ekinoks tarihlerindeki eşitlikle; Kuzey Kutup Dairesi'ni aydınlıkta bırakarak teğet geçmesi 21 Haziran tarihindeki Kuzey Yarım Küre en uzun gündüzüyle; Güney Kutup Dairesi'ni aydınlıkta bırakarak teğet geçmesi ise 21 Aralık tarihindeki Güney Yarım Küre en uzun gündüzüyle eşleşir.

Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından (

90^\circ

) geçtiği ekinoks dönemlerinde (

21

Mart,

23

Eylül) tüm dünyada gece ve gündüz süreleri eşittir. Aydınlanma sınırının kutup dairelerine (

66^\circ 33'

) teğet geçmesi ise solstis tarihlerinde (

21

Haziran,

21

Aralık) gerçekleşir. Kuzey Kutup Dairesi'nin tamamının aydınlık kalması

21

Haziran yaz solstisine (Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz), Güney Kutup Dairesi'nin tamamının aydınlık kalması ise

21

Aralık kış solstisine (Güney Yarım Küre'de en uzun gündüz) karşılık gelir.

Step-by-Step Solution

Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından geçtiği konumu analiz etmek.

Bu konumda aydınlanma sınırının kutup noktalarından (

90^\circ

) geçtiği, yani Ekvator'un dik geldiği ekinoks tarihleri (

21

Mart -

23

Eylül) olduğu ve Dünya genelinde

12

saat gece-gündüz eşitliği sağlandığı belirlenir.

Ekinoks tarihlerinde aydınlanma çemberi kutup noktalarından geçerek gece ve gündüzü tam yarıya böler.

Aydınlanma çemberinin Kuzey Kutup Dairesi'nin tamamını aydınlıkta bıraktığı konumu analiz etmek.

Kuzey Kutup Dairesi'nin (

66^\circ 33'

K) tamamen aydınlık alanda kalması, Kuzey Yarım Küre'nin Güneş ışınlarını daha dik açıyla aldığını ve

21

Haziran yaz solstisine ulaşıldığını gösterir. Bu durumda Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz yaşanır.

21

Haziran tarihinde aydınlanma çizgisi kutup dairelerine teğet geçerken Kuzey Kutup Dairesi tamamen aydınlık taraftadır.

Aydınlanma çemberinin Güney Kutup Dairesi'nin tamamını aydınlıkta bıraktığı konumu analiz etmek.

Güney Kutup Dairesi'nin (

66^\circ 33'

G) tamamen aydınlık alanda kalması, Güney Yarım Küre'nin Güneş ışınlarını daha dik açıyla aldığını ve

21

Aralık kış solstisine ulaşıldığını gösterir. Bu durumda Güney Yarım Küre'de en uzun gündüz yaşanır.

21

Aralık tarihinde aydınlanma çizgisi kutup dairelerine teğet geçerken Güney Kutup Dairesi tamamen aydınlık taraftadır.

Key Concept

Aydınlanma çemberinin kutup noktaları ile kutup daireleri arasındaki yıllık salınımı ve bunun gece-gündüz sürelerine etkisi.

Estimated Time:1m 30s

PreviousPage 2 / 2

Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes